1.1∥<b>Ye me pubbe viyākaṁsu,</b>1.2(iccāyasmā hemako)1.3<b>Huraṁ gotamasāsanā;</b>1.4<b>Iccāsi iti bhavissati,</b>1.5<b>Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;</b>1.6<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ,</b>1.7<b>Nāhaṁ tattha abhiramiṁ. </b>

2.1<b>Ye me pubbe viyākaṁsū</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—2.2ye me pubbe viyākaṁsu.2.3<b>Iccāyasmā hemako</b>ti.2.4<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—2.5iccāti.2.6<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe….2.7<b>Hemako</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—2.8iccāyasmā hemako.

3.1<b>Huraṁ gotamasāsanā</b>ti huraṁ gotamasāsanā paraṁ gotamasāsanā pure gotamasāsanā paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—3.2huraṁ gotamasāsanā.

4.1<b>Iccāsi iti bhavissatī</b>ti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—4.2iccāsi iti bhavissati.

5.1<b>Sabbaṁ taṁ itihītihan</b>ti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paraṁparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhadhammaṁ kathayiṁsūti—5.2sabbaṁ taṁ itihītihaṁ.

6.1<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan</b>ti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—6.2sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.

7.1<b>Nāhaṁ tattha abhiramin</b>ti nāhaṁ tattha abhiramiṁ na vindiṁ nādhigacchiṁ na paṭilabhinti—7.2nāhaṁ tattha abhiramiṁ.7.3Tenāha so brāhmaṇo—

8.1“Ye me pubbe viyākaṁsu,8.2(iccāyasmā hemako)8.3Huraṁ gotamasāsanā;8.4Iccāsi iti bhavissati,8.5Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;8.6Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ,8.7Nāhaṁ tattha abhiramin”ti.

9.1∥<b>Tvañca me dhammamakkhāhi,</b>9.2<b>Taṇhānigghātanaṁ muni;</b>9.3<b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b>9.4<b>Tare loke visattikaṁ. </b>

10.1<b>Tvañca me dhammamakkhāhī</b>ti.10.2<b>Tvan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.10.3<b>Dhammamakkhāhī</b>ti.10.4<b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—10.5tvañca me dhammamakkhāhi.

11.1<b>Taṇhānigghātanaṁ munī</b>ti.11.2<b>Taṇhā</b>ti—11.3rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.11.4Taṇhānigghātanaṁ taṇhāpahānaṁ taṇhāvūpasamaṁ taṇhāpaṭinissaggaṁ taṇhāpaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānaṁ.11.5<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti—11.6taṇhānigghātanaṁ muni.

12.1∥<b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.12.2“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,12.3“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…12.4“sabbe dhammā anattā”ti …pe…12.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.12.6<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—12.7kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…12.8so vuccati sato.12.9<b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—12.10yaṁ viditvā sato caraṁ.

13.1<b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.13.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.13.3<b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.13.4<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.13.5<b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti—13.6tare loke visattikaṁ.13.7Tenāha so brāhmaṇo—

14.1“Tvañca me dhammamakkhāhi,14.2taṇhānigghātanaṁ muni;14.3Yaṁ viditvā sato caraṁ,14.4tare loke visattikan”ti.

15.1∥<b>Idha diṭṭhasutamutaviññātesu,</b>15.2<b>Piyarūpesu hemaka;</b>15.3<b>Chandarāgavinodanaṁ,</b>15.4<b>Nibbānapadamaccutaṁ. </b>

16.1<b>Idha diṭṭhasutamutaviññātesū</b>ti.16.2<b>Diṭṭhan</b>ti cakkhunā diṭṭhaṁ;16.3<b>sutan</b>ti sotena sutaṁ;16.4<b>mutan</b>ti ghānena ghāyitaṁ jivhāya sāyitaṁ kāyena phuṭṭhaṁ;16.5<b>viññātan</b>ti manasā viññātanti—16.6idha diṭṭhasutamutaviññātesu.

