1.1∥<b>Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ,</b>1.2(iccāyasmā kappo)1.3<b>Oghe jāte mahabbhaye;</b>1.4<b>Jarāmaccuparetānaṁ,</b>1.5<b>Dīpaṁ pabrūhi mārisa;</b>1.6<b>Tvañca me dīpamakkhāhi,</b>1.7<b>Yathāyidaṁ nāparaṁ siyā. </b>

2.1<b>Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhatan</b>ti saro vuccati saṁsāro āgamanaṁ gamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarā ca maraṇañca.2.2Saṁsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati;2.3majjheva saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.

3.1Kathaṁ saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati?3.2Ettakā jātiyo vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.3Ettakāni jātisatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.4Ettakāni jātisahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.5Ettakāni jātisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.6Ettakā jātikoṭiyo vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.7Ettakāni jātikoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.8Ettakāni jātikoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti, hevaṁ natthi.3.9Evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.3.10Ettakāni jātikoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.

4.1Ettakāni vassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.2Ettakāni vassasatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.3Ettakāni vassasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.4Ettakāni vassasatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.5Ettakā vassakoṭiyo vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.6Ettakāni vassakoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.7Ettakāni vassakoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.4.8Ettakāni vassakoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.

5.1Ettakāni kappāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.2Ettakāni kappasatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.3Ettakāni kappasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.4Ettakāni kappasatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.5Ettakā kappakoṭiyo vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.6Ettakāni kappakoṭisatāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.7Ettakāni kappakoṭisahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.5.8Ettakāni kappakoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vatti, tato paraṁ na vattatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.

6.1∥Vuttañhetaṁ bhagavatā—6.2“anamataggoyaṁ, bhikkhave, saṁsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ.6.3Evaṁ dīgharattaṁ kho, bhikkhave, dukkhaṁ paccanubhūtaṁ tibbaṁ paccanubhūtaṁ byasanaṁ paccanubhūtaṁ, kaṭasī vaḍḍhitā.6.4Yāvañcidaṁ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccitun”ti.6.5Evampi saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.

7.1Kathaṁ saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati?7.2Ettakā jātiyo vaṭṭaṁ vattissati, tato paraṁ na vattissatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati.7.3Ettakāni jātisatāni, ettakāni jātisahassāni, ettakāni jātisatasahassāni …pe…7.4ettakā jātikoṭiyo, ettakāni jātikoṭisatāni, ettakāni jātikoṭisahassāni, ettakāni jātikoṭisatasahassāni, ettakāni vassāni, ettakāni vassasatāni, ettakāni vassasahassāni, ettakāni vassasatasahassāni, ettakā vassakoṭiyo, ettakāni vassakoṭisatāni, ettakāni vassakoṭisahassāni, ettakāni vassakoṭisatasahassāni, ettakāni kappāni, ettakāni kappasatāni, ettakāni kappasahassāni, ettakāni kappasatasahassāni, ettakā kappakoṭiyo, ettakāni kappakoṭisatāni, ettakāni kappakoṭisahassāni, ettakāni kappakoṭisatasahassāni vaṭṭaṁ vattissati, tato paraṁ na vattissatīti hevaṁ natthi, evampi saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati.7.5Evampi saṁsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati, majjheva saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—7.6majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ.7.7<b>Iccāyasmā kappo</b>ti.7.8<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe….7.9<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ …pe….7.10<b>Kappo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—7.11iccāyasmā kappo.

8.1<b>Oghe jāte mahabbhaye</b>ti kāmoghe bhavoghe diṭṭhoghe avijjoghe jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte.8.2<b>Mahabbhaye</b>ti jātibhaye jarābhaye byādhibhaye maraṇabhayeti—8.3oghe jāte mahabbhaye.

9.1<b>Jarāmaccuparetānan</b>ti jarāya phuṭṭhānaṁ paretānaṁ samohitānaṁ samannāgatānaṁ.9.2Maccunā phuṭṭhānaṁ paretānaṁ samohitānaṁ samannāgatānaṁ, jātiyā anugatānaṁ jarāya anusaṭānaṁ byādhinā abhibhūtānaṁ maraṇena abbhāhatānaṁ atāṇānaṁ aleṇānaṁ asaraṇānaṁ asaraṇībhūtānanti—9.3jarāmaccuparetānaṁ.

