Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Ja 54664 min read

Vidhura the Wise of Kuru

Vidhurajātaka

“Thou art pale and thin and weak”—The Master told this tale while dwelling in Jetavana, concerning the Perfection of Wisdom.

Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

0.4Vidhurajātaka

1.0.11 Dohaḷakaṇḍa

1.1PTS 6.262“Paṇḍu kisiyāsi dubbalā,1.2Vaṇṇarūpaṁ natavedisaṁ pure;1.3Vimale akkhāhi pucchitā,1.4Kīdisī tuyhaṁ sarīravedanā”.

2.1PTS 6.263“Dhammo manujesu mātīnaṁ,2.2Dohaḷo nāma janinda vuccati;2.3Dhammāhataṁ nāgakuñjara,2.4Vidhurassa hadayābhipatthaye”.

3.1“Candaṁ kho tvaṁ dohaḷāyasi,3.2Sūriyaṁ vā atha vāpi mālutaṁ;3.3Dullabhañhi vidhurassa dassanaṁ,3.4Ko vidhuramidha mānayissati”.

4.1PTS 6.264“Kiṁ nu tāta tuvaṁ pajjhāyasi,4.2Padumaṁ hatthagataṁva te mukhaṁ;4.3Kiṁ nu dummanarūposi issara,4.4Mā tvaṁ soci amittatāpana”.

5.1“Mātā hi tava irandhati,5.2Vidhurassa hadayaṁ dhaniyati;5.3Dullabhañhi vidhurassa dassanaṁ,5.4Ko vidhuramidha mānayissati.

6.1Tassa bhattupariyesanaṁ cara,6.2Yo vidhuramidha mānayissati”;6.3Pituno ca sā sutvāna vākyaṁ,6.4Rattiṁ nikkhamma avassutiṁ cari.

7.1PTS 6.265“Ke gandhabbe rakkhase ca nāge,7.2Ke kimpurise cāpi mānuse;7.3Ke paṇḍite sabbakāmadade,7.4Dīgharattaṁ bhattā me bhavissati”.

8.1“Assāsa hessāmi te pati,8.2Bhattā te hessāmi anindalocane;8.3Paññā hi mamaṁ tathāvidhā,8.4Assāsa hessasi bhariyā mama”.

9.1PTS 6.266Avacāsi puṇṇakaṁ irandhatī,9.2Pubbapathānugatena cetasā;9.3“Ehi gacchāma pitu mamantike,9.4Esova te etamatthaṁ pavakkhati”.

10.1Alaṅkatā suvasanā,10.2mālinī candanussadā;10.3Yakkhaṁ hatthe gahetvāna,10.4pitusantikupāgami.

11.1“Nāgavara vaco suṇohi me,11.2Patirūpaṁ paṭipajja suṅkiyaṁ;11.3Patthemi ahaṁ irandhatiṁ,11.4Tāya samaṅgiṁ karohi maṁ tuvaṁ.

12.1Sataṁ hatthī sataṁ assā,12.2sataṁ assatarīrathā;12.3Sataṁ valabhiyo puṇṇā,12.4nānāratnassa kevalā;12.5Te nāga paṭipajjassu,12.6dhītaraṁ dehirandhatiṁ”.

13.1“Yāva āmantaye ñātī,13.2mitte ca suhadajjane;13.3Anāmanta kataṁ kammaṁ,13.4taṁ pacchā anutappati”.

14.1PTS 6.267Tato so varuṇo nāgo,14.2pavisitvā nivesanaṁ;14.3Bhariyaṁ āmantayitvāna,14.4idaṁ vacanamabravi.

15.1“Ayaṁ so puṇṇako yakkho,15.2yācatī maṁ irandhatiṁ;15.3Bahunā vittalābhena,15.4tassa dema piyaṁ mamaṁ”.

16.1“Na dhanena na vittena,16.2Labbhā amhaṁ irandhatī;16.3Sace ca kho hadayaṁ paṇḍitassa,16.4Dhammena laddhā idha māhareyya;16.5Etena vittena kumāri labbhā,16.6Nāññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma”.

17.1Tato so varuṇo nāgo,17.2nikkhamitvā nivesanā;17.3Puṇṇakāmantayitvāna,17.4idaṁ vacanamabravi.

18.1“Na dhanena na vittena,18.2Labbhā amhaṁ irandhatī;18.3Sace tuvaṁ hadayaṁ paṇḍitassa,18.4Dhammena laddhā idha māharesi;18.5Etena vittena kumāri labbhā,18.6Nāññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma”.

19.1“Yaṁ paṇḍitotyeke vadanti loke,19.2Tameva bāloti punāhu aññe;19.3Akkhāhi me vippavadanti ettha,19.4Kaṁ paṇḍitaṁ nāga tuvaṁ vadesi”.

20.1PTS 6.268“Korabyarājassa dhanañcayassa,20.2Yadi te suto vidhuro nāma kattā;20.3Ānehi taṁ paṇḍitaṁ dhammaladdhā,20.4Irandhatī padacarā te hotu”.

21.1Idañca sutvā varuṇassa vākyaṁ,21.2Uṭṭhāya yakkho paramappatīto;21.3Tattheva santo purisaṁ asaṁsi,21.4“Ānehi ājaññamidheva yuttaṁ.

22.1Jātarūpamayā kaṇṇā,22.2kācamhicamayā khurā;22.3Jambonadassa pākassa,22.4suvaṇṇassa uracchado”.

23.1Devavāhavahaṁ yānaṁ,23.2Assamāruyha puṇṇako;23.3Alaṅkato kappitakesamassu,23.4Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

24.1PTS 6.269So puṇṇako kāmarāgena giddho,24.2Irandhatiṁ nāgakaññaṁ jigīsaṁ;24.3Gantvāna taṁ bhūtapatiṁ yasassiṁ,24.4Iccabravī vessavaṇaṁ kuveraṁ.

25.1“Bhogavatī nāma mandire,25.2Vāsā hiraññavatīti vuccati;25.3Nagare nimmite kañcanamaye,25.4Maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṁ.

26.1Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo,26.2Lohitaṅkassa masāragallino;26.3Pāsādettha silāmayā,26.4Sovaṇṇaratanehi chāditā.

27.1Ambā tilakā ca jambuyo,27.2Sattapaṇṇā mucalindaketakā;27.3Piyaṅgu uddālakā sahā,27.4Uparibhaddakā sinduvārakā.

28.1Campeyyakā nāgamallikā,28.2Bhaginīmālā atha mettha koliyā;28.3Ete dumā pariṇāmitā,28.4Sobhayanti uragassa mandiraṁ.

29.1Khajjurettha silāmayā,29.2Sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;29.3Yattha vasato papātiko,29.4Nāgarājā varuṇo mahiddhiko.

30.1Tassa komārikā bhariyā,30.2Vimalā kañcanavelliviggahā;30.3Kālā taruṇāva uggatā,30.4Pucimandatthanī cārudassanā.

31.1Lākhārasarattasucchavī,31.2Kaṇikārāva nivātapupphitā;31.3Tidivokacarāva accharā,31.4Vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.

32.1PTS 6.270Sā dohaḷinī suvimhitā,32.2Vidhurassa hadayaṁ dhaniyati;32.3Taṁ tesaṁ demi issara,32.4Tena te denti irandhatiṁ mamaṁ”.

33.1PTS 6.271So puṇṇako bhūtapatiṁ yasassiṁ,33.2Āmantaya vessavaṇaṁ kuveraṁ;33.3“Tattheva santo purisaṁ asaṁsi,33.4Ānehi ājaññamidheva yuttaṁ”.

34.1Jātarūpamayā kaṇṇā,34.2kācamhicamayā khurā;34.3Jambonadassa pākassa,34.4suvaṇṇassa uracchado.

35.1Devavāhavahaṁ yānaṁ,35.2Assamāruyha puṇṇako;35.3Alaṅkato kappitakesamassu,35.4Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

36.1So aggamā rājagahaṁ surammaṁ,36.2Aṅgassa rañño nagaraṁ durāyutaṁ;36.3Pahūtabhakkhaṁ bahuannapānaṁ,36.4Masakkasāraṁ viya vāsavassa.

