Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Ne 3789 min read

The Pattern of the Dispensation

Sāsanapaṭṭhāna

Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

0.26. Sāsanapaṭṭhāna

1.1Tattha aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṁ daṭṭhabbā?1.2Sāsanapaṭṭhāne.1.3Tattha katamaṁ sāsanapaṭṭhānaṁ?1.4Saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ, nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ, taṇhāsaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, diṭṭhisaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, duccaritasaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, taṇhāvodānabhāgiyaṁ suttaṁ, diṭṭhivodānabhāgiyaṁ suttaṁ, duccaritavodānabhāgiyaṁ suttaṁ.

2.1Tattha saṅkileso tividho—2.2taṇhāsaṅkileso diṭṭhisaṅkileso duccaritasaṅkileso.2.3Tattha taṇhāsaṅkileso samathena visujjhati, so samatho samādhikkhandho.2.4Diṭṭhisaṅkileso vipassanāya visujjhati, sā vipassanā paññākkhandho.2.5Duccaritasaṅkileso sucaritena visujjhati, taṁ sucaritaṁ sīlakkhandho.2.6Tassa sīle patiṭṭhitassa yadi āsatti uppajjati bhavesu, evaṁ sāyaṁ samathavipassanā bhāvanāmayaṁ puññakriyavatthu bhavati tatrūpapattiyā saṁvattati.2.7Imāni cattāri suttāni, sādhāraṇāni katāni aṭṭha bhavanti, tāniyeva aṭṭha suttāni sādhāraṇāni katāni soḷasa bhavanti.

3.1Imehi soḷasahi suttehi bhinnehi navavidhaṁ suttaṁ bhinnaṁ bhavati.3.2Gāthāya gāthā anuminitabbā, veyyākaraṇena veyyākaraṇaṁ anuminitabbaṁ.3.3Suttena suttaṁ anuminitabbaṁ.

4.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ?

5.1“Kāmandhā jālasañchannā,5.2Taṇhāchadanachāditā;5.3Pamattabandhanā baddhā,5.4Macchāva kumināmukhe;5.5Jarāmaraṇamanventi,5.6Vaccho khīrapakova mātaran”ti.

6.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

7.1Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni.7.2Katamāni cattāri?7.3Chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati.7.4Imāni kho, bhikkhave, cattāri agatigamanāni.7.5Idamavoca bhagavā.7.6Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—

8.1“Chandā dosā bhayā mohā,8.2yo dhammaṁ ativattati;8.3Nihīyati tassa yaso,8.4kāḷapakkheva candimā”ti.

9.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

10.1“Manopubbaṅgamā dhammā,10.2Manoseṭṭhā manomayā;10.3Manasā ce paduṭṭhena,10.4Bhāsati vā karoti vā;10.5Tato naṁ dukkhamanveti,10.6Cakkaṁva vahato padan”ti.

11.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

12.1“Middhī yadā hoti mahagghaso ca,12.2Niddāyitā samparivattasāyī;12.3Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho,12.4Punappunaṁ gabbhamupeti mando”ti.

13.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

14.1“Ayasāva malaṁ samuṭṭhitaṁ,14.2Tatuṭṭhāya tameva khādati;14.3Evaṁ atidhonacārinaṁ,14.4Sāni kammāni nayanti duggatin”ti.

15.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

16.1“Coro yathā sandhimukhe gahīto,16.2Sakammunā haññati bajjhate ca;16.3Evaṁ ayaṁ pecca pajā parattha,16.4Sakammunā haññati bajjhate cā”ti.

17.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

18.1“Sukhakāmāni bhūtāni,18.2Yo daṇḍena vihiṁsati;18.3Attano sukhamesāno,18.4Pecca so na labhate sukhan”ti.

19.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

20.1“Gunnañce taramānānaṁ,20.2Jimhaṁ gacchati puṅgavo;20.3Sabbā tā jimhaṁ gacchanti,20.4Nette jimhaṁ gate sati.

21.1Evameva manussesu,21.2Yo hoti seṭṭhasammato;21.3So ce adhammaṁ carati,21.4Pageva itarā pajā;21.5Sabbaṁ raṭṭhaṁ dukkhaṁ seti,21.6Rājā ce hoti adhammiko”ti.

22.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

23.1“Sukiccharūpāvatime manussā,23.2Karonti pāpaṁ upadhīsu rattā;23.3Gacchanti te bahujanasannivāsaṁ,23.4Nirayaṁ avīciṁ kaṭukaṁ bhayānakan”ti.

24.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

25.1“Phalaṁ ve kadaliṁ hanti,25.2phalaṁ veḷuṁ phalaṁ naḷaṁ;25.3Sakkāro kāpurisaṁ hanti,25.4gabbho assatariṁ yathā”ti.

26.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

27.1“Kodhamakkhagaru bhikkhu,27.2Lābhasakkāragāravo;27.3Sukhette pūtibījaṁva,27.4Saddhamme na virūhatī”ti.

28.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

29.1“Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ paduṭṭhacittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi, yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho.29.2Imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kareyya, yathābhataṁ nikkhitto, evaṁ niraye.29.3Taṁ kissa hetu?29.4Cittaṁ hissa, bhikkhave, paduṭṭhaṁ, cetopadosahetu kho pana, bhikkhave, evam’idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjantī”ti.29.5Etamatthaṁ bhagavā avoca, tatthetaṁ iti vuccati—

30.1“Paduṭṭhacittaṁ ñatvāna,30.2ekaccaṁ idha puggalaṁ;30.3Etamatthañca byākāsi,30.4buddho bhikkhūna santike.

31.1Imamhi cāyaṁ samaye,31.2kālaṁ kayirātha puggalo;31.3Nirayaṁ upapajjeyya,31.4cittaṁ hissa padūsitaṁ.

32.1Cetopadosahetu hi,32.2sattā gacchanti duggatiṁ;32.3Yathābhataṁ nikkhipeyya,32.4evameva tathāvidho;32.5Kāyassa bhedā duppañño,32.6nirayaṁ sopapajjatī”ti.

33.1Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutanti.

34.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

35.1“Sace bhāyatha dukkhassa,35.2sace vo dukkhamappiyaṁ;35.3Mākattha pāpakaṁ kammaṁ,35.4āvi vā yadi vā raho.

36.1Sace ca pāpakaṁ kammaṁ,36.2karissatha karotha vā;36.3Na vo dukkhā pamutyatthi,36.4upeccapi palāyatan”ti.

37.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

38.1“Adhammena dhanaṁ laddhā,38.2musāvādena cūbhayaṁ;38.3Mameti bālā maññanti,38.4taṁ kathaṁ nu bhavissati.

39.1Antarāyā su bhavissanti,39.2sambhatassa vinassati;39.3Matā saggaṁ na gacchanti,39.4nanu ettāvatā hatā”ti.

40.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

41.1“Kathaṁ khaṇati attānaṁ,41.2kathaṁ mittehi jīrati;41.3Kathaṁ vivaṭṭate dhammā,41.4kathaṁ saggaṁ na gacchati.

42.1Lobhā khaṇati attānaṁ,42.2luddho mittehi jīrati;42.3Lobhā vivaṭṭate dhammā,42.4lobhā saggaṁ na gacchatī”ti.

43.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

44.1“Caranti bālā dummedhā,44.2amitteneva attanā;44.3Karontā pāpakaṁ kammaṁ,44.4yaṁ hoti kaṭukapphalaṁ.

45.1Na taṁ kammaṁ kataṁ sādhu,45.2yaṁ katvā anutappati;45.3Yassa assumukho rodaṁ,45.4vipākaṁ paṭisevatī”ti.

46.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

47.1“Dukkaraṁ duttitikkhañca,47.2abyattena ca sāmaññaṁ;47.3Bahū hi tattha sambādhā,47.4yattha bālo visīdati.

48.1Yo hi atthañca dhammañca,48.2bhāsamāne tathāgate;48.3Manaṁ padosaye bālo,48.4moghaṁ kho tassa jīvitaṁ.

49.1Etañcāhaṁ arahāmi,49.2Dukkhañca ito ca pāpiyataraṁ bhante;49.3Yo appameyyesu tathāgatesu,49.4Cittaṁ padosemi avītarāgo”ti.

50.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

51.1“Appameyyaṁ paminanto,51.2Kodha vidvā vikappaye;51.3Appameyyaṁ pamāyinaṁ,51.4Nivutaṁ taṁ maññe akissavan”ti.

52.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

53.1“Purisassa hi jātassa,53.2kuṭhārī jāyate mukhe;53.3Yāya chindati attānaṁ,53.4bālo dubbhāsitaṁ bhaṇaṁ.

54.1Na hi satthaṁ sunisitaṁ,54.2visaṁ halāhalaṁ iva;54.3Evaṁ viraddhaṁ pāteti,54.4vācā dubbhāsitā yathā”ti.

55.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

56.1“Yo nindiyaṁ pasaṁsati,56.2Taṁ vā nindati yo pasaṁsiyo;56.3Vicināti mukhena so kaliṁ,56.4Kalinā tena sukhaṁ na vindati.

57.1Appamatto ayaṁ kali,57.2Yo akkhesu dhanaparājayo;57.3Sabbassāpi sahāpi attanā,57.4Ayameva mahantataro kali;57.5Yo sugatesu manaṁ padosaye.

58.1Sataṁ sahassānaṁ nirabbudānaṁ,58.2Chattiṁsatī pañca ca abbudāni;58.3Yamariyagarahī nirayaṁ upeti,58.4Vācaṁ manañca paṇidhāya pāpakan”ti.

59.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

60.1“Yo lobhaguṇe anuyutto,60.2So vacasā paribhāsati aññe;60.3Assaddho kadariyo avadaññū,60.4Macchari pesuṇiyaṁ anuyutto.

61.1Mukhadugga vibhūta anariya,61.2Bhūnahu pāpaka dukkaṭakāri;61.3Purisanta kalī avajātaputta,61.4Mā bahubhāṇidha nerayikosi.

62.1Rajamākirasī ahitāya,62.2Sante garahasi kibbisakārī;62.3Bahūni duccaritāni caritvā,62.4Gacchasi kho papataṁ cirarattan”ti.

63.1Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

64.1Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ?

65.1“Manopubbaṅgamā dhammā,65.2Manoseṭṭhā manomayā;65.3Manasā ce pasannena,65.4Bhāsati vā karoti vā;65.5Tato naṁ sukhamanveti,65.6Chāyāva anapāyinī”ti.

66.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

67.1Mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca—67.2“idaṁ, bhante, kapilavatthu iddhañceva phītañca bāhujaññaṁ ākiṇṇamanussaṁ sambādhabyūhaṁ, so kho ahaṁ, bhante, bhagavantaṁ vā payirupāsitvā manobhāvanīye vā bhikkhū sāyanhasamayaṁ kapilavatthuṁ pavisanto bhantenapi hatthinā samāgacchāmi, bhantenapi assena samāgacchāmi, bhantenapi rathena samāgacchāmi, bhantenapi sakaṭena samāgacchāmi, bhantenapi purisena samāgacchāmi, tassa mayhaṁ, bhante, tasmiṁ samaye mussateva bhagavantaṁ ārabbha sati, mussati dhammaṁ ārabbha sati, mussati saṅghaṁ ārabbha sati.67.3Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti ‘imamhi cāhaṁ sāyanhasamaye kālaṁ kareyyaṁ, kā mayhaṁ gati, ko abhisamparāyo’”ti.

68.1“Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā.68.2Catūhi kho, mahānāma, dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.68.3Katamehi catūhi?68.4Idha, mahānāma, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti, itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti.68.5Dhamme …pe…68.6saṅghe …pe…68.7ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi …pe…68.8samādhisaṁvattanikehi.68.9Seyyathāpi, mahānāma, rukkho pācīnaninno pācīnapoṇo pācīnapabbhāro, so mūlacchinno katamena papateyyā”ti?68.10“Yena, bhante, ninno yena poṇo yena pabbhāro”ti.68.11“Evameva kho, mahānāma, imehi catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.68.12Mā bhāyi, mahānāma, mā bhāyi, mahānāma, apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālaṅkiriyā”ti.

69.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

70.1“Sukhakāmāni bhūtāni,70.2yo daṇḍena na hiṁsati;70.3Attano sukhamesāno,70.4pecca so labhate sukhan”ti.

71.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

72.1“Gunnañce taramānānaṁ,72.2ujuṁ gacchati puṅgavo;72.3Sabbā tā ujuṁ gacchanti,72.4nette ujuṁ gate sati.

73.1Evameva manussesu,73.2yo hoti seṭṭhasammato;73.3So sace dhammaṁ carati,73.4pageva itarā pajā;73.5Sabbaṁ raṭṭhaṁ sukhaṁ seti,73.6rājā ce hoti dhammiko”ti.

74.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

75.1Bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.75.2Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti “niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatī”ti.75.3Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sākete paṭivasanti kenaci deva karaṇīyena.75.4Assosuṁ kho isidattapurāṇā thapatayo “sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti.75.5Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatī”ti.

