Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Pp 2.19 min read

Ekakapuggalapaññatti

Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

  • 0.1Puggalapaññatti
  • 0.2Niddesa

0.31. Ekakapuggalapaññatti

1.1Katamo ca puggalo samayavimutto?1.2Idhekacco puggalo kālena kālaṁ samayena samayaṁ aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti—1.3ayaṁ vuccati puggalo “samayavimutto”.

2.1Katamo ca puggalo asamayavimutto?2.2Idhekacco puggalo na heva kho kālena kālaṁ samayena samayaṁ aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti—2.3ayaṁ vuccati puggalo “asamayavimutto”.2.4Sabbepi ariyapuggalā ariye vimokkhe asamayavimuttā.

3.1Katamo ca puggalo kuppadhammo?3.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.3.3So ca kho na nikāmalābhī hoti na akicchalābhī na akasiralābhī;3.4na yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.3.5Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati, yaṁ tassa puggalassa pamādamāgamma tā samāpattiyo kuppeyyuṁ—3.6ayaṁ vuccati puggalo “kuppadhammo”.

4.1Katamo ca puggalo akuppadhammo?4.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.4.3So ca kho nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī;4.4yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.4.5Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ tassa puggalassa pamādamāgamma tā samāpattiyo kuppeyyuṁ—4.6ayaṁ vuccati puggalo “akuppadhammo”.4.7Sabbepi ariyapuggalā ariye vimokkhe akuppadhammā.

5.1Katamo ca puggalo parihānadhammo?5.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.5.3So ca kho na nikāmalābhī hoti na akicchalābhī na akasiralābhī;5.4na yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.5.5Ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati, yaṁ so puggalo pamādamāgamma tāhi samāpattīhi parihāyeyya—5.6ayaṁ vuccati puggalo “parihānadhammo”.

6.1Katamo ca puggalo aparihānadhammo?6.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.6.3So ca kho nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī;6.4yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.6.5Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ so puggalo pamādamāgamma tāhi samāpattīhi parihāyeyya—6.6ayaṁ vuccati puggalo “aparihānadhammo”.6.7Sabbepi ariyapuggalā ariye vimokkhe aparihānadhammā.

7.1Katamo ca puggalo cetanābhabbo?7.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.7.3So ca kho na nikāmalābhī hoti na akicchalābhī na akasiralābhī;7.4na yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.7.5Sace anusañceteti, na parihāyati tāhi samāpattīhi.7.6Sace na anusañceteti, parihāyati tāhi samāpattīhi—7.7ayaṁ vuccati puggalo “cetanābhabbo”.

8.1Katamo ca puggalo anurakkhaṇābhabbo?8.2Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṁ vā arūpasahagatānaṁ vā samāpattīnaṁ.8.3So ca kho na nikāmalābhī hoti na akicchalābhī na akasiralābhī;8.4na yatthicchakaṁ yadicchakaṁ yāvaticchakaṁ samāpajjatipi vuṭṭhātipi.8.5Sace anurakkhati, na parihāyati tāhi samāpattīhi.8.6Sace na anurakkhati, parihāyati tāhi samāpattīhi—8.7ayaṁ vuccati puggalo “anurakkhaṇābhabbo”.

9.1Katamo ca puggalo puthujjano?9.2Yassa puggalassa tīṇi saṁyojanāni appahīnāni;9.3na ca tesaṁ dhammānaṁ pahānāya paṭipanno—9.4ayaṁ vuccati puggalo “puthujjano”.

10.1Katamo ca puggalo gotrabhū?10.2Yesaṁ dhammānaṁ samanantarā ariyadhammassa avakkanti hoti tehi dhammehi samannāgato—10.3ayaṁ vuccati puggalo “gotrabhū”.

11.1Katamo ca puggalo bhayūparato?11.2Satta sekkhā bhayūparatā, ye ca puthujjanā sīlavanto.11.3Arahā abhayūparato.