10.1<b>Dīpaṁ pabrūhi mārisā</b>ti dīpaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi.10.2<b>Mārisā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti—10.3dīpaṁ pabrūhi mārisa.

11.1<b>Tvañca me dīpamakkhāhī</b>ti.11.2<b>Tvan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.11.3<b>Dīpamakkhāhī</b>ti dīpaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—11.4tvañca me dīpamakkhāhi.

12.1<b>Yathāyidaṁ nāparaṁ siyā</b>ti yathayidaṁ dukkhaṁ idheva nirujjheyya vūpasameyya atthaṁ gaccheyya paṭippassambheyya punapaṭisandhikaṁ dukkhaṁ na nibbatteyya, kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā kāmabhave vā rūpabhave vā arūpabhave vā saññābhave vā asaññābhave vā nevasaññānāsaññābhave vā ekavokārabhave vā catuvokārabhave vā pañcavokārabhave vā punagatiyā vā upapattiyā vā paṭisandhiyā vā bhave vā saṁsāre vā vaṭṭe vā na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.12.2Idheva nirujjheyya vūpasameyya atthaṁ gaccheyya paṭippassambheyyāti—12.3yathāyidaṁ nāparaṁ siyā.12.4Tenāha so brāhmaṇo—

13.1“Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ,13.2(iccāyasmā kappo)13.3Oghe jāte mahabbhaye;13.4Jarāmaccuparetānaṁ,13.5Dīpaṁ pabrūhi mārisa;13.6Tvañca me dīpamakkhāhi,13.7Yathāyidaṁ nāparaṁ siyā”ti.

14.1∥<b>Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ,</b>14.2(kappāti bhagavā)14.3<b>Oghe jāte mahabbhaye;</b>14.4<b>Jarāmaccuparetānaṁ,</b>14.5<b>Dīpaṁ pabrūmi kappa te. </b>

15.1<b>Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhatan</b>ti saro vuccati saṁsāro āgamanaṁ gamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo, cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarā ca maraṇañca.15.2Saṁsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati.15.3Majjheva saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.

16.1Kathaṁ saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati …pe…16.2evaṁ saṁsārassa purimā koṭi na paññāyati.16.3Kathaṁ saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati …pe…16.4evaṁ saṁsārassa pacchimā koṭi na paññāyati.16.5Evaṁ saṁsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati.16.6Majjheva saṁsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—16.7majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ.16.8<b>Kappāti bhagavā</b>ti.16.9<b>Kappā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.16.10<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—16.11kappāti bhagavā.

17.1<b>Oghe jāte mahabbhaye</b>ti kāmoghe bhavoghe diṭṭhoghe avijjoghe jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte.17.2<b>Mahabbhaye</b>ti jātibhaye jarābhaye byādhibhaye maraṇabhayeti—17.3oghe jāte mahabbhaye.

18.1<b>Jarāmaccuparetānan</b>ti jarāya phuṭṭhānaṁ paretānaṁ samohitānaṁ samannāgatānaṁ, maccunā phuṭṭhānaṁ paretānaṁ samohitānaṁ samannāgatānaṁ jātiyā anugatānaṁ jarāya anusaṭānaṁ byādhinā abhibhūtānaṁ maraṇena abbhāhatānaṁ atāṇānaṁ aleṇānaṁ asaraṇānaṁ asaraṇībhūtānanti—18.2jarāmaccuparetānaṁ.

19.1<b>Dīpaṁ pabrūmi kappa te</b>ti dīpaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—19.2dīpaṁ pabrūmi kappa te.19.3Tenāha bhagavā—

20.1“Majjhe sarasmiṁ tiṭṭhataṁ,20.2(kappāti bhagavā)20.3Oghe jāte mahabbhaye;20.4Jarāmaccuparetānaṁ,20.5Dīpaṁ pabrūmi kappa te”ti.