37.1PTS 6.272Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṁ,37.2Dijābhighuṭṭhaṁ dijasaṅghasevitaṁ;37.3Nānāsakuntābhirudaṁ suvaṅgaṇaṁ,37.4Pupphābhikiṇṇaṁ himavaṁva pabbataṁ.

38.1So puṇṇako vepulamābhirūhi,38.2Siluccayaṁ kimpurisānuciṇṇaṁ;38.3Anvesamāno maṇiratanaṁ uḷāraṁ,38.4Tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.

39.1Disvā maṇiṁ pabhassaraṁ jātimantaṁ,39.2Manoharaṁ maṇiratanaṁ uḷāraṁ;39.3Daddallamānaṁ yasasā yasassinaṁ,39.4Obhāsatī vijjurivantalikkhe.

40.1Tamaggahī veḷuriyaṁ mahagghaṁ,40.2Manoharaṁ nāma mahānubhāvaṁ;40.3Ājaññamāruyha manomavaṇṇo,40.4Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

41.1PTS 6.273So aggamā nagaramindapatthaṁ,41.2Oruyhupāgacchi sabhaṁ kurūnaṁ;41.3Samāgate ekasataṁ samagge,41.4Avhettha yakkho avikampamāno.

42.1“Ko nīdha raññaṁ varamābhijeti,42.2Kamābhijeyyāma varaddhanena;42.3Kamanuttaraṁ ratanavaraṁ jināma,42.4Ko vāpi no jeti varaddhanena”.

43.1“Kuhiṁ nu raṭṭhe tava jātibhūmi,43.2Na korabyasseva vaco tavedaṁ;43.3Abhītosi no vaṇṇanibhāya sabbe,43.4Akkhāhi me nāmañca bandhave ca”.

44.1PTS 6.274“Kaccāyano māṇavakosmi rāja,44.2Anūnanāmo iti mavhayanti;44.3Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca,44.4Akkhena devasmi idhānupatto”.

45.1“Kiṁ māṇavassa ratanāni atthi,45.2Ye taṁ jinanto hare akkhadhutto;45.3Bahūni rañño ratanāni atthi,45.4Te tvaṁ daliddo kathamavhayesi”.

46.1“Manoharo nāma maṇī mamāyaṁ,46.2Manoharaṁ maṇiratanaṁ uḷāraṁ;46.3Imañca ājaññamamittatāpanaṁ,46.4Etaṁ me jinitvā hare akkhadhutto”.

47.1“Eko maṇī māṇava kiṁ karissati,47.2Ājāniyeko pana kiṁ karissati;47.3Bahūni rañño maṇiratanāni atthi,47.4Ājāniyā vātajavā anappakā”.

48.1Dohaḷakaṇḍaṁ nāma.

49.02. Maṇikaṇḍa

49.1PTS 6.275“Idañca me maṇiratanaṁ,49.2passa tvaṁ dvipaduttama;49.3Itthīnaṁ viggahā cettha,49.4purisānañca viggahā.

50.1Migānaṁ viggahā cettha,50.2sakuṇānañca viggahā;50.3Nāgarājā supaṇṇā ca,50.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

51.1Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ,51.2asse pattī ca vammine;51.3Caturaṅginimaṁ senaṁ,51.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

52.1Hatthārohe anīkaṭṭhe,52.2rathike pattikārake;52.3Balaggāni viyūḷhāni,52.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

53.1PTS 6.276Puraṁ uddhāpasampannaṁ,53.2bahupākāratoraṇaṁ;53.3Siṅghāṭakesu bhūmiyo,53.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

54.1Esikā parikhāyo ca,54.2palikhaṁ aggaḷāni ca;54.3Aṭṭālake ca dvāre ca,54.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

55.1Passa toraṇamaggesu,55.2nānādijagaṇā bahū;55.3Haṁsā koñcā mayūrā ca,55.4cakkavākā ca kukkuhā.

56.1Kuṇālakā bahū citrā,56.2sikhaṇḍī jīvajīvakā;56.3Nānādijagaṇākiṇṇaṁ,56.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

57.1Passa nagaraṁ supākāraṁ,57.2abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ;57.3Samussitadhajaṁ rammaṁ,57.4soṇṇavālukasanthataṁ.

58.1Passettha paṇṇasālāyo,58.2vibhattā bhāgaso mitā;58.3Nivesane nivese ca,58.4sandhibyūhe pathaddhiyo.

59.1Pānāgāre ca soṇḍe ca,59.2sūnā odaniyā gharā;59.3Vesī ca gaṇikāyo ca,59.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

60.1Mālākāre ca rajake,60.2gandhike atha dussike;60.3Suvaṇṇakāre maṇikāre,60.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

61.1Āḷārike ca sūde ca,61.2naṭanāṭakagāyino;61.3Pāṇissare kumbhathūnike,61.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

62.1PTS 6.277Passa bherī mudiṅgā ca,62.2saṅkhā paṇavadindimā;62.3Sabbañca tāḷāvacaraṁ,62.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

63.1Sammatālañca vīṇañca,63.2naccagītaṁ suvāditaṁ;63.3Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṁ,63.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

64.1Laṅghikā muṭṭhikā cettha,64.2māyākārā ca sobhiyā;64.3Vetālike ca jalle ca,64.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

65.1Samajjā cettha vattanti,65.2ākiṇṇā naranāribhi;65.3Mañcātimañce bhūmiyo,65.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

66.1Passa malle samajjasmiṁ,66.2phoṭente diguṇaṁ bhujaṁ;66.3Nihate nihatamāne ca,66.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

67.1Passa pabbatapādesu,67.2nānāmigagaṇā bahū;67.3Sīhā byagghā varāhā ca,67.4acchakokataracchayo.

68.1Palāsādā gavajā ca,68.2mahiṁsā rohitā rurū;68.3Eṇeyyā ca varāhā ca,68.4gaṇino nīkasūkarā.

69.1Kadalimigā bahū citrā,69.2biḷārā sasakaṇṭakā;69.3Nānāmigagaṇākiṇṇaṁ,69.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

70.1PTS 6.278Najjāyo supatitthāyo,70.2soṇṇavālukasanthatā;70.3Acchā savanti ambūni,70.4macchagumbanisevitā.

71.1Kumbhīlā makarā cettha,71.2susumārā ca kacchapā;71.3Pāṭhīnā pāvusā macchā,71.4balajā muñjarohitā.

72.1Nānādijagaṇākiṇṇā,72.2nānādumagaṇāyutā;72.3Veḷuriyakarodāyo,72.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

73.1Passettha pokkharaṇiyo,73.2suvibhattā catuddisā;73.3Nānādijagaṇākiṇṇā,73.4puthulomanisevitā.

74.1Samantodakasampannaṁ,74.2mahiṁ sāgarakuṇḍalaṁ;74.3Upetaṁ vanarājehi,74.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

75.1Purato videhe passa,75.2goyāniye ca pacchato;75.3Kuruyo jambudīpañca,75.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

76.1Passa candaṁ sūriyañca,76.2obhāsante catuddisā;76.3Sineruṁ anupariyante,76.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

77.1Sineruṁ himavantañca,77.2sāgarañca mahītalaṁ;77.3Cattāro ca mahārāje,77.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

78.1Ārāme vanagumbe ca,78.2pāṭiye ca siluccaye;78.3Ramme kimpurisākiṇṇe,78.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

79.1Phārusakaṁ cittalataṁ,79.2missakaṁ nandanaṁ vanaṁ;79.3Vejayantañca pāsādaṁ,79.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

80.1Sudhammaṁ tāvatiṁsañca,80.2pārichattañca pupphitaṁ;80.3Erāvaṇaṁ nāgarājaṁ,80.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

81.1Passettha devakaññāyo,81.2nabhā vijjurivuggatā;81.3Nandane vicarantiyo,81.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

82.1PTS 6.279Passettha devakaññāyo,82.2devaputtapalobhinī;82.3Devaputte ramamāne,82.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

83.1Parosahassapāsāde,83.2veḷuriyaphalasanthate;83.3Pajjalante ca vaṇṇena,83.4maṇimhi passa nimmitaṁ.