76.1Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṁ ṭhapesuṁ “yadā tvaṁ, ambho purisa, passeyyāsi bhagavantaṁ āgacchantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ, atha amhākaṁ āroceyyāsī”ti.76.2Dvīhatīhaṁ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca—76.3“ayaṁ so, bhante bhagavā āgacchati arahaṁ sammāsambuddho, yassadāni kālaṁ maññathā”ti.

77.1Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṁsu.77.2Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.77.3Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, ekamantaṁ nisinnā kho isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṁ etadavocuṁ—

78.1“Yadā mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.78.2Yadā pana mayaṁ bhante bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṁ pakkanto’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā’ti …pe….

79.1Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti domanassaṁ ‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.79.2Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kāsīsu magadhesu cārikaṁ pakkanto’ti, anappakā no tasmiṁ samaye anattamanatā hoti anappakaṁ domanassaṁ ‘dūre no bhagavā’ti.

80.1Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṁ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.80.2Yadā pana mayaṁ bhante bhagavantaṁ suṇoma ‘magadhesu kāsīsu cārikaṁ pakkanto’ti, hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā’ti …pe….

81.1Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘kosalesu sāvatthiṁ cārikaṁ pakkamissatī’ti.81.2Hoti no tasmiṁ samaye attamanatā hoti somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.

82.1Yadā pana mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ suṇoma ‘sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti hoti anappakā no tasmiṁ samaye attamanatā, hoti anappakaṁ somanassaṁ ‘āsanne no bhagavā’”ti.

83.1“Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā, alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā”ti.83.2“Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti?83.3“Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti?

84.1“Idha mayaṁ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṁ niyyātukāmo hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā, te kappetvā yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā, tā ekaṁ purato ekaṁ pacchato nisīdāpema, tāsaṁ kho pana, bhante, bhaginīnaṁ evarūpo gandho hoti.84.2Seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṁ rājakaññānaṁ gandhena vibhūsitānaṁ.84.3Tāsaṁ kho pana, bhante, bhaginīnaṁ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāsapicuno vā, yathā taṁ rājakaññānaṁ sukhedhitānaṁ.84.4Tasmiṁ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti.84.5Tāpi bhaginiyo rakkhitabbā honti.84.6Attāpi rakkhitabbo hoti.84.7Na kho pana mayaṁ, bhante, abhijānāma tāsu bhaginīsu pāpakaṁ cittaṁ uppādentā, ayaṁ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā”ti.

85.1“Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.85.2Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya.85.3Catūhi kho, thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.

86.1Katamehi catūhi?86.2Idha, thapatayo, sutavā ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti, dhamme …pe…86.3saṅghe …pe… vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati, muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato appaṭivibhattaṁ.86.4Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.

87.1Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā itipi so bhagavā arahaṁ …pe… buddho bhagavāti, dhamme …pe…87.2saṅghe …pe…87.3yaṁ kho pana kiñci kule deyyadhammaṁ, sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ sīlavantehi kalyāṇadhammehi, taṁ kiṁ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṁ samasamā yadidaṁ dānasaṁvibhāgehī”ti?87.4“Lābhā no, bhante, suladdhaṁ no, bhante, yesaṁ no bhagavā evaṁ pajānātī”ti.

88.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

89.1“Ekapupphaṁ cajitvāna,89.2sahassaṁ kappakoṭiyo;89.3Deve ceva manusse ca,89.4sesena parinibbuto”ti.

90.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

91.1“Assatthe haritobhāse,91.2Saṁvirūḷhamhi pādape;91.3Ekaṁ buddhagataṁ saññaṁ,91.4Alabhiṁhaṁ patissato.

92.1Ajja tiṁsaṁ tato kappā,92.2nābhijānāmi duggatiṁ;92.3Tisso vijjā sacchikatā,92.4tassā saññāya vāsanā”ti.

93.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

94.1“Piṇḍāya kosalaṁ puraṁ,94.2pāvisi aggapuggalo;94.3Anukampako purebhattaṁ,94.4taṇhānighātako muni.

95.1Purisassa vaṭaṁsako hatthe,95.2Sabbapupphehilaṅkato;95.3So addasāsi sambuddhaṁ,95.4Bhikkhusaṅghapurakkhataṁ.

96.1Pavisantaṁ rājamaggena,96.2devamānusapūjitaṁ;96.3Haṭṭho cittaṁ pasādetvā,96.4sambuddhamupasaṅkami.

97.1So taṁ vaṭaṁsakaṁ surabhiṁ,97.2vaṇṇavantaṁ manoramaṁ;97.3Sambuddhassupanāmesi,97.4pasanno sehi pāṇibhi.

98.1Tato aggisikhā vaṇṇā,98.2buddhassa lapanantarā;98.3Sahassaraṁsi vijjuriva,98.4okkā nikkhami ānanā.

99.1Padakkhiṇaṁ karitvāna,99.2sīse ādiccabandhuno;99.3Tikkhattuṁ parivaṭṭetvā,99.4muddhanantaradhāyatha.

100.1Idaṁ disvā acchariyaṁ,100.2abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ;100.3Ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā,100.4ānando etadabravi.

101.1‘Ko hetu sitakammassa,101.2byākarohi mahāmune;101.3Dhammāloko bhavissati,101.4kaṅkhaṁ vitara no mune.

102.1Yassa taṁ sabbadhammesu,102.2sadā ñāṇaṁ pavattati;102.3Kaṅkhiṁ vematikaṁ theraṁ,102.4ānandaṁ etadabravi.

103.1Yo so ānanda puriso,103.2mayi cittaṁ pasādayi;103.3Caturāsītikappāni,103.4duggatiṁ na gamissati.

104.1Devesu devasobhaggaṁ,104.2dibbaṁ rajjaṁ pasāsiya;104.3Manujesu manujindo,104.4rājā raṭṭhe bhavissati.

105.1So carimaṁ pabbajitvā,105.2Sacchikatvā ca dhammataṁ;105.3Paccekabuddho dhutarāgo,105.4Vaṭaṁsako nāma bhavissati.

106.1Natthi citte pasannamhi,106.2appakā nāma dakkhiṇā;106.3Tathāgate vā sambuddhe,106.4atha vā tassa sāvake.

107.1Evaṁ acintiyā buddhā,107.2Buddhadhammā acintiyā;107.3Acintiye pasannānaṁ,107.4Vipāko hoti acintiyo’”ti.

108.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

109.1“Idhāhaṁ, bhikkhave, ekaccaṁ puggalaṁ pasannacittaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi yathā kho ayaṁ puggalo iriyati, yañca paṭipadaṁ paṭipanno, yañca maggaṁ samārūḷho.109.2Imamhi cāyaṁ samaye kālaṁ kareyya, yathābhataṁ nikkhitto evaṁ sagge.109.3Taṁ kissa hetu?109.4Cittaṁ hissa, bhikkhave, pasannaṁ, cetopasādahetu kho pana evam’idhekacce sattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjantī”ti.109.5Etamatthaṁ bhagavā avoca, tatthetaṁ iti vuccati—

110.1“Pasannacittaṁ ñatvāna,110.2ekaccaṁ idha puggalaṁ;110.3Etamatthañca byākāsi,110.4buddho bhikkhūna santike.

111.1Imamhi cāyaṁ samaye,111.2kālaṁ kayirātha puggalo;111.3Saggamhi upapajjeyya,111.4cittaṁ hissa pasāditaṁ.

112.1Cetopasādahetu hi,112.2sattā gacchanti suggatiṁ;112.3Yathābhataṁ nikkhipeyya,112.4evamevaṁ tathāvidho;112.5Kāyassa bhedā sappañño,112.6saggaṁ so upapajjatī”ti.

113.1“Ayampi attho vutto bhagavatā iti me sutan”ti.

114.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

115.1“Suvaṇṇacchadanaṁ nāvaṁ,115.2Nāri āruyha tiṭṭhasi;115.3Ogāhasi pokkharaṇiṁ,115.4Padmaṁ chindasi pāṇinā.

116.1Kena te tādiso vaṇṇo,116.2ānubhāvo juti ca te;116.3Uppajjanti ca te bhogā,116.4ye keci manasicchitā.

117.1Pucchitā devate saṁsa,117.2kissa kammassidaṁ phalaṁ;117.3Sā devatā attamanā,117.4devarājena pucchitā.

118.1Pañhaṁ puṭṭhā viyākāsi,118.2sakkassa iti me sutaṁ;118.3Addhānaṁ paṭipannāhaṁ,118.4disvā thūpaṁ manoramaṁ.

119.1Tattha cittaṁ pasādesiṁ,119.2Kassapassa yasassino;119.3Paddhapupphehi pūjesiṁ,119.4Pasannā sehi tasseva;119.5Kammassa phalaṁ vipāko,119.6Etādisaṁ katapuññā labhantī”ti.

120.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

121.1“Dānakathā sīlakathā saggakathā puññakathā puññavipākakathā”ti.

122.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

123.1“Api cāpi paṁsuthūpesu uddissakatesu dasabaladharānaṁ tatthapi kāraṁ katvā saggesu narā pamodantī”ti.

124.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

125.1“Devaputtasarīravaṇṇā,125.2sabbe subhagasaṇṭhitī;125.3Udakena paṁsuṁ temetvā,125.4thūpaṁ vaḍḍhetha kassapaṁ.

126.1Ayaṁ sugatte sugatassa thūpo,126.2Mahesino dasabaladhammadhārino;126.3Tasmiṁ ime devamanujā pasannā,126.4Kāraṁ karontā jarāmaraṇā pamuccare”ti.

127.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

128.1“Uḷāraṁ vata taṁ āsi,128.2yāhaṁ thūpaṁ mahesino;128.3Uppalāni ca cattāri,128.4mālañca abhiropayiṁ.

129.1Ajja tiṁsaṁ tato kappā,129.2Nābhijānāmi duggatiṁ;129.3Vinipātaṁ na gacchāmi,129.4Thūpaṁ pūjetva satthuno”ti.

130.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

131.1“Bāttiṁsalakkhaṇadharassa,131.2Vijitavijayassa lokanāthassa;131.3Satasahassaṁ kappe,131.4Mudito thūpaṁ apūjesi.

132.1Yaṁ mayā pasutaṁ puññaṁ,132.2Tena ca puññena deva sobhaggaṁ;132.3Rajjāni ca kāritāni,132.4Anāgantuna vinipātaṁ.

133.1Yaṁ cakkhu adantadamakassa,133.2Sāsane paṇihitaṁ tathā;133.3Cittaṁ taṁ me sabbaṁ,133.4Laddhaṁ vimuttacittamhi vidhūtalato”ti.

134.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

135.1“Sāmākapatthodanamattameva hi,135.2Paccekabuddhamhi adāsi dakkhiṇaṁ;135.3Vimuttacitte akhile anāsave,135.4Araṇavihārimhi asaṅgamānase.

136.1Tasmiñca okappayi dhammamuttamaṁ,136.2Tasmiñca dhamme paṇidhesiṁ mānasaṁ;136.3Evaṁvihārīhi me saṅgamo siyā,136.4Bhave kudāsupi ca mā apekkhavā.

137.1Tasseva kammassa vipākato ahaṁ,137.2Sahassakkhattuṁ kurusūpapajjatha;137.3Dīghāyukesu amamesu pāṇisu,137.4Visesagāmīsu ahīnagāmisu.

138.1Tasseva kammassa vipākato ahaṁ,138.2Sahassakkhattuṁ tidasopapajjatha;138.3Vicitramālābharaṇānulepisu,138.4Visiṭṭhakāyūpagato yasassisu.

139.1Tasseva kammassa vipākato ahaṁ,139.2Vimuttacitto akhilo anāsavo;139.3Imehi me antimadehadhāribhi,139.4Samāgamo āsi hitāhitāsihi.

140.1Paccakkhaṁ khvimaṁ avaca tathāgato jino,140.2Samijjhate sīlavato yadicchati;140.3Yathā yathā me manasā vicintitaṁ,140.4Tathā samiddhaṁ ayamantimo bhavo”ti.

141.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

142.1“Ekatiṁsamhi kappamhi jino anejo,142.2Anantadassī bhagavā sikhīti;142.3Tassāpi rājā bhātā sikhiddhe,142.4Buddhe ca dhamme ca abhippasanno.

143.1Parinibbute lokavināyakamhi,143.2Thūpaṁ sakāsi vipulaṁ mahantaṁ;143.3Samantato gāvutikaṁ mahesino,143.4Devātidevassa naruttamassa.

144.1Tasmiṁ manusso balimābhihārī,144.2Paggayha jātisumanaṁ pahaṭṭho;144.3Vātena pupphaṁ patitassa ekaṁ,144.4Tāhaṁ gahetvāna tasseva dāsi.

145.1So maṁ avocābhipasannacitto,145.2Tuyhameva etaṁ pupphaṁ dadāmi;145.3Tāhaṁ gahetvā abhiropayesiṁ,145.4Punappunaṁ buddhamanussaranto.