17.1∥<b>Piyarūpesu hemakā</b>ti kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ?17.2Cakkhu loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaṁ loke …pe… ghānaṁ loke … jivhā loke … kāyo loke … mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.3rūpā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddā loke … gandhā loke … rasā loke … phoṭṭhabbā loke … dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.4cakkhuviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, ghānaviññāṇaṁ loke … jivhāviññāṇaṁ loke … kāyaviññāṇaṁ loke … manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, cakkhusamphasso loke … sotasamphasso loke … ghānasamphasso loke … jivhāsamphasso loke … kāyasamphasso loke … manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.5cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ … sotasamphassajā vedanā … ghānasamphassajā vedanā … jivhāsamphassajā vedanā … kāyasamphassajā vedanā … manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.6rūpasaññā loke … saddasaññā loke … gandhasaññā loke … rasasaññā loke … phoṭṭhabbasaññā loke … dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, rūpasañcetanā loke … saddasañcetanā loke … gandhasañcetanā loke … rasasañcetanā loke … phoṭṭhabbasañcetanā loke … dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.7rūpataṇhā loke … saddataṇhā loke … gandhataṇhā loke … rasataṇhā loke … phoṭṭhabbataṇhā loke … dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.8rūpavitakko loke … saddavitakko loke … gandhavitakko loke … rasavitakko loke … phoṭṭhabbavitakko loke … dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;17.9rūpavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddavicāro loke … gandhavicāro loke … rasavicāro loke … phoṭṭhabbavicāro loke … dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpanti—17.10piyarūpesu hemaka.

18.1<b>Chandarāgavinodanan</b>ti.18.2<b>Chandarāgo</b>ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.18.3<b>Chandarāgavinodanan</b>ti chandarāgappahānaṁ chandarāgavūpasamaṁ chandarāgapaṭinissaggaṁ chandarāgapaṭippassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—18.4chandarāgavinodanaṁ.

19.1<b>Nibbānapadamaccutan</b>ti nibbānapadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ.19.2<b>Accutan</b>ti niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—19.3nibbānapadamaccutaṁ.19.4Tenāha bhagavā—

20.1“Idha diṭṭhasutamutaviññātesu,20.2Piyarūpesu hemaka;20.3Chandarāgavinodanaṁ,20.4Nibbānapadamaccutan”ti.

21.1∥<b>Etadaññāya ye satā,</b>21.2<b>diṭṭhadhammābhinibbutā;</b>21.3<b>Upasantā ca te sadā,</b>21.4<b>tiṇṇā loke visattikaṁ. </b>

22.1<b>Etadaññāya ye satā</b>ti.22.2<b>Etan</b>ti amataṁ nibbānaṁ.22.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.22.4<b>Aññāyā</b>ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.22.5“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.22.6“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …22.7“sabbe dhammā anattā”ti …pe…22.8“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.22.9<b>Ye</b>ti arahanto khīṇāsavā.22.10<b>Satā</b>ti catūhi kāraṇehi satā—22.11kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvitattā satā …pe…22.12te vuccanti satāti—22.13etadaññāya ye satā.

23.1<b>Diṭṭhadhammābhinibbutā</b>ti.23.2<b>Diṭṭhadhammā</b>ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā.23.3“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti diṭṭhadhammā …pe…23.4“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā.23.5<b>Abhinibbutā</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa nibbāpitattā nibbutā, mohassa nibbāpitattā nibbutā, kodhassa …pe… upanāhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti—23.6diṭṭhadhammābhinibbutā.

24.1<b>Upasantā ca te sadā</b>ti.24.2<b>Upasantā</b>ti rāgassa upasamitattā nibbāpitattā upasantā …pe… dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti upasantā.24.3<b>Te</b>ti arahanto khīṇāsavā.24.4<b>Sadā</b>ti sadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandheti—24.5upasantā ca te sadā.

25.1<b>Tiṇṇā loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.25.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.25.3<b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.25.4<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.25.5<b>Tiṇṇā loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti—25.6tiṇṇā loke visattikaṁ.25.7Tenāha bhagavā—

26.1“Etadaññāya ye satā,26.2diṭṭhadhammābhinibbutā;26.3Upasantā ca te sadā,26.4tiṇṇā loke visattikan”ti.

27.1Saha gāthāpariyosānā …pe…27.2satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmīti.

27.3Hemakamāṇavapucchāniddeso aṭṭhamo.