84.1Tāvatiṁse ca yāme ca,84.2Tusite cāpi nimmite;84.3Paranimmitavasavattino,84.4Maṇimhi passa nimmitaṁ.

85.1Passettha pokkharaṇiyo,85.2vippasannodikā sucī;85.3Mandālakehi sañchannā,85.4padumuppalakehi ca.

86.1Dasettha rājiyo setā,86.2dasanīlā manoramā;86.3Cha piṅgalā pannarasa,86.4haliddā ca catuddasa.

87.1Vīsati tattha sovaṇṇā,87.2vīsati rajatāmayā;87.3Indagopakavaṇṇābhā,87.4tāva dissanti tiṁsati.

88.1Dasettha kāḷiyo chacca,88.2mañjeṭṭhā pannavīsati;88.3Missā bandhukapupphehi,88.4nīluppalavicittikā.

89.1Evaṁ sabbaṅgasampannaṁ,89.2accimantaṁ pabhassaraṁ;89.3Odhisuṅkaṁ mahārāja,89.4passa tvaṁ dvipaduttama”.

90.1Maṇikaṇḍaṁ nāma.

91.03. Akkhakaṇḍa

91.1PTS 6.280“Upāgataṁ rāja mupehi lakkhaṁ,91.2Netādisaṁ maṇiratanaṁ tavatthi;91.3Dhammena jissāma asāhasena,91.4Jito ca no khippamavākarohi.

92.1Pañcāla-paccuggata-sūrasena,92.2Macchā ca maddā saha kekakebhi;92.3Passantu note asaṭhena yuddhaṁ,92.4Na no sabhāyaṁ na karonti kiñci”.

93.1PTS 6.282Te pāvisuṁ akkhamadena mattā,93.2Rājā kurūnaṁ puṇṇako cāpi yakkho;93.3Rājā kaliṁ viccinamaggahesi,93.4Kaṭaṁ aggahī puṇṇako nāma yakkho.

94.1Te tattha jūte ubhaye samāgate,94.2Raññaṁ sakāse sakhīnañca majjhe;94.3Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṁ,94.4Tatthappanādo tumulo babhūva.

95.1PTS 6.283“Jayo mahārāja parājayo ca,95.2Āyūhataṁ aññatarassa hoti;95.3Janinda jīnosi varaddhanena,95.4Jito ca me khippamavākarohi”.

96.1“Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,96.2Yañcāpi mayhaṁ ratanaṁ pathabyā;96.3Gaṇhāhi kaccāna varaṁ dhanānaṁ,96.4Ādāya yenicchasi tena gaccha”.

97.1“Hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca,97.2Yañcāpi tuyhaṁ ratanaṁ pathabyā;97.3Tesaṁ varo vidhuro nāma kattā,97.4So me jito taṁ me avākarohi”.

98.1“Attā ca me so saraṇaṁ gatī ca,98.2Dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca;98.3Asantuleyyo mama so dhanena,98.4Pāṇena me sādiso esa kattā”.

99.1PTS 6.284“Ciraṁ vivādo mama tuyhañcassa,99.2Kāmañca pucchāma tameva gantvā;99.3Esova no vivaratu etamatthaṁ,99.4Yaṁ vakkhatī hotu kathā ubhinnaṁ”.

100.1“Addhā hi saccaṁ bhaṇasi,100.2na ca māṇava sāhasaṁ;100.3Tameva gantvā pucchāma,100.4tena tussāmubho janā”.

101.1“Saccaṁ nu devā vidahū kurūnaṁ,101.2Dhamme ṭhitaṁ vidhuraṁ nāmamaccaṁ;101.3Dāsosi rañño uda vāsi ñāti,101.4Vidhuroti saṅkhā katamāsi loke”.

102.1PTS 6.285“Āmāyadāsāpi bhavanti heke,102.2Dhanena kītāpi bhavanti dāsā;102.3Sayampi heke upayanti dāsā,102.4Bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.

103.1Ete narānaṁ caturova dāsā,103.2Addhā hi yonito ahampi jāto;103.3Bhavo ca rañño abhavo ca rañño,103.4Dāsāhaṁ devassa parampi gantvā;103.5Dhammena maṁ māṇava tuyha dajjā”.

104.1“Ayaṁ dutīyo vijayo mamajja,104.2Puṭṭho hi kattā vivarettha pañhaṁ;104.3Adhammarūpo vata rājaseṭṭho,104.4Subhāsitaṁ nānujānāsi mayhaṁ”.

105.1PTS 6.286“Evañce no so vivarettha pañhaṁ,105.2Dāsohamasmi na ca khosmi ñāti;105.3Gaṇhāhi kaccāna varaṁ dhanānaṁ,105.4Ādāya yenicchasi tena gaccha”.

106.1Akkhakaṇḍaṁ nāma.

107.04. Gharāvāsapañhā

107.1“Vidhura vasamānassa,107.2gahaṭṭhassa sakaṁ gharaṁ;107.3Khemā vutti kathaṁ assa,107.4kathaṁ nu assa saṅgaho.

108.1Abyābajjhaṁ kathaṁ assa,108.2saccavādī ca māṇavo;108.3Asmā lokā paraṁ lokaṁ,108.4kathaṁ pecca na socati”.

109.1Taṁ tattha gatimā dhitimā,109.2matimā atthadassimā;109.3Saṅkhātā sabbadhammānaṁ,109.4vidhuro etadabravi.

110.1“Na sādhāraṇadārassa,110.2na bhuñje sādumekako;110.3Na seve lokāyatikaṁ,110.4netaṁ paññāya vaḍḍhanaṁ.

111.1Sīlavā vattasampanno,111.2appamatto vicakkhaṇo;111.3Nivātavutti atthaddho,111.4surato sakhilo mudu.

112.1PTS 6.287Saṅgahetā ca mittānaṁ,112.2saṁvibhāgī vidhānavā;112.3Tappeyya annapānena,112.4sadā samaṇabrāhmaṇe.

113.1Dhammakāmo sutādhāro,113.2bhaveyya paripucchako;113.3Sakkaccaṁ payirupāseyya,113.4sīlavante bahussute.

114.1Gharamāvasamānassa,114.2gahaṭṭhassa sakaṁ gharaṁ;114.3Khemā vutti siyā evaṁ,114.4evaṁ nu assa saṅgaho.

115.1Abyābajjhaṁ siyā evaṁ,115.2saccavādī ca māṇavo;115.3Asmā lokā paraṁ lokaṁ,115.4evaṁ pecca na socati”.

116.1Gharāvāsapañhā nāma.

117.05. Lakkhaṇakaṇḍa

117.1PTS 6.288“Ehi dāni gamissāma,117.2dinno no issarena me;117.3Mamevatthaṁ paṭipajja,117.4esa dhammo sanantano”.

118.1“Jānāmi māṇava tayāhamasmi,118.2Dinnohamasmi tava issarena;118.3Tīhañca taṁ vāsayemu agāre,118.4Yenaddhunā anusāsemu putte”.

119.1“Taṁ me tathā hotu vasemu tīhaṁ,119.2Kurutaṁ bhavajja gharesu kiccaṁ;119.3Anusāsataṁ puttadāre bhavajja,119.4Yathā tayī pecca sukhī bhaveyya”.

120.1PTS 6.289“Sādhū”ti vatvāna pahūtakāmo,120.2Pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṁ;120.3Taṁ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṁ,120.4Pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho.

121.1Koñcaṁ mayūrañca piyañca ketaṁ,121.2Upāgami tattha surammarūpaṁ;121.3Pahūtabhakkhaṁ bahuannapānaṁ,121.4Masakkasāraṁ viya vāsavassa.

122.1Tattha naccanti gāyanti,122.2avhāyanti varāvaraṁ;122.3Accharā viya devesu,122.4nāriyo samalaṅkatā.

123.1PTS 6.290Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṁ,123.2Annena pānena ca dhammapālo;123.3Atthattha mevānuvicintayanto,123.4Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.

124.1Taṁ candanagandharasānulittaṁ,124.2Suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṁ;124.3Bhariyaṁvacā “ehi suṇohi bhoti,124.4Puttāni āmantaya tambanette”.