146.1Ajja tiṁsaṁ tato kappā,146.2nābhijānāmi duggatiṁ;146.3Vinipātañca na gacchāmi,146.4thūpapūjāyidaṁ phalan”ti.

147.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

148.1“Kapilaṁ nāma nagaraṁ,148.2suvibhattaṁ mahāpathaṁ;148.3Ākiṇṇamiddhaṁ phītañca,148.4brahmadattassa rājino.

149.1Kummāsaṁ vikkiṇiṁ tattha,149.2pañcālānaṁ puruttame;149.3Sohaṁ addasiṁ sambuddhaṁ,149.4upariṭṭhaṁ yasassinaṁ.

150.1Haṭṭho cittaṁ pasādetvā,150.2nimantesiṁ naruttamaṁ;150.3Ariṭṭhaṁ dhuvabhattena,150.4yaṁ me gehamhi vijjatha.

151.1Tato ca kattiko puṇṇo,151.2puṇṇamāsī upaṭṭhitā;151.3Navaṁ dussayugaṁ gayha,151.4ariṭṭhassopanāmayiṁ.

152.1Pasannacittaṁ ñatvāna,152.2paṭiggaṇhi naruttamo;152.3Anukampako kāruṇiko,152.4taṇhānighātako muni.

153.1Tāhaṁ kammaṁ karitvāna,153.2kalyāṇaṁ buddhavaṇṇitaṁ;153.3Deve ceva manusse ca,153.4sandhāvitvā tato cuto.

154.1Bārāṇasiyaṁ nagare,154.2seṭṭhissa ekaputtako;154.3Aḍḍhe kulasmiṁ uppajjiṁ,154.4pāṇehi ca piyataro.

155.1Tato ca viññutaṁ patto,155.2devaputtena codito;155.3Pāsādā orūhitvāna,155.4sambuddhamupasaṅkamiṁ.

156.1So me dhammamadesayi,156.2anukampāya gotamo;156.3Dukkhaṁ dukkhasamuppādaṁ,156.4dukkhassa ca atikkamaṁ.

157.1Ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ,157.2dukkhūpasamagāminaṁ;157.3Cattāri ariyasaccāni,157.4muni dhammamadesayi.

158.1Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā,158.2vihariṁ sāsane rato;158.3Samathaṁ paṭivijjhāhaṁ,158.4rattindivamatandito.

159.1Ajjhattañca bahiddhā ca,159.2ye me vijjiṁsu āsavā;159.3Sabbe āsuṁ samucchinnā,159.4na ca uppajjare puna.

160.1Pariyantakataṁ dukkhaṁ,160.2carimoyaṁ samussayo;160.3Jātimaraṇasaṁsāro,160.4natthi dāni punabbhavo”ti.

161.1Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

162.1Tattha katamaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ?

163.1“Uddhaṁ adho sabbadhi vippamutto,163.2Ayaṁ ahasmīti anānupassī;163.3Evaṁ vimutto udatāri oghaṁ,163.4Atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāyā”ti.

164.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

165.1“Sīlavato, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me avippaṭisāro jāyeyyā’ti.165.2Dhammatā esā, ānanda, yaṁ sīlavato avippaṭisāro jāyeyya.165.3Avippaṭisārinā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pāmojjaṁ jāyeyyā’ti.165.4Dhammatā esā, ānanda, yaṁ avippaṭisārino pāmojjaṁ jāyeyya.165.5Pamuditena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me pīti jāyeyyā’ti.165.6Dhammatā esā, ānanda, yaṁ pamuditassa pīti jāyeyya.165.7Pītimanassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me kāyo passambheyyā’ti.165.8Dhammatā esā, ānanda, yaṁ pītimanassa kāyo passambheyya.165.9Passaddhakāyassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṁ sukhaṁ vediyeyyan’ti.165.10Dhammatā esā, ānanda, yaṁ passaddhakāyo sukhaṁ vediyeyya.165.11Sukhino ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me samādhi jāyeyyā’ti.165.12Dhammatā esā, ānanda, yaṁ sukhino samādhi jāyeyya.165.13Samāhitassa, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kintāhaṁ yathābhūtaṁ pajāneyyan’ti.165.14Dhammatā esā, ānanda, yaṁ samāhito yathābhūtaṁ pajāneyya.165.15Yathābhūtaṁ pajānatā, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me nibbidā jāyeyyā’ti.165.16Dhammatā esā, ānanda, yaṁ yathābhūtaṁ pajānanto nibbindeyya.165.17Nibbindantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me virāgo jāyeyyā’ti.165.18Dhammatā esā, ānanda, yaṁ nibbindanto virajjeyya.165.19Virajjantena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimutti jāyeyyā’ti.165.20Dhammatā esā, ānanda, yaṁ virajjanto vimucceyya.165.21Vimuttena, ānanda, na cetanā karaṇīyā ‘kinti me vimuttiñāṇadassanaṁ uppajjeyyā’ti.165.22Dhammatā esā, ānanda, yaṁ vimuttassa vimuttiñāṇadassanaṁ uppajjeyyā”ti.

166.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

167.1“Yadā have pātubhavanti dhammā,167.2Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;167.3Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā,167.4Yato pajānāti sahetudhamman”ti.

168.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

169.1“Yadā have pātubhavanti dhammā,169.2Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;169.3Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā,169.4Yato khayaṁ paccayānaṁ avedī”ti.

170.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

171.1“Kiṁ nu kujjhasi mā kujjhi,171.2Akkodho tissa te varaṁ;171.3Kodhamānamakkhavinayatthaṁ hi,171.4Tissa brahmacariyaṁ vussatī”ti.

172.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

173.1“Kadāhaṁ nandaṁ passeyyaṁ,173.2Āraññaṁ paṁsukūlikaṁ;173.3Aññātuñchena yāpentaṁ,173.4Kāmesu anapekkhinan”ti.

174.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

175.1“Kiṁsu chetvā sukhaṁ seti,175.2kiṁsu chetvā na socati;175.3Kissassu ekadhammassa,175.4vadhaṁ rocesi gotamāti.

176.1Kodhaṁ chetvā sukhaṁ seti,176.2kodhaṁ chetvā na socati;176.3Kodhassa visamūlassa,176.4madhuraggassa brāhmaṇa;176.5Vadhaṁ ariyā pasaṁsanti,176.6taṁ hi chetvā na socatī”ti.

177.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

178.1“Kiṁsu hane uppatitaṁ,178.2kiṁsu jātaṁ vinodaye;178.3Kiñcassu pajahe dhīro,178.4kissābhisamayo sukho.

179.1Kodhaṁ hane uppatitaṁ,179.2rāgaṁ jātaṁ vinodaye;179.3Avijjaṁ pajahe dhīro,179.4saccābhisamayo sukho”ti.

180.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

181.1“Sattiyā viya omaṭṭho,181.2ḍayhamānova matthake;181.3Kāmarāgappahānāya,181.4sato bhikkhu paribbaje.

182.1Sattiyā viya omaṭṭho,182.2ḍayhamānova matthake;182.3Sakkāyadiṭṭhippahānāya,182.4sato bhikkhu paribbaje”ti.

183.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

184.1“Sabbe khayantā nicayā,184.2Patanantā samussayā;184.3Sabbesaṁ maraṇamāgamma,184.4Sabbesaṁ jīvitamaddhuvaṁ;184.5Etaṁ bhayaṁ maraṇe pekkhamāno,184.6Puññāni kayirātha sukhāvahāni.

185.1Sabbe khayantā nicayā,185.2Patanantā samussayā;185.3Sabbesaṁ maraṇamāgamma,185.4Sabbesaṁ jīvitamaddhuvaṁ;185.5Etaṁ bhayaṁ maraṇe pekkhamāno,185.6Lokāmisaṁ pajahe santipekkho”ti.

186.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

187.1“Sukhaṁ sayanti munayo,187.2Na te socanti māvidha;187.3Yesaṁ jhānarataṁ cittaṁ,187.4Paññavā susamāhito;187.5Āraddhavīriyo pahitatto,187.6Oghaṁ tarati duttaraṁ.

188.1Virato kāmasaññāya,188.2sabbasaṁyojanātīto;188.3Nandibhavaparikkhīṇo,188.4so gambhīre na sīdatī”ti.

189.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

190.1“Saddahāno arahataṁ,190.2dhammaṁ nibbānapattiyā;190.3Sussūsaṁ labhate paññaṁ,190.4appamatto vicakkhaṇo.

191.1Patirūpakārī dhuravā,191.2uṭṭhātā vindate dhanaṁ;191.3Saccena kittiṁ pappoti,191.4dadaṁ mittāni ganthati;191.5Asmā lokā paraṁ lokaṁ,191.6evaṁ pecca na socatī”ti.

192.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

193.1“Sabbaganthapahīnassa,193.2vippamuttassa te sato;193.3Samaṇassa na taṁ sādhu,193.4yadaññamanusāsasīti.

194.1Yena kenaci vaṇṇena,194.2saṁvāso sakka jāyati;194.3Na taṁ arahati sappañño,194.4manasā anukampituṁ.

195.1Manasā ce pasannena,195.2yadaññamanusāsati;195.3Na tena hoti saṁyutto,195.4yānukampā anuddayā”ti.

196.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

197.1“Rāgo ca doso ca kutonidānā,197.2Aratī ratī lomahaṁso kutojā;197.3Kuto samuṭṭhāya manovitakkā,197.4Kumārakā dhaṅkamivossajanti.

198.1Rāgo ca doso ca itonidānā,198.2Aratī ratī lomahaṁso itojā;198.3Ito samuṭṭhāya manovitakkā,198.4Kumārakā dhaṅkamivossajanti.

199.1Snehajā attasambhūtā,199.2nigrodhasseva khandhajā;199.3Puthu visattā kāmesu,199.4māluvāva vitatā vane.

200.1Ye naṁ pajānanti yatonidānaṁ,200.2Te naṁ vinodenti suṇohi yakkha;200.3Te duttaraṁ oghamimaṁ taranti,200.4Atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāyā”ti.

201.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

202.1“Dukkaraṁ bhagavā sudukkaraṁ bhagavā”ti.

203.1“Dukkaraṁ vāpi karonti,203.2(kāmadāti bhagavā)203.3Sekkhā sīlasamāhitā;203.4Ṭhitattā anagāriyupetassa,203.5Tuṭṭhi hoti sukhāvahā”ti.

204.1“Dullabhā bhagavā yadidaṁ tuṭṭhī”ti.

205.1“Dullabhaṁ vāpi labhanti,205.2(kāmadāti bhagavā)205.3Cittavūpasame ratā;205.4Yesaṁ divā ca ratto ca,205.5Bhāvanāya rato mano”ti.

206.1“Dussamādahaṁ bhagavā yadidaṁ cittan”ti.

207.1“Dussamādahaṁ vāpi samādahanti,207.2(kāmadāti bhagavā)207.3Indriyūpasame ratā;207.4Te chetvā maccuno jālaṁ,207.5Ariyā gacchanti kāmadā”ti.

208.1“Duggamo bhagavā visamo maggo”ti.

209.1“Duggame visame vāpi,209.2Ariyā gacchanti kāmada;209.3Anariyā visame magge,209.4Papatanti avaṁsirā;209.5Ariyānaṁ samo maggo,209.6Ariyā hi visame samā”ti.

210.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

211.1“Idaṁ hi taṁ jetavanaṁ,211.2isisaṅghanisevitaṁ;211.3Āvutthaṁ dhammarājena,211.4pītisañjananaṁ mama.

212.1Kammaṁ vijjā ca dhammo ca,212.2sīlaṁ jīvitamuttamaṁ;212.3Etena maccā sujjhanti,212.4na gottena dhanena vā.

213.1Tasmā hi paṇḍito poso,213.2sampassaṁ atthamattano;213.3Yoniso vicine dhammaṁ,213.4evaṁ tattha visujjhati.

214.1Sāriputtova paññāya,214.2sīlena upasamena ca;214.3Yopi pāraṅgato bhikkhu,214.4etāvaparamo siyā”ti.

215.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

216.1“Atītaṁ nānvāgameyya,216.2nappaṭikaṅkhe anāgataṁ;216.3Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ,216.4appattañca anāgataṁ.

217.1Paccuppannañca yo dhammaṁ,217.2Tattha tattha vipassati;217.3Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,217.4Taṁ vidvā manubrūhaye.

218.1Ajjeva kiccamātappaṁ,218.2ko jaññā maraṇaṁ suve;218.3Na hi no saṅgaraṁ tena,218.4mahāsenena maccunā.

219.1Evaṁ vihāriṁ ātāpiṁ,219.2ahorattamatanditaṁ;219.3Taṁ ve bhaddekarattoti,219.4santo ācikkhate munī”ti.

220.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

221.1“Cattārimāni, bhikkhave, sacchikātabbāni.221.2Katamāni cattāri?221.3Atthi, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā, atthi dhammā paññāya veditabbā, paññāya ca sacchikātabbā.

