1.1PTS 2.92Evaṁ me sutaṁ—1.2ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati ghositārāme.1.3Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi—1.4“āvuso bhikkhavo”ti.1.5“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ.1.6Āyasmā ānando etadavoca—

2.1“Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattaṁ byākaroti, sabbaso catūhi maggehi etesaṁ vā aññatarena.2.2Katamehi catūhi?

3.1Idhāvuso, bhikkhu samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.3.2Tassa samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.3.3So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.3.4Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

4.1Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti.4.2Tassa vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.4.3So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.4.4Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

5.1PTS 2.93Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.5.2Tassa samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.5.3So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.5.4Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

6.1Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti;6.2hoti so, āvuso, samayo yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.6.3Tassa maggo sañjāyati.6.4So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.6.5Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

7.1Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattaṁ byākaroti, sabbaso imehi catūhi maggehi, etesaṁ vā aññatarenā”ti.

8.02.1.1. Suttantaniddesa

8.1Kathaṁ <b>samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti?</b>8.2Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.8.3Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.8.4Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā.8.5Tena vuccati—8.6“samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti.8.7<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—8.8tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

9.1<b>Maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati?9.2Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati, pariggahaṭṭhena sammāvācā maggo sañjāyati, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto maggo sañjāyati, vodānaṭṭhena sammāājīvo maggo sañjāyati, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo maggo sañjāyati, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati maggo sañjāyati, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati—9.3evaṁ maggo sañjāyati.

10.1PTS 2.94<b>So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī</b>ti kathaṁ āsevati?10.2Āvajjanto āsevati, jānanto āsevati, passanto āsevati, paccavekkhanto āsevati, cittaṁ adhiṭṭhahanto āsevati, saddhāya adhimuccanto āsevati, vīriyaṁ paggaṇhanto āsevati, satiṁ upaṭṭhāpento āsevati, cittaṁ samādahanto āsevati, paññāya pajānanto āsevati, abhiññeyyaṁ abhijānanto āsevati, pariññeyyaṁ parijānanto āsevati, pahātabbaṁ pajahanto āsevati, bhāvetabbaṁ bhāvento āsevati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati—10.3evaṁ āsevati.

11.1<b>Bhāvetī</b>ti kathaṁ bhāveti?11.2Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti, passanto bhāveti, paccavekkhanto bhāveti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bhāveti, saddhāya adhimuccanto bhāveti, vīriyaṁ paggaṇhanto bhāveti, satiṁ upaṭṭhāpento bhāveti, cittaṁ samādahanto bhāveti, paññāya pajānanto bhāveti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bhāveti, pariññeyyaṁ parijānanto bhāveti, pahātabbaṁ pajahanto bhāveti, bhāvetabbaṁ bhāvento bhāveti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti—11.3evaṁ bhāveti.

12.1<b>Bahulīkarotī</b>ti kathaṁ bahulīkaroti?12.2Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti, passanto bahulīkaroti, paccavekkhanto bahulīkaroti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bahulīkaroti, saddhāya adhimuccanto bahulīkaroti, vīriyaṁ paggaṇhanto bahulīkaroti, satiṁ upaṭṭhāpento bahulīkaroti, cittaṁ samādahanto bahulīkaroti, paññāya pajānanto bahulīkaroti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bahulīkaroti, pariññeyyaṁ parijānanto bahulīkaroti, pahātabbaṁ pajahanto bahulīkaroti, bhāvetabbaṁ bhāvento bahulīkaroti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti—12.3evaṁ bahulīkaroti.

13.1PTS 2.95<b>Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhontī</b>ti kathaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti?13.2Sotāpattimaggena, sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso—13.3imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti;13.4diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo—13.5ime dve anusayā byantīhonti.13.6Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—13.7imāni dve saññojanāni pahīyanti;13.8oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—13.9ime dve anusayā byantīhonti.13.10Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—13.11imāni dve saññojanāni pahīyanti;13.12anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—13.13ime dve anusayā byantīhonti.13.14Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—13.15imāni pañca saññojanāni pahīyanti;13.16mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—13.17ime tayo anusayā byantīhonti.13.18Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

14.1Abyāpādavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…14.2ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…14.3paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.14.4Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.14.5Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā.14.6Tena vuccati—14.7“samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti.14.8<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—14.9tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

15.1<b>Maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati?15.2Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati …pe…15.3avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati.15.4Evaṁ maggo sañjāyati.