125.1Sutvāna vākyaṁ patino anujjā,125.2Suṇisaṁvaca tambanakhiṁ sunettaṁ;125.3“Āmantaya vammadharāni cete,125.4Puttāni indīvarapupphasāme”.

126.1PTS 6.291Te āgate muddhani dhammapālo,126.2Cumbitvā putte avikampamāno;126.3Āmantayitvāna avoca vākyaṁ,126.4“Dinnāhaṁ raññā idha māṇavassa.

127.1Tassajjahaṁ attasukhī vidheyyo,127.2Ādāya yenicchati tena gacchati;127.3Ahañca vo sāsitumāgatosmi,127.4Kathaṁ ahaṁ aparittāya gacche.

128.1Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī,128.2Janasandho puccheyya pahūtakāmo;128.3Kimābhijānātha pure purāṇaṁ,128.4Kiṁ vo pitā anusāse puratthā.

129.1Samāsanā hotha mayāva sabbe,129.2Konīdha rañño abbhatiko manusso;129.3Tamañjaliṁ kariya vadetha evaṁ,129.4Mā hevaṁ deva na hi esa dhammo;129.5Viyaggharājassa nihīnajacco,129.6Samāsano deva kathaṁ bhaveyya”.

130.1Lakkhaṇakaṇḍaṁ nāma.

131.06. Rājavasati

131.1PTS 6.292So ca putte amacce ca,131.2ñātayo suhadajjane;131.3Alīnamanasaṅkappo,131.4vidhuro etadabravi.

132.1“Ethayyo rājavasatiṁ,132.2nisīditvā suṇātha me;132.3Yathā rājakulaṁ patto,132.4yasaṁ poso nigacchati.

133.1Na hi rājakulaṁ patto,133.2aññāto labhate yasaṁ;133.3Nāsūro nāpi dummedho,133.4nappamatto kudācanaṁ.

134.1Yadāssa sīlaṁ paññañca,134.2soceyyaṁ cādhigacchati;134.3Atha vissasate tyamhi,134.4guyhañcassa na rakkhati.

135.1Tulā yathā paggahitā,135.2samadaṇḍā sudhāritā;135.3Ajjhiṭṭho na vikampeyya,135.4sa rājavasatiṁ vase.

136.1Tulā yathā paggahitā,136.2samadaṇḍā sudhāritā;136.3Sabbāni abhisambhonto,136.4sa rājavasatiṁ vase.

137.1PTS 6.293Divā vā yadi vā rattiṁ,137.2rājakiccesu paṇḍito;137.3Ajjhiṭṭho na vikampeyya,137.4sa rājavasatiṁ vase.

138.1Divā vā yadi vā rattiṁ,138.2rājakiccesu paṇḍito;138.3Sabbāni abhisambhonto,138.4sa rājavasatiṁ vase.

139.1Yo cassa sukato maggo,139.2rañño suppaṭiyādito;139.3Na tena vutto gaccheyya,139.4sa rājavasatiṁ vase.

140.1Na rañño sadisaṁ bhuñje,140.2kāmabhoge kudācanaṁ;140.3Sabbattha pacchato gacche,140.4sa rājavasatiṁ vase.

141.1Na rañño sadisaṁ vatthaṁ,141.2na mālaṁ na vilepanaṁ;141.3Ākappaṁ sarakuttiṁ vā,141.4na rañño sadisamācare;141.5Aññaṁ kareyya ākappaṁ,141.6sa rājavasatiṁ vase.

142.1Kīḷe rājā amaccehi,142.2bhariyāhi parivārito;142.3Nāmacco rājabhariyāsu,142.4bhāvaṁ kubbetha paṇḍito.

143.1Anuddhato acapalo,143.2nipako saṁvutindriyo;143.3Manopaṇidhisampanno,143.4sa rājavasatiṁ vase.

144.1PTS 6.294Nāssa bhariyāhi kīḷeyya,144.2na manteyya rahogato;144.3Nāssa kosā dhanaṁ gaṇhe,144.4sa rājavasatiṁ vase.

145.1Na niddaṁ bahu maññeyya,145.2na madāya suraṁ pive;145.3Nāssa dāye mige haññe,145.4sa rājavasatiṁ vase.

146.1Nāssa pīṭhaṁ na pallaṅkaṁ,146.2Na kocchaṁ na nāvaṁ rathaṁ;146.3Sammatomhīti ārūhe,146.4Sa rājavasatiṁ vase.

147.1Nātidūre bhaje rañño,147.2nāccāsanne vicakkhaṇo;147.3Sammukhañcassa tiṭṭheyya,147.4sandissanto sabhattuno.

148.1Na ve rājā sakhā hoti,148.2na rājā hoti methuno;148.3Khippaṁ kujjhanti rājāno,148.4sūkenakkhīva ghaṭṭitaṁ.

149.1Na pūjito maññamāno,149.2medhāvī paṇḍito naro;149.3Pharusaṁ patimanteyya,149.4rājānaṁ parisaṅgataṁ.

150.1Laddhadvāro labhe dvāraṁ,150.2neva rājūsu vissase;150.3Aggīva saṁyato tiṭṭhe,150.4sa rājavasatiṁ vase.

151.1Puttaṁ vā bhātaraṁ vā saṁ,151.2sampaggaṇhāti khattiyo;151.3Gāmehi nigamehi vā,151.4raṭṭhehi janapadehi vā;151.5Tuṇhībhūto upekkheyya,151.6na bhaṇe chekapāpakaṁ.

152.1PTS 6.295Hatthārohe anīkaṭṭhe,152.2rathike pattikārake;152.3Tesaṁ kammāvadānena,152.4rājā vaḍḍheti vetanaṁ;152.5Na tesaṁ antarā gacche,152.6sa rājavasatiṁ vase.

153.1Cāpovūnudaro dhīro,153.2vaṁsovāpi pakampaye;153.3Paṭilomaṁ na vatteyya,153.4sa rājavasatiṁ vase.

154.1Cāpovūnudaro assa,154.2macchovassa ajivhavā;154.3Appāsī nipako sūro,154.4sa rājavasatiṁ vase.

155.1Na bāḷhaṁ itthiṁ gaccheyya,155.2sampassaṁ tejasaṅkhayaṁ;155.3Kāsaṁ sāsaṁ daraṁ balyaṁ,155.4khīṇamedho nigacchati.

156.1Nātivelaṁ pabhāseyya,156.2na tuṇhī sabbadā siyā;156.3Avikiṇṇaṁ mitaṁ vācaṁ,156.4patte kāle udīraye.

157.1Akkodhano asaṅghaṭṭo,157.2sacco saṇho apesuṇo;157.3Samphaṁ giraṁ na bhāseyya,157.4sa rājavasatiṁ vase.

158.1Mātāpettibharo assa,158.2kule jeṭṭhāpacāyiko;158.3Saṇho sakhilasambhāso,158.4sa rājavasatiṁ vase.

159.1PTS 6.296Vinīto sippavā danto,159.2katatto niyato mudu;159.3Appamatto suci dakkho,159.4sa rājavasatiṁ vase.

160.1Nivātavutti vuddhesu,160.2sappatisso sagāravo;160.3Surato sukhasaṁvāso,160.4sa rājavasatiṁ vase.

161.1Ārakā parivajjeyya,161.2sahituṁ pahitaṁ janaṁ;161.3Bhattāraññevudikkheyya,161.4na ca aññassa rājino.

162.1Samaṇe brāhmaṇe cāpi,162.2sīlavante bahussute;162.3Sakkaccaṁ payirupāseyya,162.4sa rājavasatiṁ vase.

163.1Samaṇe brāhmaṇe cāpi,163.2sīlavante bahussute;163.3Sakkaccaṁ anuvāseyya,163.4sa rājavasatiṁ vase.

164.1Samaṇe brāhmaṇe cāpi,164.2sīlavante bahussute;164.3Tappeyya annapānena,164.4sa rājavasatiṁ vase.

165.1Samaṇe brāhmaṇe cāpi,165.2sīlavante bahussute;165.3Āsajja paññe sevetha,165.4ākaṅkhaṁ vuddhimattano.