222.1Katame ca, bhikkhave, dhammā cakkhunā paññāya ca sacchikātabbā?222.2Dibbacakkhu suvisuddhaṁ atikkantamānusakaṁ cakkhunā paññāya ca sacchikātabbaṁ.

223.1Katame ca, bhikkhave, dhammā satiyā paññāya ca sacchikātabbā?223.2Pubbenivāsānussati satiyā paññāya ca sacchikātabbā.

224.1Katame ca, bhikkhave, dhammā kāyena paññāya ca sacchikātabbā?224.2Iddhividhā nirodhā kāyena paññāya ca sacchikātabbā.

225.1Katame ca, bhikkhave, dhammā paññāya veditabbā, paññāya sacchikātabbā?225.2Āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ paññāya veditabbaṁ, paññāya ca sacchikātabban”ti.

226.1Idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ.

227.1Tattha katamaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ?

228.1“Yassa selūpamaṁ cittaṁ,228.2Ṭhitaṁ nānupakampati;228.3Virattaṁ rajanīyesu,228.4Kopaneyye na kuppati;228.5Yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ,228.6Kuto naṁ dukkhamessatī”ti.

229.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

230.1Āyasmato ca sāriputtassa cārikādasamaṁ veyyākaraṇaṁ kātabbanti.

231.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

232.1“Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo,232.2Nihuṁhuṅko nikkasāvo yatatto;232.3Vedantagū vūsitabrahmacariyo,232.4Dhammena so brahmavādaṁ vadeyya;232.5Yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.

233.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

234.1“Bāhitvā pāpake dhamme,234.2ye caranti sadā satā;234.3Khīṇasaṁyojanā buddhā,234.4te ve lokasmi brāhmaṇā”ti.

235.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

236.1“Yattha āpo ca pathavī,236.2tejo vāyo na gādhati;236.3Na tattha sukkā jotanti,236.4ādicco nappakāsati;236.5Na tattha candimā bhāti,236.6tamo tattha na vijjati.

237.1Yadā ca attanāvedi,237.2muni monena brāhmaṇo;237.3Atha rūpā arūpā ca,237.4sukhadukkhā pamuccatī”ti.

238.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

239.1“Yadā sakesu dhammesu,239.2pāragū hoti brāhmaṇo;239.3Atha etaṁ pisācañca,239.4pakkulañcātivattatī”ti.

240.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

241.1“Nābhinandati āyantiṁ,241.2pakkamantiṁ na socati;241.3Saṅgā saṅgāmajiṁ muttaṁ,241.4tamahaṁ brūmi brāhmaṇan”ti.

242.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

243.1“Na udakena sucī hoti,243.2bahvettha nhāyatī jano;243.3Yamhi saccañca dhammo ca,243.4so sucī so ca brāhmaṇo”ti.

244.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

245.1“Yadā have pātubhavanti dhammā,245.2Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;245.3Vidhūpayaṁ tiṭṭhati mārasenaṁ,245.4Sūriyova obhāsayamantalikkhan”ti.

246.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

247.1“Santindriyaṁ passatha iriyamānaṁ,247.2Tevijjapattaṁ apahānadhammaṁ;247.3Sabbāni yogāni upātivatto,247.4Akiñcano iriyati paṁsukūliko.

248.1Taṁ devatā sambahulā uḷārā,248.2Brahmavimānaṁ upasaṅkamitvā;248.3Ājāniyaṁ jātibalaṁ nisedhaṁ,248.4Nītaṁ namassanti pasannacittā.

249.1Namo te purisājañña,249.2namo te purisuttama;249.3Yassa te nābhijānāma,249.4kiṁ tvaṁ nissāya jhāyasī”ti.

250.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

251.1“Sahāyā vatime bhikkhū,251.2cirarattasametikā;251.3Sameti nesaṁ saddhammo,251.4dhamme buddhappavedite.

252.1Suvinītā kappinena,252.2dhamme ariyappavedite;252.3Dhārenti antimaṁ dehaṁ,252.4jetvā māraṁ savāhinin”ti.

253.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

254.1“Nayidaṁ sithilamārabbha,254.2nayidaṁ appena thāmasā;254.3Nibbānaṁ adhigantabbaṁ,254.4sabbadukkhappamocanaṁ.

255.1Ayañca daharo bhikkhu,255.2ayamuttamaporiso;255.3Dhāreti antimaṁ dehaṁ,255.4jetvā māraṁ savāhinin”ti.

256.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

257.1“Dubbaṇṇako lūkhacīvaro,257.2mogharājā sadā sato;257.3Khīṇāsavo visaṁyutto,257.4katakicco anāsavo.

258.1Tevijjo iddhippatto ca,258.2cetopariyāyakovido;258.3Dhāreti antimaṁ dehaṁ,258.4jetvā māraṁ savāhinin”ti.

259.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

260.1“Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati.260.2Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.

261.1Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho vedanāya …pe…261.2saññāya …261.3saṅkhārānaṁ …261.4viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati.261.5Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.

262.1Tatra kho, bhikkhave, ko viseso ko adhippayāso kiṁ nānākaraṇaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunāti?262.2Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe…

263.1Tathāgato, bhikkhave, arahaṁ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido, maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.263.2Ayaṁ kho, bhikkhave, viseso, ayaṁ adhippayāso, idaṁ nānākaraṇaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā”ti.

264.1Idaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ.

265.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ?

266.1“Channamativassati,266.2vivaṭaṁ nātivassati;266.3Tasmā channaṁ vivaretha,266.4evaṁ taṁ nātivassatī”ti.

267.1“Channamativassatī”ti saṅkileso, “vivaṭaṁ nātivassatī”ti vāsanā, “tasmā channaṁ vivaretha, evaṁ taṁ nātivassatī”ti ayaṁ saṅkileso ca vāsanā ca.267.2Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ.

268.1“Cattārome, mahārāja, puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.268.2Katame cattāro?268.3Tamo tamaparāyaṇo tamo jotiparāyaṇo joti tamaparāyaṇo joti jotiparāyaṇo”ti.268.4Tattha yo ca puggalo joti tamaparāyaṇo yo ca puggalo tamo tamaparāyaṇo, ime dve puggalā saṅkilesabhāgiyā, yo ca puggalo tamo jotiparāyaṇo yo ca puggalo joti jotiparāyaṇo, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.268.5Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca suttaṁ.

269.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?

270.1“Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,270.2Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;270.3Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,270.4Puttesu dāresu ca yā apekkhā”ti.

271.1Ayaṁ saṅkileso.

272.1“Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,272.2Ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ;272.3Etampi chetvāna paribbajanti,272.4Anapekkhino kāmasukhaṁ pahāyā”ti.

273.1Ayaṁ nibbedho.273.2Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

274.1“Yañca, bhikkhave, ceteti, yañca pakappeti, yañca anuseti.274.2Ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṁ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

275.1No ce, bhikkhave, ceteti, no ce pakappeti, atha ce anuseti.275.2Ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti, tasmiṁ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā sati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.275.3Ayaṁ saṅkileso.

276.1“Yato ca kho, bhikkhave, no ceva ceteti, no ca pakappeti, no ca anuseti.276.2Ārammaṇametaṁ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, ārammaṇe asati patiṭṭhā viññāṇassa na hoti, tasmiṁ appatiṭṭhite viññāṇe avirūḷhe āyatiṁ punabbhavābhinibbatti na hoti, āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā asati āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.276.3Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti, ayaṁ nibbedho.276.4Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

277.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ?

278.1“‘Samuddo samuddo’ti kho, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati.278.2Neso, bhikkhave, ariyassa vinaye samuddo.278.3Mahā eso, bhikkhave, udakarāsi mahāudakaṇṇavo.278.4Cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo, tassa rūpamayo vego”ti.278.5Ayaṁ saṅkileso.

279.1“Yo taṁ rūpamayaṁ vegaṁ sahati ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.279.2Ayaṁ asekkho.

280.1“Sotaṁ, bhikkhave …pe…280.2ghānaṁ …280.3jivhā …280.4kāyo …280.5mano, bhikkhave, purisassa samuddo tassa dhammamayo vego”ti.280.6Ayaṁ saṅkileso.

281.1“Yo taṁ dhammamayaṁ vegaṁ sahati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, atari manosamuddaṁ saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.281.2Ayaṁ asekkho.281.3Idamavoca bhagavā.281.4Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—

282.1“Yo imaṁ samuddaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ,282.2Saūmiṁ sāvaṭṭaṁ sabhayaṁ duttaraṁ accatari;282.3Sa vedantagū vusitabrahmacariyo,282.4Lokantagū pāragatoti vuccatī”ti.

283.1Ayaṁ asekkho.283.2Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.

284.1“Chayime, bhikkhave, baḷisā lokasmiṁ anayāya sattānaṁ byābādhāya pāṇīnaṁ.284.2Katame cha?284.3Santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṁ āpanno, byasanaṁ āpanno, yathākāmakaraṇīyo pāpimato.

285.1Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …pe…285.2ghānaviññeyyā gandhā …285.3jivhāviññeyyā rasā …285.4kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā …285.5manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.285.6Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṁ āpanno, byasanaṁ āpanno, yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti.285.7Ayaṁ saṅkileso.

286.1Santi ca, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṁ, paribhedi baḷisaṁ, na anayaṁ āpanno, na byasanaṁ āpanno, na yathākāmakaraṇīyo pāpimato.

287.1Santi ca, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …pe…287.2manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati, nājjhosāya tiṭṭhati.287.3Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa, abhedi baḷisaṁ, paribhedi baḷisaṁ, na anayaṁ āpanno, na byasanaṁ āpanno, na yathākāmakaraṇīyo pāpimato”ti.287.4Ayaṁ asekkho.287.5Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.

288.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ?

289.1“Ayaṁ loko santāpajāto,289.2Phassapareto rogaṁ vadati attato;289.3Yena yena hi maññanti,289.4Tato taṁ hoti aññathā.

290.1Aññathābhāvī bhavasatto loko,290.2Bhavapareto bhavamevābhinandati;290.3Yadabhinandati taṁ bhayaṁ,290.4Yassa bhāyati taṁ dukkhan”ti.290.5Ayaṁ saṅkileso.

291.1“Bhavavippahānāya kho panidaṁ brahmacariyaṁ vussatī”ti.291.2Ayaṁ nibbedho.

292.1“Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṁsu, sabbe te ‘avippamuttā bhavasmā’ti vadāmi.292.2Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṁsu, sabbe te ‘anissaṭā bhavasmā’ti vadāmi.292.3Upadhiṁ hi paṭicca dukkhamidaṁ sambhotī”ti.292.4Ayaṁ saṅkileso.

293.1“Sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo”ti.293.2Ayaṁ nibbedho.

294.1“Lokamimaṁ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā, bhavā aparimuttā, ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya, sabbe te bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā”ti.294.2Ayaṁ saṅkileso.

295.1“Evametaṁ yathābhūtaṁ,295.2Sammappaññāya passato;295.3Bhavataṇhā pahīyati,295.4Vibhavaṁ nābhinandati;295.5Sabbaso taṇhānaṁ khayā,295.6Asesavirāganirodho nibbānan”ti.

296.1Ayaṁ nibbedho.

297.1“Tassa nibbutassa bhikkhuno,297.2Anupādā punabbhavo na hoti;297.3Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo,297.4Upaccagā sabbabhavāni tādī”ti.

298.1Ayaṁ asekkho.298.2Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.

299.1“Cattārome, bhikkhave, puggalā.299.2Katame cattāro?299.3Anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo”ti.299.4Tattha yoyaṁ puggalo anusotagāmī, ayaṁ puggalo saṅkilesabhāgiyo.299.5Tattha yoyaṁ puggalo paṭisotagāmī yo ca ṭhitatto, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā.299.6Tattha yoyaṁ puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo, ayaṁ asekkho.299.7Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ.

300.1Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?

301.1Chaḷābhijātiko atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, atthi puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti.

302.1Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati, ime dve puggalā saṅkilesabhāgiyā.

303.1Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati, ime dve puggalā vāsanābhāgiyā.

304.1Tattha yo ca puggalo kaṇho kaṇhābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, yo ca puggalo sukko sukkābhijātiko akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ accantadiṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādheti, ime dve puggalā nibbedhabhāgiyā, idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

305.1“Cattārimāni, bhikkhave, kammāni.305.2Katamāni cattāri?305.3Atthi kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ, atthi kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ, atthi kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ, atthi kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammuttamaṁ kammaseṭṭhaṁ kammakkhayāya saṁvattati”.

306.1Tattha yañca kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ, yañca kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ, ayaṁ saṅkileso.306.2Yañca kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ, ayaṁ vāsanā.306.3Yañca kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammuttamaṁ kammaseṭṭhaṁ kammakkhayāya saṁvattati, ayaṁ nibbedho.306.4Idaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

307.1Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyañca, nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?

308.1“Laddhāna mānusattaṁ dve,308.2Kiccaṁ akiccameva ca;308.3Sukiccaṁ ceva puññāni,308.4Saṁyojanavippahānaṁ vā”ti.