12.1Katamo ca puggalo abhabbāgamano?12.2Ye te puggalā kammāvaraṇena samannāgatā, kilesāvaraṇena samannāgatā, vipākāvaraṇena samannāgatā, assaddhā acchandikā duppaññā eḷā, abhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—12.3ime vuccanti puggalā “abhabbāgamanā”.

13.1Katamo ca puggalo bhabbāgamano?13.2Ye te puggalā na kammāvaraṇena samannāgatā, na kilesāvaraṇena samannāgatā, na vipākāvaraṇena samannāgatā, saddhā chandikā paññavanto aneḷā, bhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—13.3ime vuccanti puggalā “bhabbāgamanā”.

14.1Katamo ca puggalo niyato?14.2Pañca puggalā ānantarikā, ye ca micchādiṭṭhikā niyatā, aṭṭha ca ariyapuggalā niyatā.14.3Avasesā puggalā aniyatā.

15.1Katamo ca puggalo paṭipannako?15.2Cattāro maggasamaṅgino puggalā paṭipannakā, cattāro phalasamaṅgino puggalā phale ṭhitā.

16.1Katamo ca puggalo samasīsī?16.2Yassa puggalassa apubbaṁ acarimaṁ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca—16.3ayaṁ vuccati puggalo “samasīsī”.

17.1Katamo ca puggalo ṭhitakappī?17.2Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa, kappassa ca uḍḍayhanavelā assa, neva tāva kappo uḍḍayheyya yāvāyaṁ puggalo na sotāpattiphalaṁ sacchikaroti.17.3Ayaṁ vuccati puggalo “ṭhitakappī”.17.4Sabbepi maggasamaṅgino puggalā ṭhitakappino.

18.1Katamo ca puggalo ariyo?18.2Aṭṭha ariyapuggalā ariyā.18.3Avasesā puggalā anariyā.

19.1Katamo ca puggalo sekkho?19.2Cattāro maggasamaṅgino tayo phalasamaṅgino puggalā “sekkhā”.19.3Arahā asekkho.19.4Avasesā puggalā nevasekkhanāsekkhā.

20.1Katamo ca puggalo tevijjo?20.2Tīhi vijjāhi samannāgato puggalo “tevijjo”.

21.1Katamo ca puggalo chaḷabhiñño?21.2Chahi abhiññāhi samannāgato puggalo “chaḷabhiñño”.

22.1Katamo ca puggalo sammāsambuddho?22.2Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati;22.3tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇāti, balesu ca vasībhāvaṁ—22.4ayaṁ vuccati puggalo “sammāsambuddho”.

23.1Katamo ca puggalo paccekasambuddho?23.2Idhekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhati;23.3na ca tattha sabbaññutaṁ pāpuṇāti, na ca balesu vasībhāvaṁ—23.4ayaṁ vuccati puggalo “paccekasambuddho”.

24.1Katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto?24.2Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;24.3paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti—24.4ayaṁ vuccati puggalo “ubhatobhāgavimutto”.

25.1Katamo ca puggalo paññāvimutto?25.2Idhekacco puggalo na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;25.3paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.25.4Ayaṁ vuccati puggalo “paññāvimutto”.

26.1Katamo ca puggalo kāyasakkhī?26.2Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati;26.3paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti.26.4Ayaṁ vuccati puggalo “kāyasakkhī”.

27.1Katamo ca puggalo diṭṭhippatto?27.2Idhekacco puggalo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.27.3Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā.27.4Paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti—27.5ayaṁ vuccati puggalo “diṭṭhippatto”.

28.1Katamo ca puggalo saddhāvimutto?28.2Idhekacco puggalo “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.28.3Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā.28.4Paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti, no ca kho yathā diṭṭhippattassa—28.5ayaṁ vuccati puggalo “saddhāvimutto”.