166.1Dinnapubbaṁ na hāpeyya,166.2dānaṁ samaṇabrāhmaṇe;166.3Na ca kiñci nivāreyya,166.4dānakāle vanibbake.

167.1Paññavā buddhisampanno,167.2vidhānavidhikovido;167.3Kālaññū samayaññū ca,167.4sa rājavasatiṁ vase.

168.1PTS 6.297Uṭṭhātā kammadheyyesu,168.2appamatto vicakkhaṇo;168.3Susaṁvihitakammanto,168.4sa rājavasatiṁ vase.

169.1Khalaṁ sālaṁ pasuṁ khettaṁ,169.2gantā cassa abhikkhaṇaṁ;169.3Mitaṁ dhaññaṁ nidhāpeyya,169.4mitaṁva pācaye ghare.

170.1Puttaṁ vā bhātaraṁ vā saṁ,170.2sīlesu asamāhitaṁ;170.3Anaṅgavā hi te bālā,170.4yathā petā tatheva te;170.5Coḷañca nesaṁ piṇḍañca,170.6āsīnānaṁ padāpaye.

171.1Dāse kammakare pesse,171.2sīlesu susamāhite;171.3Dakkhe uṭṭhānasampanne,171.4ādhipaccamhi ṭhāpaye.

172.1Sīlavā ca alolo ca,172.2anurakkho ca rājino;172.3Āvī raho hito tassa,172.4sa rājavasatiṁ vase.

173.1Chandaññū rājino cassa,173.2cittaṭṭho assa rājino;173.3Asaṅkusakavutti’ssa,173.4sa rājavasatiṁ vase.

174.1PTS 6.298Ucchādaye ca nhāpaye,174.2dhove pāde adhosiraṁ;174.3Āhatopi na kuppeyya,174.4sa rājavasatiṁ vase.

175.1Kumbhampañjaliṁ kariyā,175.2cāṭañcāpi padakkhiṇaṁ;175.3Kimeva sabbakāmānaṁ,175.4dātāraṁ dhīramuttamaṁ.

176.1Yo deti sayanaṁ vatthaṁ,176.2yānaṁ āvasathaṁ gharaṁ;176.3Pajjunnoriva bhūtāni,176.4bhogehi abhivassati.

177.1Esayyo rājavasati,177.2vattamāno yathā naro;177.3Ārādhayati rājānaṁ,177.4pūjaṁ labhati bhattusu”.

178.1Rājavasati nāma.

179.07. Antarapeyyāla

179.1Evaṁ samanusāsitvā,179.2ñātisaṅghaṁ vicakkhaṇo;179.3Parikiṇṇo suhadehi,179.4rājānamupasaṅkami.

180.1PTS 6.299Vanditvā sirasā pāde,180.2katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;180.3Vidhuro avaca rājānaṁ,180.4paggahetvāna añjaliṁ.

181.1“Ayaṁ maṁ māṇavo neti,181.2kattukāmo yathāmati;181.3Ñātīnatthaṁ pavakkhāmi,181.4taṁ suṇohi arindama.

182.1Putte ca me udikkhesi,182.2yañca maññaṁ ghare dhanaṁ;182.3Yathā pecca na hāyetha,182.4ñātisaṅgho mayī gate.

183.1Yatheva khalatī bhūmyā,183.2bhūmyāyeva patiṭṭhati;183.3Evetaṁ khalitaṁ mayhaṁ,183.4etaṁ passāmi accayaṁ”.

184.1“Sakkā na gantuṁ iti mayha hoti,184.2Chetvā vadhitvā idha kātiyānaṁ;184.3Idheva hohī iti mayha ruccati,184.4Mā tvaṁ agā uttamabhūripañña”.

185.1“Mā hevadhammesu manaṁ paṇīdahi,185.2Atthe ca dhamme ca yutto bhavassu;185.3Dhiratthu kammaṁ akusalaṁ anariyaṁ,185.4Yaṁ katvā pacchā nirayaṁ vajeyya.

186.1PTS 6.300Nevesa dhammo na puneta kiccaṁ,186.2Ayiro hi dāsassa janinda issaro;186.3Ghātetuṁ jhāpetuṁ athopi hantuṁ,186.4Na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṁ”.

187.1Jeṭṭhaputtaṁ upaguyha,187.2vineyya hadaye daraṁ;187.3Assupuṇṇehi nettehi,187.4pāvisī so mahāgharaṁ.

188.1Sālāva sammapatitā,188.2mālutena pamadditā;188.3Senti puttā ca dārā ca,188.4vidhurassa nivesane.

189.1PTS 6.301Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,189.2dāsisattasatāni ca;189.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,189.4vidhurassa nivesane.

190.1Orodhā ca kumārā ca,190.2vesiyānā ca brāhmaṇā;190.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,190.4vidhurassa nivesane.

191.1Hatthārohā anīkaṭṭhā,191.2rathikā pattikārakā;191.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,191.4vidhurassa nivesane.

192.1Samāgatā jānapadā,192.2negamā ca samāgatā;192.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,192.4vidhurassa nivesane.

193.1Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,193.2dāsisattasatāni ca;193.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,193.4“kasmā no vijahissasi”.

194.1Orodhā ca kumārā ca,194.2vesiyānā ca brāhmaṇā;194.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,194.4“kasmā no vijahissasi”.

195.1Hatthārohā anīkaṭṭhā,195.2rathikā pattikārakā;195.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,195.4“kasmā no vijahissasi”.

196.1Samāgatā jānapadā,196.2negamā ca samāgatā;196.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,196.4“kasmā no vijahissasi”.

197.1Katvā gharesu kiccāni,197.2anusāsitvā sakaṁ janaṁ;197.3Mittāmacce ca bhacce ca,197.4puttadāre ca bandhave.

198.1Kammantaṁ saṁvidhetvāna,198.2ācikkhitvā ghare dhanaṁ;198.3Nidhiñca iṇadānañca,198.4puṇṇakaṁ etadabravi.

199.1“Avasī tuvaṁ mayha tīhaṁ agāre,199.2Katāni kiccāni gharesu mayhaṁ;199.3Anusāsitā puttadārā mayā ca,199.4Karoma kaccāna yathāmatiṁ te”.

200.1PTS 6.302“Sace hi katte anusāsitā te,200.2Puttā ca dārā anujīvino ca;200.3Handehi dānī taramānarūpo,200.4Dīgho hi addhāpi ayaṁ puratthā.

201.1Achambhitova gaṇhāhi,201.2ājāneyyassa vāladhiṁ;201.3Idaṁ pacchimakaṁ tuyhaṁ,201.4jīvalokassa dassanaṁ”.

202.1“Sohaṁ kissa nu bhāyissaṁ,202.2yassa me natthi dukkaṭaṁ;202.3Kāyena vācā manasā,202.4yena gaccheyya duggatiṁ”.

203.1So assarājā vidhuraṁ vahanto,203.2Pakkāmi vehāyasamantalikkhe;203.3Sākhāsu selesu asajjamāno,203.4Kālāgiriṁ khippamupāgamāsi.

204.1PTS 6.303Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,204.2dāsisattasatāni ca;204.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,204.4yakkho brāhmaṇavaṇṇena;204.5Vidhuraṁ ādāya gacchati.

205.1…pe…

206.1Samāgatā jānapadā,206.2negamā ca samāgatā;206.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,206.4yakkho brāhmaṇavaṇṇena;206.5Vidhuraṁ ādāya gacchati.

207.1Itthisahassaṁ bhariyānaṁ,207.2dāsisattasatāni ca;207.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,207.4“paṇḍito so kuhiṁ gato”.

208.1…pe…

209.1Samāgatā jānapadā,209.2negamā ca samāgatā;209.3Bāhā paggayha pakkanduṁ,209.4“paṇḍito so kuhiṁ gato.

210.1PTS 6.304Sace so sattarattena,210.2nāgacchissati paṇḍito;210.3Sabbe aggiṁ pavekkhāma,210.4natthattho jīvitena no”.

211.1“Paṇḍito ca viyatto ca,211.2vibhāvī ca vicakkhaṇo;211.3Khippaṁ mociya attānaṁ,211.4mā bhāyitthāgamissati”.

