0.42. Abyākaraṇīyapañha
1.1“Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ bhagavatā—1.2‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, puna ca therena mālukyaputtena pañhaṁ puṭṭho na byākāsi.1.3Eso kho, bhante nāgasena, pañho dvayanto ekantanissito bhavissati ajānanena vā guyhakaraṇena vā.1.4Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṁ—1.5‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, tena hi therassa mālukyaputtassa ajānantena na byākataṁ.1.6Yadi jānantena na byākataṁ, tena hi atthi tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi.1.7Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.
2.1“Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhī’ti, abyākato ca therena mālukyaputtena pucchito pañho, tañca pana na ajānantena na guyhakaraṇena.2.2Cattārimāni, mahārāja, pañhabyākaraṇāni.2.3Katamāni cattāri?2.4Ekaṁsabyākaraṇīyo pañho vibhajjabyākaraṇīyo pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho ṭhapanīyo pañhoti.
3.1Katamo ca, mahārāja, ekaṁsabyākaraṇīyo pañho?3.2‘Rūpaṁ aniccan’ti ekaṁsabyākaraṇīyo pañho,3.3‘vedanā aniccā’ti …pe…3.4‘saññā aniccā’ti …pe…3.5‘saṅkhārā aniccā’ti …pe…3.6‘viññāṇaṁ aniccan’ti ekaṁsabyākaraṇīyo pañho, ayaṁ ekaṁsabyākaraṇīyo pañho.
4.1Katamo vibhajjabyākaraṇīyo pañho?4.2‘Aniccaṁ pana rūpan’ti vibhajjabyākaraṇīyo pañho,4.3‘aniccā pana vedanā’ti …pe…4.4‘aniccā pana saññā’ti …pe…4.5‘aniccā pana saṅkhārā’ti …pe…4.6‘aniccaṁ pana viññāṇan’ti vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ayaṁ vibhajjabyākaraṇīyo pañho.
5.1Katamo paṭipucchābyākaraṇīyo pañho?5.2‘Kiṁ nu kho cakkhunā sabbaṁ vijānātī’ti ayaṁ paṭipucchābyākaraṇīyo pañho.
6.1Katamo ṭhapanīyo pañho?6.2‘Sassato loko’ti ṭhapanīyo pañho,6.3‘asassato loko’ti,6.4‘antavā loko’ti,6.5‘anantavā loko’ti,6.6‘antavā ca anantavā ca loko’ti,6.7‘nevantavā nānantavā loko’ti,6.8‘taṁ jīvaṁ taṁ sarīran’ti,6.9‘aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran’ti,6.10‘hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,6.11‘na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,6.12‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti,6.13‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā’ti ṭhapanīyo pañho,6.14ayaṁ ṭhapanīyo pañho.
7.1Bhagavā, mahārāja, therassa mālukyaputtassa taṁ ṭhapanīyaṁ pañhaṁ na byākāsi.7.2So pana pañho kiṅkāraṇā ṭhapanīyo?7.3Na tassa dīpanāya hetu vā kāraṇaṁ vā atthi, tasmā so pañho ṭhapanīyo.7.4Natthi buddhānaṁ bhagavantānaṁ akāraṇamahetukaṁ giramudīraṇan”ti.7.5“Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.
8.1Abyākaraṇīyapañho dutiyo.