309.1“Sukiccaṁ ceva puññānī”ti vāsanā.309.2“Saṁyojanavippahānaṁ vā”ti nibbedho.

310.1“Puññāni karitvāna,310.2Saggā saggaṁ vajanti katapuññā;310.3Saṁyojanappahānā,310.4Jarāmaraṇā vippamuccantī”ti.

311.1“Puññāni karitvāna, saggā saggaṁ vajanti katapuññā”ti vāsanā.311.2“Saṁyojanappahānā jarāmaraṇā vippamuccantī”ti nibbedho.311.3Idaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

312.1“Dvemāni, bhikkhave, padhānāni.312.2Katamāni dve?312.3Yo ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ pariccajati, yo ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.312.4Tattha yo agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ pariccajati, ayaṁ vāsanā.

313.1Yo agārasmā anagāriyaṁ pabbajitesu sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ, ayaṁ nibbedho.313.2Idaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ.

314.1Tattha taṇhāsaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ taṇhāpakkheneva niddisitabbaṁ tīhi taṇhāhi—314.2kāmataṇhāya bhavataṇhāya vibhavataṇhāya.314.3Yena yena vā pana vatthunā ajjhositā, tena teneva niddisitabbaṁ, tassā vitthāro chattiṁsataṇhājāliniyā vicaritāni.

315.1Tattha diṭṭhisaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ diṭṭhipakkheneva niddisitabbaṁ ucchedasassatena, yena yena vā pana vatthunā diṭṭhivasena abhinivisati “idameva saccaṁ moghamaññan”ti, tena teneva niddisitabbaṁ, tassā vitthāro dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni.

316.1Tattha duccaritasaṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ cetanāya cetasikakammena niddisitabbaṁ tīhi duccaritehi—316.2kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, tassa vitthāro dasaakusalakammapathā.

317.1Tattha taṇhāvodānabhāgiyaṁ suttaṁ samathena niddisitabbaṁ, diṭṭhivodānabhāgiyaṁ suttaṁ vipassanāya niddisitabbaṁ, duccaritavodānabhāgiyaṁ suttaṁ sucaritena niddisitabbaṁ—317.2tīṇi akusalamūlāni.317.3Taṁ kissa hetu?317.4Saṁsārassa nibbattiyā.317.5Tathā nibbatte saṁsāre kāyaduccaritaṁ kāyasucaritaṁ vacīduccaritaṁ vacīsucaritaṁ manoduccaritaṁ manosucaritaṁ iminā asubhena kammavipākena idaṁ bālalakkhaṇaṁ nibbattatīti.317.6Idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

318.1Iminā subhena kammavipākena idaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ nibbattatīti.318.2Idaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ.

319.1Tattha saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ catūhi kilesabhūmīhi niddisitabbaṁ—319.2anusayabhūmiyā pariyuṭṭhānabhūmiyā saṁyojanabhūmiyā upādānabhūmiyā.319.3Sānusayassa pariyuṭṭhānaṁ jāyati, pariyuṭṭhito saṁyujjati, saṁyujjanto upādiyati, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.319.4Imāhi catūhi kilesabhūmīhi sabbe kilesā saṅgahaṁ samosaraṇaṁ gacchanti, idaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ.

320.1Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ tīhi sucaritehi niddisitabbaṁ, nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ catūhi saccehi niddisitabbaṁ, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ tīhi dhammehi niddisitabbaṁ—320.2buddhadhammehi paccekabuddhadhammehi sāvakabhūmiyā.320.3Jhāyivisaye niddisitabbanti.

321.1Tattha katame aṭṭhārasa mūlapadā?321.2Lokiyaṁ lokuttaraṁ lokiyañca lokuttarañca, sattādhiṭṭhānaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca, ñāṇaṁ ñeyyaṁ ñāṇañca ñeyyañca, dassanaṁ bhāvanā dassanañca bhāvanā ca, sakavacanaṁ paravacanaṁ sakavacanañca paravacanañca, visajjanīyaṁ avisajjanīyaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca, kammaṁ vipāko kammañca vipāko ca, kusalaṁ akusalaṁ kusalañca akusalañca, anuññātaṁ paṭikkhittaṁ anuññātañca paṭikkhittañca, thavo cāti.

322.1Tattha katamaṁ lokiyaṁ?

323.1“Na hi pāpaṁ kataṁ kammaṁ,323.2Sajjukhīraṁva muccati;323.3Ḍahantaṁ bālamanveti,323.4Bhasmacchannova pāvako”ti.

324.1Idaṁ lokiyaṁ.

325.1“Cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni sabbaṁ …pe…325.2nihīyate tassa yaso kāḷapakkheva candimā”ti.325.3Idaṁ lokiyaṁ.

326.1“Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā.326.2Katame aṭṭha?326.3Lābho alābho, yaso ayaso, nindā pasaṁsā, sukhaṁ dukkhaṁ.326.4Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā”ti.326.5Idaṁ lokiyaṁ.

327.1Tattha katamaṁ lokuttaraṁ?

328.1“Yassindriyāni samathaṅgatāni,328.2Assā yathā sārathinā sudantā;328.3Pahīnamānassa anāsavassa,328.4Devāpi tassa pihayanti tādino”ti.

329.1Idaṁ lokuttaraṁ.

330.1“Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni lokuttarāni.330.2Katamāni pañca?330.3Saddhindriyaṁ vīriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ.330.4Imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni lokuttarānī”ti.330.5Idaṁ lokuttaraṁ.

331.1Tattha katamaṁ lokiyañca lokuttarañca?

332.1“Laddhāna mānusattaṁ dve, kiccaṁ akiccameva cā”ti dve gāthā.332.2Yaṁ iha “sukiccaṁ ceva puññānī”ti ca “puññāni karitvāna, saggā saggaṁ vajanti katapuññā”ti ca.332.3Idaṁ lokiyaṁ.

333.1Yaṁ iha “saṁyojanavippahānaṁ vā”ti ca “saṁyojanappahānā, jarāmaraṇā vippamuccantī”ti ca, idaṁ lokuttaraṁ.333.2Idaṁ lokiyañca lokuttarañca.

334.1“Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti, nāmarūpassa avakkantiyā sati punabbhavo hoti, punabbhave sati jāti hoti, jātiyā sati jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.334.2Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.334.3Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho, tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni yāni ca tiriyaṅgamāni, sabbāni tāni uddhaṁ ojaṁ abhiharanti.334.4Evaṁ hi so, bhikkhave, mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.334.5Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre sati nāmarūpassa avakkanti hoti sabbaṁ …pe…334.6evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.334.7Idaṁ lokiyaṁ.

335.1“Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati punabbhavo na hoti, punabbhave asati jāti na hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.335.2Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.335.3Seyyathāpi, bhikkhave, mahārukkho atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṁ ādāya, so taṁ rukkhaṁ mūle chindeyya, mūle chetvā palikhaṇeyya, palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi.335.4So taṁ rukkhaṁ khaṇḍākhaṇḍikaṁ chindeyya, khaṇḍākhaṇḍikaṁ chinditvā phāleyya, phāletvā sakalikaṁ sakalikaṁ kareyya, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā vātātape visoseyya, vātātape visosetvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahetvā masiṁ kareyya, masiṁ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya, nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya, evaṁ hi so, bhikkhave, mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.335.5Evameva kho, bhikkhave, viññāṇe āhāre asati nāmarūpassa avakkanti na hoti, nāmarūpassa avakkantiyā asati sabbaṁ …pe…335.6evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.335.7Idaṁ lokuttaraṁ.335.8Idaṁ lokiyañca lokuttarañca.

336.1Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānaṁ?

337.1“Sabbā disā anuparigamma cetasā,337.2Nevajjhagā piyataramattanā kvaci;337.3Evaṁ piyo puthu attā paresaṁ,337.4Tasmā na hiṁse paramattakāmo”ti.

338.1Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ.

339.1“Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi,339.2Sabbe gamissanti pahāya dehaṁ;339.3Taṁ sabbajāniṁ kusalo viditvā,339.4Ātāpiyo brahmacariyaṁ careyyā”ti.

340.1Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ.

341.1“Sattahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṁ kalyāṇamittaṁ api viveciyamānena paṇāmiyamānena gale pisanamajjamānena yāvajīvaṁ na vijahitabbaṁ.341.2Katamehi sattahi?341.3Piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā hoti, no ca aṭṭhāne niyojeti.341.4Imehi kho, bhikkhave, sattahi …pe…341.5na vijahitabbaṁ.341.6Idamavoca bhagavā.341.7Idaṁ vatvāna sugato, athāparaṁ etadavoca satthā—

342.1“Piyo garu bhāvanīyo,342.2vattā ca vacanakkhamo;342.3Gambhīrañca kathaṁ kattā,342.4na caṭṭhāne niyojako;342.5Taṁ mittaṁ mittakāmena,342.6yāvajīvampi seviyan”ti.

343.1Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ.

344.1Tattha katamaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ?

345.1“Yañca kāmasukhaṁ loke,345.2yañcidaṁ diviyaṁ sukhaṁ;345.3Taṇhakkhayasukhassete,345.4kalaṁ nāgghanti soḷasin”ti.

346.1Idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.

347.1“Susukhaṁ vata nibbānaṁ,347.2sammāsambuddhadesitaṁ;347.3Asokaṁ virajaṁ khemaṁ,347.4yattha dukkhaṁ nirujjhatī”ti.

348.1Idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.

349.1Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca

350.1“Mātaraṁ pitaraṁ hantvā,350.2rājāno dve ca khattiye;350.3Raṭṭhaṁ sānucaraṁ hantvā”ti.

351.1Idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.

352.1“Anīgho yāti brāhmaṇo”ti.

353.1Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ.

354.1Idaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.

355.1“Cattārome, bhikkhave, iddhipādā.355.2Katame cattāro?355.3Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo,355.4vīriya …pe…355.5citta …355.6vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo”ti.355.7Idaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ.

356.1So kāyepi cittaṁ samodahati, cittepi kāyaṁ samodahati, kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā upasampajja viharati.356.2Idaṁ sattādhiṭṭhānaṁ, idaṁ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.

357.1Tattha katamaṁ ñāṇaṁ?

358.1“Yaṁ taṁ lokuttaraṁ ñāṇaṁ,358.2sabbaññū yena vuccati;358.3Na tassa parihānatthi,358.4sabbakāle pavattatī”ti.

359.1Idaṁ ñāṇaṁ.

360.1“Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ,360.2yāyaṁ nibbānagāminī;360.3Yāya sammā pajānāti,360.4jātimaraṇasaṅkhayan”ti.

361.1Idaṁ ñāṇaṁ.

362.1Tattha katamaṁ ñeyyaṁ?

363.1“Kittayissāmi te santiṁ,363.2(dhotakāti bhagavā)363.3Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;363.4Yaṁ viditvā sato caraṁ,363.5Tare loke visattikaṁ.

364.1Tañcāhaṁ abhinandāmi,364.2mahesi santimuttamaṁ;364.3Yaṁ viditvā sato caraṁ,364.4tare loke visattikaṁ.

365.1Yaṁ kiñci sampajānāsi,365.2(dhotakāti bhagavā)365.3Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;365.4Etaṁ viditvā saṅgoti loke,365.5Bhavābhavāya mākāsi taṇhan”ti.

366.1Idaṁ ñeyyaṁ.

367.1“Catunnaṁ, bhikkhave, ariyasaccānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca …pe…367.2tayidaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ.367.3Ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.367.4Idamavoca bhagavā.367.5Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā—

368.1“Catunnaṁ ariyasaccānaṁ,368.2Yathābhūtaṁ adassanā;368.3Saṁsitaṁ dīghamaddhānaṁ,368.4Tāsu tāsveva jātisu.

369.1Tāni etāni diṭṭhāni,369.2bhavanetti samūhatā;369.3Ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa,369.4natthi dāni punabbhavo”ti.

370.1Idaṁ ñeyyaṁ.

371.1Tattha katamaṁ ñāṇañca ñeyyañca?371.2Rūpaṁ aniccaṁ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṁ aniccanti.371.3Idaṁ ñeyyaṁ.

372.1Evaṁ jānaṁ evaṁ passaṁ ariyasāvako “rūpaṁ aniccan”ti passati,372.2“vedanā aniccā”ti passati, “saññaṁ …372.3saṅkhāre …372.4viññāṇaṁ aniccan”ti passatīti.372.5Idaṁ ñāṇaṁ.

373.1So parimuccati rūpena, parimuccati vedanāya, parimuccati saññāya, parimuccati saṅkhārehi, parimuccati viññāṇamhā, ‘parimuccati dukkhasmā’ti vadāmīti.373.2Idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.

374.1“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti idaṁ ñeyyaṁ.374.2“Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ.374.3“Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.

375.1“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti idaṁ ñeyyaṁ.375.2“Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ.375.3“Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.

376.1“Sabbe dhammā anattā”ti idaṁ ñeyyaṁ.376.2“Yadā paññāya passatī”ti idaṁ ñāṇaṁ.376.3“Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā”ti idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.