212.1Antarapeyyālaṁ nāma.

213.08. Sādhunaradhammakaṇḍa

213.1So tattha gantvāna vicintayanto,213.2“Uccāvacā cetanakā bhavanti;213.3Nayimassa jīvena mamatthi kiñci,213.4Hantvānimaṁ hadayamānayissaṁ”.

214.1PTS 6.306So tattha gantvā pabbatantarasmiṁ,214.2Anto pavisitvāna paduṭṭhacitto;214.3Asaṁvutasmiṁ jagatippadese,214.4Adhosiraṁ dhārayi kātiyāno.

215.1So lambamāno narake papāte,215.2Mahabbhaye lomahaṁse vidugge;215.3Asantasanto kurūnaṁ kattuseṭṭho,215.4Iccabravi puṇṇakaṁ nāma yakkhaṁ.

216.1“Ariyāvakāsosi anariyarūpo,216.2Asaññato saññatasannikāso;216.3Accāhitaṁ kammaṁ karosi ludraṁ,216.4Bhāve ca te kusalaṁ natthi kiñci.

217.1Yaṁ maṁ papātasmiṁ papātumicchasi,217.2Ko nu tavattho maraṇena mayhaṁ;217.3Amānusasseva tavajja vaṇṇo,217.4Ācikkha me tvaṁ katamāsi devatā”.

218.1PTS 6.307“Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,218.2Rañño kuverassa hi so sajibbo;218.3Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,218.4Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno.

219.1Tassānujaṁ dhītaraṁ kāmayāmi,219.2Irandhatī nāma sā nāgakaññā;219.3Tassā sumajjhāya piyāya hetu,219.4Patārayiṁ tuyha vadhāya dhīra”.

220.1“Mā heva tvaṁ yakkha ahosi mūḷho,220.2Naṭṭhā bahū duggahītena loke;220.3Kiṁ te sumajjhāya piyāya kiccaṁ,220.4Maraṇena me iṅgha suṇomi sabbaṁ”.

221.1“Mahānubhāvassa mahoragassa,221.2Dhītukāmo ñātibhatohamasmi;221.3Taṁ yācamānaṁ sasuro avoca,221.4Yathā mamaññiṁsu sukāmanītaṁ.

222.1PTS 6.308Dajjemu kho te sutanuṁ sunettaṁ,222.2Sucimhitaṁ candanalittagattaṁ;222.3Sace tuvaṁ hadayaṁ paṇḍitassa,222.4Dhammena laddhā idha māharesi;222.5Etena vittena kumāri labbhā,222.6Naññaṁ dhanaṁ uttari patthayāma.

223.1Evaṁ na mūḷhosmi suṇohi katte,223.2Na cāpi me duggahitatthi kiñci;223.3Hadayena te dhammaladdhena nāgā,223.4Irandhatiṁ nāgakaññaṁ dadanti.

224.1Tasmā ahaṁ tuyhaṁ vadhāya yutto,224.2Evaṁ mamattho maraṇena tuyhaṁ;224.3Idheva taṁ narake pātayitvā,224.4Hantvāna taṁ hadayamānayissaṁ”.

225.1PTS 6.309“Khippaṁ mamaṁ uddhara kātiyāna,225.2Hadayena me yadi te atthi kiccaṁ;225.3Ye kecime sādhunarassa dhammā,225.4Sabbeva te pātukaromi ajja”.

226.1So puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,226.2Nagamuddhani khippaṁ patiṭṭhapetvā;226.3Assatthamāsīnaṁ samekkhiyāna,226.4Paripucchi kattāramanomapaññaṁ.

227.1“Samuddhato mesi tuvaṁ papātā,227.2Hadayena te ajja mamatthi kiccaṁ;227.3Ye kecime sādhunarassa dhammā,227.4Sabbeva me pātukarohi ajja”.

228.1“Samuddhato tyasmi ahaṁ papātā,228.2Hadayena me yadi te atthi kiccaṁ;228.3Ye kecime sādhunarassa dhammā,228.4Sabbeva te pātukaromi ajja.

229.1PTS 6.310Yātānuyāyī ca bhavāhi māṇava,229.2Allañca pāṇiṁ parivajjayassu;229.3Mā cassu mittesu kadāci dubbhī,229.4Mā ca vasaṁ asatīnaṁ nigacche”.

230.1“Kathaṁ nu yātaṁ anuyāyī hoti,230.2Allañca pāṇiṁ dahate kathaṁ so;230.3Asatī ca kā ko pana mittadubbho,230.4Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ”.

231.1“Asanthutaṁ nopi ca diṭṭhapubbaṁ,231.2Yo āsanenāpi nimantayeyya;231.3Tasseva atthaṁ puriso kareyya,231.4Yātānuyāyīti tamāhu paṇḍitā.

232.1Yassekarattampi ghare vaseyya,232.2Yatthannapānaṁ puriso labheyya;232.3Na tassa pāpaṁ manasāpi cintaye,232.4Adubbhapāṇiṁ dahate mittadubbho.

233.1Yassa rukkhassa chāyāya,233.2nisīdeyya sayeyya vā;233.3Na tassa sākhaṁ bhañjeyya,233.4mittadubbho hi pāpako.

234.1Puṇṇampi cemaṁ pathaviṁ dhanena,234.2Dajjitthiyā puriso sammatāya;234.3Laddhā khaṇaṁ atimaññeyya tampi,234.4Tāsaṁ vasaṁ asatīnaṁ na gacche.

235.1Evaṁ kho yātaṁ anuyāyī hoti,235.2Allañca pāṇiṁ dahate punevaṁ;235.3Asatī ca sā so pana mittadubbho,235.4So dhammiko hohi jahassu adhammaṁ”.

236.1Sādhunaradhammakaṇḍaṁ nāma.

237.09. Kāḷāgirikaṇḍa

237.1PTS 6.311“Avasiṁ ahaṁ tuyha tīhaṁ agāre,237.2Annena pānena upaṭṭhitosmi;237.3Mitto mamāsī visajjāmahaṁ taṁ,237.4Kāmaṁ gharaṁ uttamapañña gaccha.

238.1PTS 6.312Api hāyatu nāgakulā attho,238.2Alampi me nāgakaññāya hotu;238.3So tvaṁ sakeneva subhāsitena,238.4Muttosi me ajja vadhāya pañña”.

239.1“Handa tuvaṁ yakkha mamampi nehi,239.2Sasuraṁ te atthaṁ mayi carassu;239.3Mayañca nāgādhipatiṁ vimānaṁ,239.4Dakkhemu nāgassa adiṭṭhapubbaṁ”.

240.1“Yaṁ ve narassa ahitāya assa,240.2Na taṁ pañño arahati dassanāya;240.3Atha kena vaṇṇena amittagāmaṁ,240.4Tuvamicchasi uttamapañña gantuṁ”.

241.1“Addhā pajānāmi ahampi etaṁ,241.2Na taṁ pañño arahati dassanāya;241.3Pāpañca me natthi kataṁ kuhiñci,241.4Tasmā na saṅke maraṇāgamāya”.

242.1PTS 6.313“Handa ca ṭhānaṁ atulānubhāvaṁ,242.2Mayā saha dakkhasi ehi katte;242.3Yatthacchati naccagītehi nāgo,242.4Rājā yathā vessavaṇo naḷiññaṁ.

243.1Taṁ nāgakaññā caritaṁ gaṇena,243.2Nikīḷitaṁ niccamaho ca rattiṁ;243.3Pahūtamālyaṁ bahupupphachannaṁ,243.4Obhāsatī vijjurivantalikkhe.

244.1Annena pānena upetarūpaṁ,244.2Naccehi gītehi ca vāditehi;244.3Paripūraṁ kaññāhi alaṅkatāhi,244.4Upasobhati vatthapilandhanena.

245.1So puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,245.2Nisīdayī pacchato āsanasmiṁ;245.3Ādāya kattāramanomapaññaṁ,245.4Upānayī bhavanaṁ nāgarañño.

246.1Patvāna ṭhānaṁ atulānubhāvaṁ,246.2Aṭṭhāsi kattā pacchato puṇṇakassa;246.3Sāmaggipekkhamāno nāgarājā,246.4Pubbeva jāmātaramajjhabhāsatha.