21.1∥<b>Akiñcanaṁ anādānaṁ,</b>21.2<b>etaṁ dīpaṁ anāparaṁ;</b>21.3<b>Nibbānaṁ iti naṁ brūmi,</b>21.4<b>jarāmaccuparikkhayaṁ. </b>

22.1<b>Akiñcanaṁ anādānan</b>ti.22.2<b>Kiñcanan</b>ti—22.3rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ;22.4kiñcanappahānaṁ kiñcanavūpasamaṁ kiñcanapaṭinissaggaṁ kiñcanapaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—22.5akiñcanaṁ.22.6<b>Anādānan</b>ti <b>ādānaṁ</b> vuccati taṇhā.22.7Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.22.8Ādānappahānaṁ ādānavūpasamaṁ ādānapaṭinissaggaṁ ādānapaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—22.9akiñcanaṁ anādānaṁ.

23.1<b>Etaṁ dīpaṁ anāparan</b>ti etaṁ dīpaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gati parāyanaṁ.23.2<b>Anāparan</b>ti tamhā paro añño dīpo natthi.23.3Atha kho so evaṁ dīpo aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti—23.4etaṁ dīpaṁ anāparaṁ.

24.1<b>Nibbānaṁ iti naṁ brūmī</b>ti vānaṁ vuccati taṇhā.24.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.24.3Vānappahānaṁ vānavūpasamaṁ vānapaṭinissaggaṁ vānapaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānaṁ.24.4<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—24.5itīti.24.6<b>Brūmī</b>ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—24.7nibbānaṁ iti naṁ brūmi.

25.1<b>Jarāmaccuparikkhayan</b>ti jarāmaraṇassa pahānaṁ vūpasamaṁ paṭinissaggaṁ paṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—25.2jarāmaccuparikkhayaṁ.25.3Tenāha bhagavā—

26.1“Akiñcanaṁ anādānaṁ,26.2etaṁ dīpaṁ anāparaṁ;26.3Nibbānaṁ iti naṁ brūmi,26.4jarāmaccuparikkhayan”ti.

27.1∥<b>Etadaññāya ye satā,</b>27.2<b>Diṭṭhadhammābhinibbutā;</b>27.3<b>Na te māravasānugā,</b>27.4<b>Na te mārassa paddhagū. </b>

28.1<b>Etadaññāya ye satā</b>ti.28.2<b>Etan</b>ti amataṁ nibbānaṁ.28.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.28.4<b>Aññāyā</b>ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe…28.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.28.6<b>Ye</b>ti arahanto khīṇāsavā.28.7<b>Satā</b>ti catūhi kāraṇehi satā—28.8kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāventā satā …pe…28.9te vuccanti satāti—28.10etadaññāya ye satā.

29.1<b>Diṭṭhadhammābhinibbutā</b>ti.29.2<b>Diṭṭhadhammā</b>ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā.29.3<b>Abhinibbutā</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa …pe…29.4sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti—29.5diṭṭhadhammābhinibbutā.

30.1<b>Na te māravasānugā</b>ti.30.2<b>Māro</b>ti yo so māro kaṇho adhipati antagū namuci pamattabandhu.30.3<b>Na te māravasānugā</b>ti na te mārassa vase vattanti, nāpi māro tesu vasaṁ vatteti.30.4Te mārañca mārapakkhañca mārapāsañca mārabaḷisañca mārāmisañca māravisayañca māranivāsañca māragocarañca mārabandhanañca abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—30.5na te māravasānugā.

31.1<b>Na te mārassa paddhagū</b>ti na te mārassa paddhā paddhacarā paricārikā siyā;31.2buddhassa te bhagavato paddhā paddhacarā paricārikā siyāti—31.3na te mārassa paddhagū.31.4Tenāha bhagavā—

32.1“Etadaññāya ye satā,32.2diṭṭhadhammābhinibbutā;32.3Na te māravasānugā,32.4na te mārassa paddhagū”ti.

33.1Saha gāthāpariyosānā …pe…33.2satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

33.3Kappamāṇavapucchāniddeso dasamo.