29.1Katamo ca puggalo dhammānusārī?29.2Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti, paññāvāhiṁ paññāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti—29.3ayaṁ vuccati puggalo “dhammānusārī”.29.4Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno puggalo dhammānusārī phale ṭhito diṭṭhippatto.

30.1Katamo ca puggalo saddhānusārī?30.2Yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti, saddhāvāhiṁ saddhāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti—30.3ayaṁ vuccati puggalo “saddhānusārī”.30.4Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno puggalo saddhānusārī phale ṭhito saddhāvimutto.

31.1Katamo ca puggalo sattakkhattuparamo?31.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.31.3So sattakkhattuṁ deve ca mānuse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karoti—31.4ayaṁ vuccati puggalo “sattakkhattuparamo”.

32.1Katamo ca puggalo kolaṅkolo?32.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.32.3So dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karoti—32.4ayaṁ vuccati puggalo “kolaṅkolo”.

33.1Katamo ca puggalo ekabījī?33.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano.33.3So ekaṁyeva mānusakaṁ bhavaṁ nibbattetvā dukkhassantaṁ karoti—33.4ayaṁ vuccati puggalo “ekabījī”.

34.1Katamo ca puggalo sakadāgāmī?34.2Idhekacco puggalo tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti—34.3ayaṁ vuccati puggalo “sakadāgāmī”.

35.1Katamo ca puggalo anāgāmī?35.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā—35.3ayaṁ vuccati puggalo “anāgāmī”.

36.1Katamo ca puggalo antarāparinibbāyī?36.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.36.3So upapannaṁ vā samanantarā appattaṁ vā vemajjhaṁ āyuppamāṇaṁ ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—36.4ayaṁ vuccati puggalo “antarāparinibbāyī”.

37.1Katamo ca puggalo upahaccaparinibbāyī?37.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.37.3So atikkamitvā vemajjhaṁ āyuppamāṇaṁ upahacca vā kālakiriyaṁ ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—37.4ayaṁ vuccati puggalo “upahaccaparinibbāyī”.

38.1Katamo ca puggalo asaṅkhāraparinibbāyī?38.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.38.3So asaṅkhārena ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—38.4ayaṁ vuccati puggalo “asaṅkhāraparinibbāyī”.

39.1Katamo ca puggalo sasaṅkhāraparinibbāyī?39.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.39.3So sasaṅkhārena ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—39.4ayaṁ vuccati puggalo “sasaṅkhāraparinibbāyī”.

40.1Katamo ca puggalo uddhaṁsoto akaniṭṭhagāmī?40.2Idhekacco puggalo pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.40.3So avihā cuto atappaṁ gacchati, atappā cuto sudassaṁ gacchati, sudassā cuto sudassiṁ gacchati, sudassiyā cuto akaniṭṭhaṁ gacchati;40.4akaniṭṭhe ariyamaggaṁ sañjaneti upariṭṭhimānaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya—40.5ayaṁ vuccati puggalo “uddhaṁsoto akaniṭṭhagāmī”.

41.1Katamo ca puggalo sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno?41.2Tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ pahānāya paṭipanno puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno.41.3Yassa puggalassa tīṇi saṁyojanāni pahīnāni—41.4ayaṁ vuccati puggalo “sotāpanno”.

42.1Kāmarāgabyāpādānaṁ tanubhāvāya paṭipanno puggalo sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno.42.2Yassa puggalassa kāmarāgabyāpādā tanubhūtā—42.3ayaṁ vuccati puggalo “sakadāgāmī”.

43.1Kāmarāgabyāpādānaṁ anavasesappahānāya paṭipanno puggalo anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno.43.2Yassa puggalassa kāmarāgabyāpādā anavasesā pahīnā—43.3ayaṁ vuccati puggalo “anāgāmī”.

44.1Rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjāya anavasesappahānāya paṭipanno puggalo arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.44.2Yassa puggalassa rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā anavasesā pahīnā—44.3ayaṁ vuccati puggalo “arahā”.

45.1Ekakaniddeso.