247.1PTS 6.314Yannu tuvaṁ agamā maccalokaṁ,247.2Anvesamāno hadayaṁ paṇḍitassa;247.3Kacci samiddhena idhānupatto,247.4Ādāya kattāramanomapaññaṁ”.

248.1“Ayañhi so āgato yaṁ tvamicchasi,248.2Dhammena laddho mama dhammapālo;248.3Taṁ passatha sammukhā bhāsamānaṁ,248.4Sukho have sappurisehi saṅgamo”.

249.1Kāḷāgirikaṇḍaṁ nāma.

250.1“Adiṭṭhapubbaṁ disvāna,250.2macco maccubhayaṭṭito;250.3Byamhito nābhivādesi,250.4nayidaṁ paññavatāmiva”.

251.1PTS 6.315“Na camhi byamhito nāga,251.2na ca maccubhayaṭṭito;251.3Na vajjho abhivādeyya,251.4vajjhaṁ vā nābhivādaye.

252.1Kathaṁ no abhivādeyya,252.2abhivādāpayetha ve;252.3Yaṁ naro hantumiccheyya,252.4taṁ kammaṁ nupapajjati”.

253.1“Evametaṁ yathā brūsi,253.2saccaṁ bhāsasi paṇḍita;253.3Na vajjho abhivādeyya,253.4vajjhaṁ vā nābhivādaye.

254.1Kathaṁ no abhivādeyya,254.2abhivādāpayetha ve;254.3Yaṁ naro hantumiccheyya,254.4taṁ kammaṁ nupapajjati”.

255.1“Asassataṁ sassataṁ nu tavayidaṁ,255.2Iddhī jutī balavīriyūpapatti;255.3Pucchāmi taṁ nāgarājetamatthaṁ,255.4Kathaṁ nu te laddhamidaṁ vimānaṁ.

256.1Adhiccaladdhaṁ pariṇāmajaṁ te,256.2Sayaṅkataṁ udāhu devehi dinnaṁ;256.3Akkhāhi me nāgarājetamatthaṁ,256.4Yatheva te laddhamidaṁ vimānaṁ”.

257.1PTS 6.316“Nādhiccaladdhaṁ na pariṇāmajaṁ me,257.2Na sayaṅkataṁ nāpi devehi dinnaṁ;257.3Sakehi kammehi apāpakehi,257.4Puññehi me laddhamidaṁ vimānaṁ”.

258.1“Kiṁ te vataṁ kiṁ pana brahmacariyaṁ,258.2Kissa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;258.3Iddhī jutī balavīriyūpapatti,258.4Idañca te nāga mahāvimānaṁ”.

259.1“Ahañca bhariyā ca manussaloke,259.2Saddhā ubho dānapatī ahumhā;259.3Opānabhūtaṁ me gharaṁ tadāsi,259.4Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.

260.1Mālañca gandhañca vilepanañca,260.2Padīpiyaṁ seyyamupassayañca;260.3Acchādanaṁ sāyanamannapānaṁ,260.4Sakkacca dānāni adamha tattha.

261.1Taṁ me vataṁ taṁ pana brahmacariyaṁ,261.2Tassa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;261.3Iddhī jutī balavīriyūpapatti,261.4Idañca me dhīra mahāvimānaṁ”.

262.1PTS 6.317“Evañce te laddhamidaṁ vimānaṁ,262.2Jānāsi puññānaṁ phalūpapattiṁ;262.3Tasmā hi dhammaṁ cara appamatto,262.4Yathā vimānaṁ puna māvasesi”.

263.1“Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,263.2Yesannapānāni dademu katte;263.3Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,263.4Yathā vimānaṁ puna māvasema”.

264.1“Bhogī hi te santi idhūpapannā,264.2Puttā ca dārā anujīvino ca;264.3Tesu tuvaṁ vacasā kammunā ca,264.4Asampaduṭṭho ca bhavāhi niccaṁ.

265.1Evaṁ tuvaṁ nāga asampadosaṁ,265.2Anupālaya vacasā kammunā ca;265.3Ṭhatvā idha yāvatāyukaṁ vimāne,265.4Uddhaṁ ito gacchasi devalokaṁ”.

266.1PTS 6.318“Addhā hi so socati rājaseṭṭho,266.2Tayā vinā yassa tuvaṁ sajibbo;266.3Dukkhūpanītopi tayā samecca,266.4Vindeyya poso sukhamāturopi”.

267.1“Addhā sataṁ bhāsasi nāga dhammaṁ,267.2Anuttaraṁ atthapadaṁ suciṇṇaṁ;267.3Etādisiyāsu hi āpadāsu,267.4Paññāyate mādisānaṁ viseso”.

268.1“Akkhāhi no tāyaṁ mudhā nu laddho,268.2Akkhehi no tāyaṁ ajesi jūte;268.3Dhammena laddho iti tāyamāha,268.4Kathaṁ nu tvaṁ hatthamimassa māgato”.

269.1PTS 6.319“Yo missaro tattha ahosi rājā,269.2Tamāyamakkhehi ajesi jūte;269.3So maṁ jito rājā imassadāsi,269.4Dhammena laddhosmi asāhasena”.

270.1Mahorago attamano udaggo,270.2Sutvāna dhīrassa subhāsitāni;270.3Hatthe gahetvāna anomapaññaṁ,270.4Pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.

271.1“Yena tvaṁ vimale paṇḍu,271.2yena bhattaṁ na ruccati;271.3Na ca me tādiso vaṇṇo,271.4ayameso tamonudo.

272.1Yassa te hadayenattho,272.2āgatāyaṁ pabhaṅkaro;272.3Tassa vākyaṁ nisāmehi,272.4dullabhaṁ dassanaṁ puna”.

273.1Disvāna taṁ vimalā bhūripaññaṁ,273.2Dasaṅgulī añjaliṁ paggahetvā;273.3Haṭṭhena bhāvena patītarūpā,273.4Iccabravi kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ.

274.1“Adiṭṭhapubbaṁ disvāna,274.2macco maccubhayaṭṭito;274.3Byamhito nābhivādesi,274.4nayidaṁ paññavatāmiva”.

275.1“Na camhi byamhito nāgi,275.2na ca maccubhayaṭṭito;275.3Na vajjho abhivādeyya,275.4vajjhaṁ vā nābhivādaye.

276.1Kathaṁ no abhivādeyya,276.2abhivādāpayetha ve;276.3Yaṁ naro hantumiccheyya,276.4taṁ kammaṁ nupapajjati”.

277.1“Evametaṁ yathā brūsi,277.2saccaṁ bhāsasi paṇḍita;277.3Na vajjho abhivādeyya,277.4vajjhaṁ vā nābhivādaye.

278.1PTS 6.320Kathaṁ no abhivādeyya,278.2abhivādāpayetha ve;278.3Yaṁ naro hantumiccheyya,278.4taṁ kammaṁ nupapajjati”.

279.1“Asassataṁ sassataṁ nu tavayidaṁ,279.2Iddhī jutī balavīriyūpapatti;279.3Pucchāmi taṁ nāgakaññetamatthaṁ,279.4Kathaṁ nu te laddhamidaṁ vimānaṁ.

280.1Adhiccaladdhaṁ pariṇāmajaṁ te,280.2Sayaṅkataṁ udāhu devehi dinnaṁ;280.3Akkhāhi me nāgakaññetamatthaṁ,280.4Yatheva te laddhamidaṁ vimānaṁ”.

281.1“Nādhiccaladdhaṁ na pariṇāmajaṁ me,281.2Na sayaṁ kataṁ nāpi devehi dinnaṁ;281.3Sakehi kammehi apāpakehi,281.4Puññehi me laddhamidaṁ vimānaṁ”.

282.1“Kiṁ te vataṁ kiṁ pana brahmacariyaṁ,282.2Kissa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;282.3Iddhī jutī balavīriyūpapatti,282.4Idañca te nāgi mahāvimānaṁ”.

283.1“Ahañca kho sāmiko cāpi mayhaṁ,283.2Saddhā ubho dānapatī ahumhā;283.3Opānabhūtaṁ me gharaṁ tadāsi,283.4Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.