377.1“Ye hi keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti.377.2Kimaññatra yathābhūtassa adassanā.377.3Aniccāya vedanāya …pe…377.4aniccāya saññāya …377.5aniccehi saṅkhārehi …377.6aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘sadisohamasmī’ti vā samanupassanti, ‘hīnohamasmī’ti vā samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa adassanā”ti.377.7Idaṁ ñeyyaṁ.

378.1“Ye ca kho keci, soṇa, samaṇā vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā.378.2Aniccāya vedanāya …pe…378.3aniccāya saññāya …378.4aniccehi saṅkhārehi …378.5aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena ‘seyyohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘sadisohamasmī’tipi na samanupassanti, ‘hīnohamasmī’tipi na samanupassanti, kimaññatra yathābhūtassa dassanā”ti.378.6Idaṁ ñāṇaṁ.

379.1Idaṁ ñāṇañca ñeyyañca.

380.1Tattha katamaṁ dassanaṁ?

381.1“Ye ariyasaccāni vibhāvayanti,381.2Gambhīrapaññena sudesitāni;381.3Kiñcāpi te honti bhusaṁ pamattā,381.4Na te bhavaṁ aṭṭhamamādiyantī”ti.

382.1Idaṁ dassanaṁ.

383.1“Yathindakhīlo pathavissito siyā,383.2Catubbhi vātehi asampakampiyo;383.3Tathūpamaṁ sappurisaṁ vadāmi,383.4Yo ariyasaccāni avecca passatī”ti.

384.1Idaṁ dassanaṁ.

385.1“Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’ti.385.2Katamehi catūhi?385.3Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṁ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, yadidaṁ madanimmadano …pe…385.4nirodho nibbānaṁ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca.385.5Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.385.6Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’”ti.

386.1Idaṁ dassanaṁ.

387.1Tattha katamā bhāvanā?

388.1“Yassindriyāni bhāvitāni,388.2Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;388.3Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,388.4Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.

389.1Ayaṁ bhāvanā.

390.1“Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni.390.2Katamāni cattāri?390.3Anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī”ti.390.4Ayaṁ bhāvanā.

391.1Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?391.2“Pañca chinde pañca jahe”ti idaṁ dassanaṁ.391.3“Pañca cuttari bhāvaye.391.4Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī”ti ayaṁ bhāvanā.391.5Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.

392.1“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.392.2Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.392.3Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṁ?392.4Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,392.5anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa …pe…392.6dukkhanirodhassa …pe…392.7dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.392.8Idaṁ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyan”ti.392.9Idaṁ dassanaṁ.

393.1“Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṁ?393.2Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti …pe…393.3‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.393.4Idaṁ, bhikkhave, aññindriyaṁ.

394.1Katamañca, bhikkhave, aññātāvindriyaṁ?394.2Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.394.3Idaṁ, bhikkhave, aññātāvindriyan”ti.394.4Ayaṁ bhāvanā.

395.1Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.

396.1Tattha katamaṁ sakavacanaṁ?

397.1“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,397.2kusalassa upasampadā;397.3Sacittapariyodāpanaṁ,397.4etaṁ buddhāna sāsanan”ti.

398.1Idaṁ sakavacanaṁ.

399.1“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṁ bāloti pare sañjānanti.399.2Katamāni tīṇi?399.3Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti.399.4Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.

400.1Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṁ paṇḍitoti pare sañjānanti.400.2Katamāni tīṇi?400.3Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti.400.4Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī”ti.

401.1Idaṁ sakavacanaṁ.

402.1Tattha katamaṁ paravacanaṁ?

403.1“Pathavīsamo natthi vitthato,403.2Ninno pātālasamo na vijjati;403.3Merusamo natthi unnato,403.4Cakkavattisadiso natthi poriso”ti.

404.1Idaṁ paravacanaṁ.

405.1“‘Hotu, devānaminda, subhāsitena jayoti.405.2Hotu, vepacitti, subhāsitena jayoti.405.3Bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.405.4Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

406.1‘Bhiyyo bālā pakujjheyyuṁ,406.2no cassa paṭisedhako;406.3Tasmā bhusena daṇḍena,406.4dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.

407.1Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.407.2Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—407.3‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.407.4Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

408.1‘Etadeva ahaṁ maññe,408.2bālassa paṭisedhanaṁ;408.3Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,408.4yo sato upasammatī’ti.

409.1Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesuṁ.409.2Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṁ asurindaṁ etadavoca—409.3‘bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.409.4Evaṁ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

410.1‘Etadeva titikkhāya,410.2vajjaṁ passāmi vāsava;410.3Yadā naṁ maññati bālo,410.4bhayā myāyaṁ titikkhati;410.5Ajjhāruhati dummedho,410.6gova bhiyyo palāyinan’ti.

411.1Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.411.2Atha kho vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—411.3‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.411.4Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi—

412.1‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā,412.2bhayā myāyaṁ titikkhati;412.3Sadatthaparamā atthā,412.4khantyā bhiyyo na vijjati.

413.1Yo have balavā santo,413.2dubbalassa titikkhati;413.3Tamāhu paramaṁ khantiṁ,413.4niccaṁ khamati dubbalo.

414.1Abalaṁ taṁ balaṁ āhu,414.2yassa bālabalaṁ balaṁ;414.3Balassa dhammaguttassa,414.4paṭivattā na vijjati.

415.1Tasseva tena pāpiyo,415.2yo kuddhaṁ paṭikujjhati;415.3Kuddhaṁ appaṭikujjhanto,415.4saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.

416.1Ubhinnamatthaṁ carati,416.2attano ca parassa ca;416.3Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,416.4yo sato upasammati.

417.1Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ,417.2attano ca parassa ca;417.3Janā maññanti bāloti,417.4ye dhammassa akovidā’ti.

418.1Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesun”ti.418.2Idaṁ paravacanaṁ.

419.1Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?

420.1Yañca pattaṁ yañca pattabbaṁ ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ āturassānusikkhato.420.2Ye ca sikkhāsārā sīlaṁ vataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasārā, ayameko anto.420.3Ye ca evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “natthi kāmesu doso”ti, ayaṁ dutiyo anto.420.4Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṁ vaḍḍhenti.420.5Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi.420.6Idaṁ paravacanaṁ.

421.1Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṁ, tena ca amaññiṁsu, vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāyāti.421.2Idaṁ sakavacanaṁ.421.3Ayaṁ udāno sakavacanañca paravacanañca.

422.1Rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca—422.2idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi “kesaṁ nu kho piyo attā, kesaṁ appiyo attā”ti.422.3Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi—422.4“ye ca kho keci kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti, tesaṁ appiyo attā.422.5Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.422.6Taṁ kissa hetu?422.7Yaṁ hi appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.422.8Ye ca kho keci kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.422.9Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.422.10Taṁ kissa hetu?422.11Yaṁ hi piyo piyassa kareyya.422.12Taṁ te attanāva attano karonti.422.13Tasmā tesaṁ piyo attā”ti.

423.1“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti tasmā tesaṁ appiyo attā.423.2Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.423.3Taṁ kissa hetu?423.4Yaṁ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.423.5Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.423.6Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.423.7Taṁ kissa hetu?423.8Yaṁ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ piyo attāti.423.9Idamavoca bhagavā …pe…423.10satthā—

424.1“Attānañce piyaṁ jaññā,424.2na naṁ pāpena saṁyuje;424.3Na hi taṁ sulabhaṁ hoti,424.4sukhaṁ dukkaṭakārinā.

425.1Antakenādhipannassa,425.2jahato mānusaṁ bhavaṁ;425.3Kiṁ hi tassa sakaṁ hoti,425.4kiñca ādāya gacchati;425.5Kiñcassa anugaṁ hoti,425.6chāyāva anapāyinī.

426.1Ubho puññañca pāpañca,426.2yaṁ macco kurute idha;426.3Tañhi tassa sakaṁ hoti,426.4taṁva ādāya gacchati;426.5Taṁvassa anugaṁ hoti,426.6chāyāva anapāyinī.

427.1Tasmā kareyya kalyāṇaṁ,427.2nicayaṁ samparāyikaṁ;427.3Puññāni paralokasmiṁ,427.4patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.

428.1Idaṁ suttaṁ paravacanaṁ.428.2Anugīti sakavacanaṁ.428.3Idaṁ sakavacanañca paravacanañca.

429.1Tattha katamaṁ visajjanīyaṁ?

430.1Pañhe pucchite idaṁ abhiññeyyaṁ, idaṁ pariññeyyaṁ, idaṁ pahātabbaṁ, idaṁ bhāvetabbaṁ, idaṁ sacchikātabbaṁ, ime dhammā evaṅgahitā idaṁ phalaṁ nibbattayanti.430.2Tesaṁ evaṅgahitānaṁ ayamattho iti idaṁ visajjanīyaṁ.430.3“Uḷāro buddho bhagavā”ti buddhauḷārataṁ dhammasvākkhātataṁ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṁseneva niddise.430.4“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti “sabbe dhammā anattā”ti ekaṁseneva niddise.430.5Yaṁ vā panaññampi evaṁ jātiyaṁ.430.6Idaṁ visajjanīyaṁ.

431.1Tattha katamaṁ avisajjanīyaṁ?

432.1“Ākaṅkhato te naradammasārathi,432.2Devā manussā manasā vicintitaṁ;432.3Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino,432.4Santaṁ samādhiṁ araṇaṁ nisevato;432.5Kintaṁ bhagavā ākaṅkhatī”ti.

433.1Idaṁ avisajjanīyaṁ.

434.1Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṁ pabhāve hitesitāyaṁ karuṇāyaṁ iddhiyanti.434.2Idaṁ avisajjanīyaṁ.

435.1“Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṁ ratanānaṁ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa”.435.2Kiṁpamāṇāni tīṇi ratanānīti?435.3Idaṁ avisajjanīyaṁ.

436.1Buddhavisayo avisajjanīyo.436.2Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā.436.3“Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sakiṁ nirayaṁ sakiṁ tiracchānayoniṁ sakiṁ pettivisayaṁ sakiṁ asurayoniṁ sakiṁ deve sakiṁ manusse sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ”.436.4Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṁ.436.5Na paññāyatīti sāvakānaṁ ñāṇavekallena.436.6Duvidhā buddhānaṁ bhagavantānaṁ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca.436.7Na paññāyatīti parūpanāyikā.436.8Natthi buddhānaṁ bhagavantānaṁ avijānanāti attūpanāyikā.436.9Yathā bhagavā kokālikaṁ bhikkhuṁ ārabbha aññataraṁ bhikkhuṁ evamāha—

437.1“Seyyathāpi, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho …pe…437.2na tveva eko abbudo nirayo.437.3Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo.437.4Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo.437.5Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo.437.6Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo.437.7Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo.437.8Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo.437.9Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo.437.10Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo.437.11Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo.437.12Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṁ āghātetvā”ti.437.13Yaṁ vā pana kiñci bhagavā āha—437.14“ayaṁ appameyyo asaṅkheyyo”ti.437.15Sabbaṁ taṁ avisajjanīyaṁ.437.16Idaṁ avisajjanīyaṁ.

438.1Tattha katamaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṁ āha—438.2“kuhiṁ, āvuso gotama, gamissasī”ti.438.3Bhagavā āha—

439.1“Bārāṇasiṁ gamissāmi,439.2ahaṁ taṁ amatadundubhiṁ;439.3Dhammacakkaṁ pavattetuṁ,439.4loke appaṭivattiyan”ti.

440.1Upako ājīvako āha—440.2“‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī”ti.440.3Bhagavā āha—

441.1“Mādisā ve jinā honti,441.2ye pattā āsavakkhayaṁ;441.3Jitā me pāpakā dhammā,441.4tasmāhaṁ upakā jino”ti.

442.1Kathaṁ jino kena jinoti visajjanīyaṁ.442.2Katamo jinoti avisajjanīyaṁ.442.3Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṁ.442.4Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṁ.442.5Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

443.1Atthi tathāgatoti visajjanīyaṁ.443.2Atthi rūpanti visajjanīyaṁ.443.3Rūpaṁ tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.4Rūpavā tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.5Rūpe tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.6Tathāgate rūpanti avisajjanīyaṁ.443.7Evaṁ atthi vedanā …pe…443.8saññā …443.9saṅkhārā …443.10atthi viññāṇanti visajjanīyaṁ.443.11Viññāṇaṁ tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.12Viññāṇavā tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.13Viññāṇe tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.14Tathāgate viññāṇanti avisajjanīyaṁ.443.15Aññatra rūpena tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.16Aññatra vedanāya …pe…443.17saññāya …443.18saṅkhārehi …443.19viññāṇena tathāgatoti avisajjanīyaṁ.443.20Ayaṁ so tathāgato arūpako …443.21avedanako …443.22asaññako …443.23asaṅkhārako …443.24aviññāṇakoti avisajjanīyaṁ.443.25Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

444.1Passati bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte cavamāne upapajjamāne evaṁ sabbaṁ …pe…444.2yathākammūpage satte pajānātīti visajjanīyaṁ.444.3Katame sattā, katamo tathāgatoti avisajjanīyaṁ.444.4Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

445.1Atthi tathāgatoti visajjanīyaṁ.445.2Atthi tathāgato paraṁ maraṇāti avisajjanīyaṁ.445.3Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

446.1Tattha katamaṁ kammaṁ?