16.1<b>So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī</b>ti kathaṁ āsevati?16.2Āvajjanto āsevati …pe…16.3sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati, evaṁ āsevati.16.4<b>Bhāvetī</b>ti kathaṁ bhāveti?16.5Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti …pe…16.6sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti, evaṁ bhāveti.16.7<b>Bahulīkarotī</b>ti kathaṁ bahulīkaroti?16.8Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti …pe…16.9sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti, evaṁ bahulīkaroti.

17.1PTS 2.96<b>Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhontī</b>ti kathaṁ saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti?17.2Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso—17.3imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti;17.4diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo—17.5ime dve anusayā byantīhonti.17.6Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—17.7imāni dve saññojanāni pahīyanti;17.8oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayo—17.9ime dve anusayā byantīhonti.17.10Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—17.11imāni dve saññojanāni pahīyanti;17.12anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—17.13ime dve anusayā byantīhonti.17.14Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—17.15imāni pañca saññojanāni pahīyanti;17.16mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—17.17ime tayo anusayā byantīhonti.17.18Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.17.19Evaṁ samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.

18.1Kathaṁ <b>vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti?</b>18.2Aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.18.3Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo.18.4Samādhi iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho.18.5Tena vuccati—18.6“vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti.18.7<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—18.8āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…18.9<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…18.10evaṁ maggo sañjāyati.18.11Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

19.1Rūpaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṁ dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṁ anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.19.2Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.19.3Iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho.19.4Tena vuccati—19.5“vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti.19.6<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—19.7āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…19.8<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…19.9evaṁ maggo sañjāyati.19.10Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

20.1PTS 2.97Vedanaṁ …pe…20.2saññaṁ …20.3saṅkhāre …20.4viññāṇaṁ …20.5cakkhuṁ …pe…20.6jarāmaraṇaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, jarāmaraṇaṁ dukkhato …pe…20.7anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.20.8Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.20.9Iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho.20.10Tena vuccati—20.11“vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti.20.12<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—20.13āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…20.14<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…20.15evaṁ maggo sañjāyati.20.16Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.20.17Evaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti.

21.1Kathaṁ <b>samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>21.2Soḷasahi ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.21.3Ārammaṇaṭṭhena gocaraṭṭhena pahānaṭṭhena pariccāgaṭṭhena vuṭṭhānaṭṭhena vivaṭṭanaṭṭhena santaṭṭhena paṇītaṭṭhena vimuttaṭṭhena anāsavaṭṭhena taraṇaṭṭhena animittaṭṭhena appaṇihitaṭṭhena suññataṭṭhena ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena yuganaddhaṭṭhena.

22.1Kathaṁ <b>ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>22.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhārammaṇo, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhārammaṇā.22.3Iti ārammaṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.22.4Tena vuccati—22.5“ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.22.6<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—22.7āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…22.8<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…22.9evaṁ maggo sañjāyati.22.10Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.22.11Evaṁ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

23.1PTS 2.98Kathaṁ <b>gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>23.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.23.3Iti gocaraṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.23.4Tena vuccati—23.5“gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

24.1Kathaṁ <b>pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>24.2Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.24.3Iti pahānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.24.4Tena vuccati—24.5“pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

25.1Kathaṁ <b>pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>25.2Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pariccajato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pariccajato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.25.3Iti pariccāgaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.25.4Tena vuccati—25.5“pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

26.1Kathaṁ <b>vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>26.2Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.26.3Iti vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.26.4Tena vuccati—26.5“vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

27.1Kathaṁ <b>vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>27.2Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.27.3Iti vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.27.4Tena vuccati—27.5“vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

28.1PTS 2.99Kathaṁ <b>santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>28.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi santo honti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā santā hoti nirodhagocarā.28.3Iti santaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.28.4Tena vuccati—28.5“santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

29.1Kathaṁ <b>paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>29.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi paṇīto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā paṇītā hoti nirodhagocarā.29.3Iti paṇītaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.29.4Tena vuccati—29.5“paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

30.1Kathaṁ <b>vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>30.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavā vimutto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavā vimuttā hoti nirodhagocarā.30.3Iti rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññāvimutti vimuttaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.30.4Tena vuccati—30.5“vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

31.1Kathaṁ <b>anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>31.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavena anāsavo hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavena anāsavā hoti nirodhagocarā.31.3Iti anāsavaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.31.4Tena vuccati—31.5“anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

32.1Kathaṁ <b>taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>32.2Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca tarato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca tarato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā.32.3Iti taraṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.32.4Tena vuccati—32.5“taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

33.1PTS 2.100Kathaṁ <b>animittaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>33.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbanimittehi animitto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbanimittehi animittā hoti nirodhagocarā.33.3Iti animittaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.33.4Tena vuccati—33.5“animittaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

34.1Kathaṁ <b>appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>34.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbapaṇidhīhi appaṇihito hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbapaṇidhīhi appaṇihitā hoti nirodhagocarā.34.3Iti appaṇihitaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.34.4Tena vuccati—34.5“appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.