284.1Mālañca gandhañca vilepanañca,284.2Padīpiyaṁ seyyamupassayañca;284.3Acchādanaṁ sāyanamannapānaṁ,284.4Sakkacca dānāni adamha tattha.

285.1Taṁ me vataṁ taṁ pana brahmacariyaṁ,285.2Tassa suciṇṇassa ayaṁ vipāko;285.3Iddhī jutī balavīriyūpapatti,285.4Idañca me dhīra mahāvimānaṁ”.

286.1PTS 6.321“Evañce te laddhamidaṁ vimānaṁ,286.2Jānāsi puññānaṁ phalūpapattiṁ;286.3Tasmā hi dhammaṁ cara appamattā,286.4Yathā vimānaṁ puna māvasesi”.

287.1“Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca,287.2Yesannapānāni dademu katte;287.3Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,287.4Yathā vimānaṁ puna māvasema”.

288.1“Bhogī hi te santi idhūpapannā,288.2Puttā ca dārā anujīvino ca;288.3Tesu tuvaṁ vacasā kammunā ca,288.4Asampaduṭṭhā ca bhavāhi niccaṁ.

289.1Evaṁ tuvaṁ nāgi asampadosaṁ,289.2Anupālaya vacasā kammunā ca;289.3Ṭhatvā idha yāvatāyukaṁ vimāne,289.4Uddhaṁ ito gacchasi devalokaṁ”.

290.1“Addhā hi so socati rājaseṭṭho,290.2Tayā vinā yassa tuvaṁ sajibbo;290.3Dukkhūpanītopi tayā samecca,290.4Vindeyya poso sukhamāturopi”.

291.1“Addhā sataṁ bhāsasi nāgi dhammaṁ,291.2Anuttaraṁ atthapadaṁ suciṇṇaṁ;291.3Etādisiyāsu hi āpadāsu,291.4Paññāyate mādisānaṁ viseso”.

292.1“Akkhāhi no tāyaṁ mudhā nu laddho,292.2Akkhehi no tāyaṁ ajesi jūte;292.3Dhammena laddho iti tāyamāha,292.4Kathaṁ nu tvaṁ hatthamimassa māgato”.

293.1PTS 6.322“Yo missaro tattha ahosi rājā,293.2Tamāyamakkhehi ajesi jūte;293.3So maṁ jito rājā imassadāsi,293.4Dhammena laddhosmi asāhasena”.

294.1Yatheva varuṇo nāgo,294.2pañhaṁ pucchittha paṇḍitaṁ;294.3Tatheva nāgakaññāpi,294.4pañhaṁ pucchittha paṇḍitaṁ.

295.1Yatheva varuṇaṁ nāgaṁ,295.2dhīro tosesi pucchito;295.3Tatheva nāgakaññampi,295.4dhīro tosesi pucchito.

296.1Ubhopi te attamane viditvā,296.2Mahoragaṁ nāgakaññañca dhīro;296.3Achambhī abhīto alomahaṭṭho,296.4Iccabravi varuṇaṁ nāgarājānaṁ.

297.1“Mā rodhayi nāga āyāhamasmi,297.2Yena tavattho idaṁ sarīraṁ;297.3Hadayena maṁsena karohi kiccaṁ,297.4Sayaṁ karissāmi yathāmati te”.

298.1“Paññā have hadayaṁ paṇḍitānaṁ,298.2Te tyamha paññāya mayaṁ sutuṭṭhā;298.3Anūnanāmo labhatajja dāraṁ,298.4Ajjeva taṁ kuruyo pāpayātu”.

299.1PTS 6.323Sa puṇṇako attamano udaggo,299.2Irandhatiṁ nāgakaññaṁ labhitvā;299.3Haṭṭhena bhāvena patītarūpo,299.4Iccabravi kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ.

300.1“Bhariyāya maṁ tvaṁ akari samaṅgiṁ,300.2Ahañca te vidhura karomi kiccaṁ;300.3Idañca te maṇiratanaṁ dadāmi,300.4Ajjeva taṁ kuruyo pāpayāmi”.

301.1“Ajeyyamesā tava hotu metti,301.2Bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṁ;301.3Ānandi vitto sumano patīto,301.4Datvā maṇiṁ mañca nayindapatthaṁ”.

302.1Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,302.2Nisīdayī purato āsanasmiṁ;302.3Ādāya kattāramanomapaññaṁ,302.4Upānayī nagaraṁ indapatthaṁ.

303.1Mano manussassa yathāpi gacche,303.2Tatopissa khippataraṁ ahosi;303.3Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,303.4Upānayī nagaraṁ indapatthaṁ.

304.1PTS 6.324“Etindapatthaṁ nagaraṁ padissati,304.2Rammāni ca ambavanāni bhāgaso;304.3Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto,304.4Tuvañca pattosi sakaṁ niketaṁ”.

305.1PTS 6.325Sa puṇṇako kurūnaṁ kattuseṭṭhaṁ,305.2Oropiya dhammasabhāya majjhe;305.3Ājaññamāruyha anomavaṇṇo,305.4Pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

306.1Taṁ disvā rājā paramappatīto,306.2Uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā;306.3Avikampayaṁ dhammasabhāya majjhe,306.4Nisīdayī pamukhamāsanasmiṁ.

307.1“Tvaṁ no vinetāsi rathaṁva naddhaṁ,307.2Nandanti taṁ kuruyo dassanena;307.3Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ,307.4Kathaṁ pamokkho ahu māṇavassa”.

308.1“Yaṁ māṇavotyābhivadī janinda,308.2Na so manusso naravīraseṭṭha;308.3Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho,308.4Rañño kuverassa hi so sajibbo.

309.1Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo,309.2Brahā sucī vaṇṇabalūpapanno;309.3Tassānujaṁ dhītaraṁ kāmayāno,309.4Irandhatī nāma sā nāgakaññā.

310.1PTS 6.326Tassā sumajjhāya piyāya hetu,310.2Patārayittha maraṇāya mayhaṁ;310.3So ceva bhariyāya samaṅgibhūto,310.4Ahañca anuññāto maṇi ca laddho”.

311.1PTS 6.327“Rukkho hi mayhaṁ padvāre sujāto,311.2Paññākkhandho sīlamayassa sākhā;311.3Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko,311.4Gavapphalo hatthigavāssachanno.

312.1Naccagītatūriyābhinādite,312.2Ucchijja senaṁ puriso ahāsi;312.3So no ayaṁ āgato sanniketaṁ,312.4Rukkhassimassāpacitiṁ karotha.

313.1Ye keci vittā mama paccayena,313.2Sabbeva te pātukarontu ajja;313.3Tibbāni katvāna upāyanāni,313.4Rukkhassimassāpacitiṁ karotha.

314.1Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe,314.2Sabbeva te bandhanā mocayantu;314.3Yatheva yaṁ bandhanasmā pamutto,314.4Evamete muñcare bandhanasmā.

315.1PTS 6.328Unnaṅgalā māsamimaṁ karontu,315.2Maṁsodanaṁ brāhmaṇā bhakkhayantu;315.3Amajjapā majjarahā pivantu,315.4Puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.

316.1Mahāpathaṁ nicca samavhayantu,316.2Tibbañca rakkhaṁ vidahantu raṭṭhe;316.3Yathāññamaññaṁ na viheṭhayeyyuṁ,316.4Rukkhassimassāpacitiṁ karotha”.

317.1Orodhā ca kumārā ca,317.2vesiyānā ca brāhmaṇā;317.3Bahuṁ annañca pānañca,317.4paṇḍitassābhihārayuṁ.

318.1Hatthārohā anīkaṭṭhā,318.2rathikā pattikārakā;318.3Bahuṁ annañca pānañca,318.4paṇḍitassābhihārayuṁ.

319.1PTS 6.329Samāgatā jānapadā,319.2negamā ca samāgatā;319.3Bahuṁ annañca pānañca,319.4paṇḍitassābhihārayuṁ.

320.1Bahujano pasannosi,320.2disvā paṇḍitamāgate;320.3Paṇḍitamhi anuppatte,320.4celukkhepo pavattathāti.

321.1Vidhurajātakaṁ navamaṁ.