447.1“Antakenādhipannassa,447.2jahato mānusaṁ bhavaṁ;447.3Kiṁ hi tassa sakaṁ hoti,447.4kiñca ādāya gacchati;447.5Kiñcassa anugaṁ hoti,447.6chāyāva anapāyinī.

448.1Ubho puññañca pāpañca,448.2yaṁ macco kurute idha;448.3Tañhi tassa sakaṁ hoti,448.4taṁva ādāya gacchati;448.5Taṁvassa anugaṁ hoti,448.6chāyāva anapāyinī”ti.

449.1Idaṁ kammaṁ.

450.1“Puna caparaṁ, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.450.2Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyaṁ olambanti ajjholambanti abhippalambanti.450.3Evameva kho, bhikkhave, bālaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe pāpakāni kammāni katāni kāyena duccaritāni vācāya duccaritāni manasā duccaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.450.4Tatra, bhikkhave, bālassa evaṁ hoti ‘akataṁ vata me kalyāṇaṁ, akataṁ kusalaṁ, akataṁ bhīruttāṇaṁ.450.5Kataṁ pāpaṁ, kataṁ luddaṁ, kataṁ kibbisaṁ, yāvatā bho akatakalyāṇānaṁ akatakusalānaṁ akatabhīruttāṇānaṁ katapāpānaṁ kataluddānaṁ katakibbisānaṁ gati, taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjatīti.

451.1Puna caparaṁ, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.451.2Seyyathāpi, bhikkhave, mahataṁ pabbatakūṭānaṁ chāyā sāyanhasamayaṁ pathaviyaṁ olambanti ajjholambanti abhippalambanti.451.3Evameva kho, bhikkhave, paṇḍitaṁ pīṭhasamārūḷhaṁ vā mañcasamārūḷhaṁ vā chamāyaṁ vā semānaṁ yānissa pubbe kalyāṇāni kammāni katāni kāyena sucaritāni vācāya sucaritāni manasā sucaritāni, tānissa tamhi samaye olambanti ajjholambanti abhippalambanti.451.4Tatra, bhikkhave, paṇḍitassa ‘evaṁ hoti akataṁ vata me pāpaṁ, akataṁ luddaṁ, akataṁ kibbisaṁ.451.5Kataṁ kalyāṇaṁ, kataṁ kusalaṁ, kataṁ bhīruttāṇaṁ, yāvatā bho akatapāpānaṁ akataluddānaṁ akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ gati, taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti, so na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati, ‘kataṁ me puññaṁ, akataṁ pāpaṁ, yā bhavissati gati akatapāpassa akataluddassa akatakibbisassa katapuññassa katakusalassa katabhīruttāṇassa, taṁ pecca bhave gatiṁ paccanubhavissāmī’ti vippaṭisāro na jāyati.451.6Avippaṭisārino kho, bhikkhave, itthiyā vā purisassa vā gihino vā pabbajitassa vā bhaddakaṁ maraṇaṁ bhaddikā kālaṅkiriyāti vadāmī”ti.451.7Idaṁ kammaṁ.

452.1“Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni.452.2Katamāni tīṇi, kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ.452.3Imāni kho, bhikkhave, tīṇi duccaritāni.452.4Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni.452.5Katamāni tīṇi?452.6Kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ.452.7Imāni kho, bhikkhave, tīṇi sucaritāni”.452.8Idaṁ kammaṁ.

453.1Tattha katamo vipāko?

454.1“Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.454.2Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma nirayā.454.3Tattha yaṁ kiñci cakkhunā rūpaṁ passati aniṭṭharūpaṁyeva passati, no iṭṭharūpaṁ.454.4Akantarūpaṁyeva passati, no kantarūpaṁ.454.5Amanāparūpaṁyeva passati, no manāparūpaṁ.

455.1Yaṁ kiñci sotena saddaṁ suṇāti …pe…455.2ghānena …455.3jivhāya …455.4kāyena …455.5yaṁ kiñci manasā dhammaṁ vijānāti aniṭṭhadhammaṁyeva vijānāti, no iṭṭhadhammaṁ.455.6Akantadhammaṁyeva vijānāti, no kantadhammaṁ.455.7Amanāpadhammaṁyeva vijānāti, no manāpadhammaṁ.455.8Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāya.

456.1Diṭṭhā mayā, bhikkhave, chaphassāyatanikā nāma saggā.456.2Tattha yaṁ kiñci cakkhunā rūpaṁ passati iṭṭharūpaṁyeva passati, no aniṭṭharūpaṁ.456.3Kantarūpaṁyeva passati, no akantarūpaṁ.456.4Manāparūpaṁyeva passati, no amanāparūpaṁ.456.5Yaṁ kiñci sotena saddaṁ suṇāti …pe…456.6ghānena …456.7jivhāya …456.8kāyena …456.9manasā dhammaṁ vijānāti iṭṭhadhammaṁyeva vijānāti, no aniṭṭhadhammaṁ.456.10Kantadhammaṁyeva vijānāti, no akantadhammaṁ.456.11Manāpadhammaṁyeva vijānāti, no amanāpadhammaṁ.456.12Lābhā vo, bhikkhave, suladdhaṁ vo, bhikkhave, khaṇo vo, bhikkhave, paṭiladdho brahmacariyavāsāyā”ti.456.13Ayaṁ vipāko.

457.1“Saṭṭhivassasahassāni,457.2paripuṇṇāni sabbaso;457.3Niraye paccamānānaṁ,457.4kadā anto bhavissati.

458.1Natthi anto kuto anto,458.2na anto paṭidissati;458.3Tadā hi pakataṁ pāpaṁ,458.4tuyhaṁ mayhañca mārisā”ti.

459.1Ayaṁ vipāko.

460.1Tattha katamaṁ kammañca vipāko ca?

461.1“Adhammacārī hi naro pamatto,461.2Yahiṁ yahiṁ gacchati duggatiṁ yo;461.3So naṁ adhammo carito hanāti,461.4Sayaṁ gahīto yathā kaṇhasappo.

462.1Na hi dhammo adhammo ca,462.2ubho samavipākino;462.3Adhammo nirayaṁ neti,462.4dhammo pāpeti suggatin”ti.

463.1Idaṁ kammañca vipāko ca.

464.1“Mā, bhikkhave, puññānaṁ bhāyittha, sukhassetaṁ, bhikkhave, adhivacanaṁ iṭṭhassa kantassa piyassa manāpassa yadidaṁ puññāni.464.2Abhijānāmi kho panāhaṁ, bhikkhave, dīgharattaṁ katānaṁ puññānaṁ iṭṭhaṁ kantaṁ piyaṁ manāpaṁ vipākaṁ paccanubhūtaṁ, satta vassāni mettacittaṁ bhāvetvā satta saṁvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṁ lokaṁ punarāgamāsiṁ.464.3Saṁvaṭṭamāne sudāhaṁ, bhikkhave, kappe ābhassarūpago homi.464.4Vivaṭṭamāne kappe suññaṁ brahmavimānaṁ upapajjāmi.464.5Tatra sudāhaṁ, bhikkhave, brahmā homi mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī.464.6Chattiṁsakkhattuṁ kho panāhaṁ, bhikkhave, sakko ahosiṁ devānamindo, anekasatakkhattuṁ rājā ahosiṁ cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato, ko pana vādo padesarajjassa?464.7Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—464.8‘kissa nu kho me idaṁ kammassa phalaṁ, kissa kammassa vipāko, yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo’ti.464.9Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—464.10‘tiṇṇaṁ kho me idaṁ kammānaṁ phalaṁ, tiṇṇaṁ kammānaṁ vipāko.464.11Yenāhaṁ etarahi evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo’ti.464.12Seyyathidaṁ—464.13dānassa damassa saṁyamassā”ti.464.14Tattha yañca dānaṁ yo ca damo yo ca saṁyamo, idaṁ kammaṁ.464.15Yo tappaccayā vipāko paccanubhūto, ayaṁ vipāko.464.16Tathā cūḷakammavibhaṅgo vattabbo.

465.1Yaṁ subhassa māṇavassa todeyyaputtassa desitaṁ.465.2Tattha ye dhammā appāyukadīghāyukatāya saṁvattanti bahvābādhaappābādhatāya appesakkhamahesakkhatāya dubbaṇṇasuvaṇṇatāya nīcakulikauccakulikatāya appabhogamahābhogatāya duppaññapaññavantatāya ca saṁvattanti, idaṁ kammaṁ.465.3Yā tattha appāyukadīghāyukatā …pe…465.4duppaññapaññavantatā, ayaṁ vipāko.465.5Idaṁ kammañca vipāko ca.

466.1Tattha katamaṁ kusalaṁ?

467.1“Vācānurakkhī manasā susaṁvuto,467.2Kāyena ca nākusalaṁ kayirā;467.3Ete tayo kammapathe visodhaye,467.4Ārādhaye maggamisippaveditan”ti.

468.1Idaṁ kusalaṁ.

469.1“Yassa kāyena vācāya,469.2manasā natthi dukkaṭaṁ;469.3Saṁvutaṁ tīhi ṭhānehi,469.4tamahaṁ brūmi brāhmaṇan”ti.

470.1Idaṁ kusalaṁ.

471.1“Tīṇimāni, bhikkhave, kusalamūlāni.471.2Katamāni tīṇi?471.3Alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ.471.4Imāni kho, bhikkhave, tīṇi kusalamūlāni”.471.5Idaṁ kusalaṁ.471.6“Vijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anudeva hirī ottappañcā”ti.471.7Idaṁ kusalaṁ.

472.1Tattha katamaṁ akusalaṁ?

473.1“Yassa accantadussīlyaṁ,473.2māluvā sālamivotthataṁ;473.3Karoti so tathattānaṁ,473.4yathā naṁ icchatī diso”ti.

474.1Idaṁ akusalaṁ.

475.1“Attanā hi kataṁ pāpaṁ,475.2Attajaṁ attasambhavaṁ;475.3Abhimatthati dummedhaṁ,475.4Vajiraṁvasmamayaṁ maṇin”ti.

476.1Idaṁ akusalaṁ.

477.1“Dasa kammapathe niseviya,477.2Akusalākusalehi vivajjitā;477.3Garahā ca bhavanti devate,477.4Bālamatī nirayesu paccare”ti.

478.1Idaṁ akusalaṁ.

479.1“Tīṇimāni, bhikkhave, akusalamūlāni, katamāni tīṇi?479.2Lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ.479.3Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akusalamūlāni”.479.4Idaṁ akusalaṁ.

480.1Tattha katamaṁ kusalañca akusalañca?

481.1“Yādisaṁ vapate bījaṁ,481.2tādisaṁ harate phalaṁ;481.3Kalyāṇakārī kalyāṇaṁ,481.4pāpakārī ca pāpakan”ti.

482.1Tattha yaṁ āha—482.2“kalyāṇakārī kalyāṇan”ti, idaṁ kusalaṁ.482.3Yaṁ āha—482.4“pāpakārī ca pāpakan”ti, idaṁ akusalaṁ.482.5Idaṁ kusalañca akusalañca.

483.1“Subhena kammena vajanti suggatiṁ,483.2Apāyabhūmiṁ asubhena kammunā;483.3Khayā ca kammassa vimuttacetaso,483.4Nibbanti te jotirivindhanakkhayā”.

484.1Tattha yaṁ āha—484.2“subhena kammena vajanti suggatin”ti, idaṁ kusalaṁ.484.3Yaṁ āha—484.4“apāyabhūmiṁ asubhena kammunā”ti, idaṁ akusalaṁ.484.5Idaṁ kusalañca akusalañca.

485.1Tattha katamaṁ anuññātaṁ?

486.1“Yathāpi bhamaro pupphaṁ,486.2Vaṇṇagandhamaheṭhayaṁ;486.3Paleti rasamādāya,486.4Evaṁ gāme munī care”ti.

487.1Idaṁ anuññātaṁ.

488.1“Tīṇimāni, bhikkhave, bhikkhūnaṁ karaṇīyāni.488.2Katamāni tīṇi?488.3Idha, bhikkhave, bhikkhu pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena parisuddhājīvo.488.4Āraddhavīriyo kho pana hoti thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya sacchikiriyāya.488.5Paññavā kho pana hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.488.6Imāni kho, bhikkhave, bhikkhūnaṁ tīṇi karaṇīyānī”ti.488.7Idaṁ anuññātaṁ.

489.1“Dasayime, bhikkhave, dhammā pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbā.489.2Katame dasa?489.3‘Vevaṇṇiyamhi ajjhupagato’ti pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbaṁ …pe…489.4ime kho, bhikkhave, dasa dhammā pabbajitena abhiṇhaṁ paccavekkhitabbā”ti.489.5Idaṁ anuññātaṁ.