35.1Kathaṁ <b>suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti?</b>35.2Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbābhinivesehi suñño hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbābhinivesehi suññā hoti nirodhagocarā.35.3Iti suññataṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti.35.4Tena vuccati—35.5“suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti.35.6<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—35.7āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…35.8<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…35.9evaṁ maggo sañjāyati.35.10Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.35.11Evaṁ suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.35.12Imehi soḷasahi ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti, evaṁ samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

35.13Suttantaniddeso.

36.02. Dhammuddhaccavāraniddesa

36.1PTS 2.101Kathaṁ <b>dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti?</b>36.2Aniccato manasikaroto obhāso uppajjati, obhāso dhammoti obhāsaṁ āvajjati, tato vikkhepo uddhaccaṁ.36.3Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.36.4Tena vuccati—36.5“dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.36.6<b>Tassa maggo sañjāyatī”</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…36.7evaṁ maggo sañjāyati, evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

37.1Aniccato manasikaroto ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati.37.2Tato vikkhepo uddhaccaṁ.37.3Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.37.4Tena vuccati—37.5“dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.37.6<b>Tassa maggo sañjāyatī</b>”ti.37.7Kathaṁ maggo sañjāyati …pe…37.8evaṁ maggo sañjāyati, evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

38.1PTS 2.102Dukkhato manasikaroto …pe…38.2anattato manasikaroto obhāso uppajjati …pe… ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati.38.3Tato vikkhepo uddhaccaṁ.38.4Tena uddhaccena viggahitamānaso anattato upaṭṭhānaṁ, aniccato upaṭṭhānaṁ, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.38.5Tena vuccati—38.6“dhammuddhaccaviggahitamānaso …pe…38.7evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti”.

39.1Rūpaṁ aniccato manasikaroto …pe…39.2rūpaṁ dukkhato manasikaroto …39.3rūpaṁ anattato manasikaroto …39.4vedanaṁ …pe…39.5saññaṁ …39.6saṅkhāre …39.7viññāṇaṁ …39.8cakkhuṁ …pe…39.9jarāmaraṇaṁ aniccato manasikaroto …pe…39.10jarāmaraṇaṁ dukkhato manasikaroto, jarāmaraṇaṁ anattato manasikaroto obhāso uppajjati …pe… ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati.39.11Tato vikkhepo uddhaccaṁ.39.12Tena uddhaccena viggahitamānaso.39.13Jarāmaraṇaṁ anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.39.14Jarāmaraṇaṁ aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, jarāmaraṇaṁ dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti.39.15Tena vuccati—39.16“dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti.39.17So samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.39.18<b>Tassa maggo sañjāyatī</b>”ti.39.19Kathaṁ maggo sañjāyati …pe…39.20evaṁ maggo sañjāyati.39.21Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.39.22Evaṁ dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti.

40.1Obhāse ceva ñāṇe ca,40.2pītiyā ca vikampati;40.3Passaddhiyā sukhe ceva,40.4yehi cittaṁ pavedhati.

41.1Adhimokkhe ca paggāhe,41.2upaṭṭhāne ca kampati;41.3Upekkhāvajjanāya ceva,41.4upekkhāya ca nikantiyā.

42.1Imāni dasa ṭhānāni,42.2paññā yassa pariccitā;42.3Dhammuddhaccakusalo hoti,42.4na ca sammoha gacchati.

43.1PTS 2.103Vikkhipati ceva kilissati ca,43.2Cavati cittabhāvanā;43.3Vikkhipati na kilissati,43.4Bhāvanā parihāyati.

44.1Vikkhipati na kilissati,44.2Bhāvanā na parihāyati;44.3Na ca vikkhipate cittaṁ na kilissati,44.4Na cavati cittabhāvanā.

45.1Imehi catūhi ṭhānehi cittassa saṅkhepavikkhepaviggahitaṁ dasa ṭhāne sampajānātīti.

45.2Yuganaddhakathā niṭṭhitā.