490.1“Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni.490.2Katamāni tīṇi?490.3Kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritanti.490.4Imāni kho, bhikkhave, tīṇi karaṇīyānī”ti.490.5Idaṁ anuññātaṁ.

491.1Tattha katamaṁ paṭikkhittaṁ?

492.1“Natthi puttasamaṁ pemaṁ,492.2Natthi gosamitaṁ dhanaṁ;492.3Natthi sūriyasamā ābhā,492.4Samuddaparamā sarā”ti.

493.1Bhagavā āha—

494.1“Natthi attasamaṁ pemaṁ,494.2natthi dhaññasamaṁ dhanaṁ;494.3Natthi paññāsamā ābhā,494.4vuṭṭhiveparamā sarā”ti.

495.1Ettha yaṁ purimakaṁ, idaṁ paṭikkhittaṁ.

496.1“Tīṇimāni, bhikkhave akaraṇīyāni.496.2Katamāni tīṇi?496.3Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritanti.496.4Imāni kho, bhikkhave, tīṇi akaraṇīyānī”ti.496.5Idaṁ paṭikkhittaṁ.

497.1Tattha katamaṁ anuññātañca paṭikkhittañca?

498.1“Kiṁsūdha bhītā janatā anekā,498.2Maggo canekāyatano pavutto;498.3Pucchāmi taṁ gotama bhūripañña,498.4Kismiṁ ṭhito paralokaṁ na bhāyeti.

499.1Vācaṁ manañca paṇidhāya sammā,499.2Kāyena pāpāni akubbamāno;499.3Bahvannapānaṁ gharamāvasanto,499.4Saddho mudū saṁvibhāgī vadaññū;499.5Etesu dhammesu ṭhito catūsu,499.6Dhamme ṭhito paralokaṁ na bhāye”ti.

500.1Tattha yaṁ āha—500.2“vācaṁ manañca paṇidhāya sammā”ti, idaṁ anuññātaṁ.500.3“Kāyena pāpāni akubbamāno”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ.500.4“Bahvannapānaṁ gharamāvasanto, saddho mudū saṁvibhāgī vadaññū.500.5Etesu dhammesu ṭhito catūsu, dhamme ṭhito paralokaṁ na bhāye”ti, idaṁ anuññātaṁ.500.6Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.

501.1“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,501.2kusalassa upasampadā;501.3Sacittapariyodāpanaṁ,501.4etaṁ buddhānasāsanaṁ”.

502.1Tattha yaṁ āha—502.2“sabbapāpassa akaraṇan”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ, yaṁ āha—502.3“kusalassa upasampadā”ti, idaṁ anuññātaṁ.502.4Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.

503.1“Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.503.2Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.503.3Manosamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi …pe…503.4pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampi.

504.1Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ.504.2Yathārūpañca kho kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo.504.3Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ “imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī”ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo.504.4“Kāyasamācārampāhaṁ devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

505.1“Vacīsamācāraṁ …pe…505.2pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ.505.3Yathārūpañca kho pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā.505.4Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ “imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī”ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā.

506.1“Pariyesanampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampī”ti iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

507.1Tattha yaṁ āha—507.2“sevitabbampī”ti, idaṁ anuññātaṁ.507.3Yaṁ āha—507.4“na sevitabbampī”ti, idaṁ paṭikkhittaṁ.507.5Idaṁ anuññātañca paṭikkhittañca.

508.1Tattha katamo thavo?

509.1“Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho,509.2saccānaṁ caturo padā;509.3Virāgo seṭṭho dhammānaṁ,509.4dvipadānañca cakkhumā”ti.

510.1Ayaṁ thavo.

511.1“Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni.511.2Katamāni tīṇi?511.3Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ arahaṁ sammāsambuddho.511.4Yāvatā, bhikkhave, dhammānaṁ paṇṇattisaṅkhatānaṁ vā asaṅkhatānaṁ vā, virāgo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ madanimmadano …pe…511.5nirodho nibbānaṁ.511.6Yāvatā, bhikkhave, saṅghānaṁ paṇṇatti gaṇānaṁ paṇṇatti mahājanasannipātānaṁ paṇṇatti, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṁ aggamakkhāyati seṭṭhamakkhāyati pavaramakkhāyati, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā …pe…511.7puññakkhettaṁ lokassā”ti.

512.1“Sabbalokuttaro satthā,512.2dhammo ca kusalakkhato;512.3Gaṇo ca narasīhassa,512.4tāni tīṇi vississare.

513.1Samaṇapadumasañcayo gaṇo,513.2Dhammavaro ca vidūnaṁ sakkato;513.3Naravaradamako ca cakkhumā,513.4Tāni tīṇi lokassa uttari.

514.1Satthā ca appaṭisamo,514.2Dhammo ca sabbo nirupadāho;514.3Ariyo ca gaṇavaro,514.4Tāni khalu vississare tīṇi.

515.1Saccanāmo jino khemo sabbābhibhū,515.2Saccadhammo natthañño tassa uttari;515.3Ariyasaṅgho niccaṁ viññūnaṁ pūjito,515.4Tāni tīṇi lokassa uttari.

516.1Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,516.2Maggaṁ pajānāti hitānukampī;516.3Etena maggena tariṁsu pubbe,516.4Tarissanti ye ca taranti oghaṁ.

517.1Taṁ tādisaṁ devamanussaseṭṭhaṁ,517.2Sattā namassanti visuddhipekkhā”ti.

518.1Ayaṁ thavoti.

519.1Tattha lokiyaṁ suttaṁ dvīhi suttehi niddisitabbaṁ saṅkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca.519.2Lokuttarampi suttaṁ tīhi suttehi niddisitabbaṁ dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca asekkhabhāgiyena ca.519.3Lokiyañca lokuttarañca.519.4Yasmiṁ sutte yaṁ yaṁ padaṁ dissati saṅkilesabhāgiyaṁ vā vāsanābhāgiyaṁ vā, tena tena lokiyanti niddisitabbaṁ, dassanabhāgiyaṁ vā bhāvanābhāgiyaṁ vā asekkhabhāgiyaṁ vā yaṁ yaṁ padaṁ dissati tena tena lokuttaranti niddisitabbaṁ.

520.1Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ saṅkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya, dassanabhāgiyaṁ suttaṁ vāsanābhāgiyassa suttassa nigghātāya, bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṁ.

521.1Lokuttaraṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ, te tīhi suttehi samanvesitabbā dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena cāti.

522.1Tattha dassanabhāgiyaṁ suttaṁ pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ ekabījinā kolaṅkolena sattakkhattuparamena saddhānusārinā dhammānusārinā cāti, dassanabhāgiyaṁ suttaṁ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ.522.2Bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ dvādasahi puggalehi niddisitabbaṁ sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, sakadāgāminā, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipannena, anāgāminā, antarā parinibbāyinā, upahacca parinibbāyinā, asaṅkhāraparinibbāyinā, sasaṅkhāraparinibbāyinā, uddhaṁsotena akaniṭṭhagāminā, saddhāvimuttena, diṭṭhippattena, kāyasakkhinā cāti, bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ imehi dvādasahi puggalehi niddisitabbaṁ.522.3Asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ navahi puggalehi niddisitabbaṁ saddhāvimuttena, paññāvimuttena, suññatavimuttena, animittavimuttena, appaṇihitavimuttena, ubhatobhāgavimuttena samasīsinā paccekabuddhasammāsambuddhehi cāti, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ imehi navahi puggalehi niddisitabbaṁ.522.4Evaṁ lokuttaraṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ imehi chabbīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ.

523.1Lokiyaṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ.523.2Te caritehi niddiṭṭhā samanvesitabbā keci rāgacaritā, keci dosacaritā, keci mohacaritā, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca, keci rāgacaritā ca mohacaritā ca, keci dosacaritā ca mohacaritā ca, keci rāgacaritā ca dosacaritā ca mohacaritā ca, rāgamukhe ṭhito rāgacarito, rāgamukhe ṭhito dosacarito, rāgamukhe ṭhito mohacarito, rāgamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, dosamukhe ṭhito dosacarito, dosamukhe ṭhito mohacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito, dosamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito ca, mohamukhe ṭhito mohacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito mohamukhe ṭhito dosacarito, mohamukhe ṭhito rāgacarito ca dosacarito ca mohacarito cāti, lokiyaṁ suttaṁ sattādhiṭṭhānaṁ imehi ekūnavīsatiyā puggalehi niddisitabbaṁ.

524.1Vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ sīlavantehi niddisitabbaṁ, te sīlavanto pañca puggalā pakatisīlaṁ samādānasīlaṁ cittappasādo samatho vipassanā cāti, vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ imehi pañcahi puggalehi niddisitabbaṁ.

525.1Lokuttaraṁ suttaṁ dhammādhiṭṭhānaṁ tīhi suttehi niddisitabbaṁ dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.

526.1Lokiyañca lokuttarañca sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca ubhayena niddisitabbaṁ, ñāṇaṁ paññāya niddisitabbaṁ paññindriyena paññābalena adhipaññāsikkhāya dhammavicayasambojjhaṅgena sammādiṭṭhiyā tīraṇāya santīraṇāya dhamme ñāṇena anvaye ñāṇena khaye ñāṇena anuppāde ñāṇena anaññātaññassāmītindriyena aññindriyena aññātāvindriyena cakkhunā vijjāya buddhiyā bhūriyā medhāya, yaṁ yaṁ vā pana labbhati, tena tena paññādhivacanena niddisitabbaṁ.

527.1Ñeyyaṁ atītānāgatapaccuppannehi ajjhattikabāhirehi hīnappaṇītehi dūrasantikehi saṅkhatāsaṅkhatehi kusalākusalābyākatehi saṅkhepato vā chahi ārammaṇehi niddisitabbaṁ.527.2Ñāṇañca ñeyyañca tadubhayena niddisitabbaṁ, paññāpi ārammaṇabhūtā ñeyyaṁ, yaṁ kiñci ārammaṇabhūtaṁ ajjhattikaṁ vā bāhiraṁ vā, sabbaṁ taṁ saṅkhatena asaṅkhatena ca niddisitabbaṁ.

528.1Dassanaṁ bhāvanā sakavacanaṁ paravacanaṁ visajjanīyaṁ avisajjanīyaṁ kammaṁ vipākoti sabbattha tadubhayaṁ sutte yathā niddiṭṭhaṁ, tathā upadhārayitvā labbhamānato niddisitabbaṁ, yaṁ vā pana kiñci bhagavā aññataravacanaṁ bhāsati, sabbaṁ taṁ yathāniddiṭṭhaṁ dhārayitabbaṁ.

529.1Duvidho hetu yañca kammaṁ ye ca kilesā, samudayo kilesā.529.2Tattha kilesā saṅkilesabhāgiyena suttena niddisitabbā.529.3Samudayo saṅkilesabhāgiyena ca vāsanābhāgiyena ca suttena niddisitabbo.529.4Tattha kusalaṁ catūhi suttehi niddisitabbaṁ vāsanābhāgiyena dassanabhāgiyena bhāvanābhāgiyena asekkhabhāgiyena ca.529.5Akusalaṁ saṅkilesabhāgiyena suttena niddisitabbaṁ.529.6Kusalañca akusalañca tadubhayena niddisitabbaṁ.529.7Anuññātaṁ bhagavato anuññātāya niddisitabbaṁ, taṁ pañcavidhaṁ saṁvaro pahānaṁ bhāvanā sacchikiriyā kappiyānulomoti, yaṁ dissati tāsu tāsu bhūmīsu, taṁ kappiyānulomena niddisitabbaṁ.529.8Paṭikkhittaṁ bhagavatā paṭikkhittakāraṇena niddisitabbaṁ.529.9Anuññātañca paṭikkhittañca tadubhayena niddisitabbaṁ.529.10Thavo pasaṁsāya niddisitabbo.529.11So pañcavidhena veditabbo bhagavato dhammassa ariyasaṅghassa ariyadhammānaṁ sikkhāya lokiyaguṇasampattiyāti.529.12Evaṁ thavo pañcavidhena niddisitabbo.

530.1Indriyabhūmi navahi padehi niddisitabbā, kilesabhūmi navahi padehi niddisitabbā, evametāni aṭṭhārasa padāni honti nava padāni kusalāni nava padāni akusalānīti, tathāhi vuttaṁ “aṭṭhārasa mūlapadā kuhiṁ daṭṭhabbā, sāsanappaṭṭhāne”ti.530.2Tenāha āyasmā mahākaccāyano—

531.1“Navahi ca padehi kusalā,531.2Navahi ca yujjanti akusalapakkhā;531.3Ete kho mūlapadā,531.4Bhavanti aṭṭhārasa padānī”ti.

531.5Niyuttaṁ sāsanappaṭṭhānaṁ.

531.6Ettāvatā samattā netti yā āyasmatā mahākaccāyanena bhāsitā bhagavatā anumoditā mūlasaṅgītiyaṁ saṅgītāti.