0.1Cūḷaniddesa

0.2Khaggavisāṇasuttaniddesa

1.0.11. Paṭhamavagga

1.1Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,1.2Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;1.3Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ,1.4Eko care khaggavisāṇakappo.

2.1Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti.2.2Sabbesūti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—2.3sabbesūti.2.4Bhūtesūti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca.2.5Tasāti yesaṁ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.2.6Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?2.7Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti tasā.2.8Thāvarāti yesaṁ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.2.9Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?2.10Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṁ āpajjanti, taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.2.11Daṇḍanti tayo daṇḍā—2.12kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo.2.13Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.2.14Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti sabbesu bhūtesu daṇḍaṁ nidhāya nidahitvā.2.15Oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ.

3.1Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesanti ekamekampi sattaṁ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti—3.2aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ.

4.1Na puttamiccheyya kuto sahāyanti.4.2Nāti paṭikkhepo;4.3puttāti cattāro puttā—4.4atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.4.5Sahāyanti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu, gamanaṁ phāsu, gamanāgamanaṁ phāsu, ṭhānaṁ phāsu, nisajjanaṁ phāsu, sayanaṁ phāsu, ālapanaṁ phāsu, sallapanaṁ phāsu, ullapanaṁ phāsu, samullapanaṁ phāsu.4.6Na puttamiccheyya kuto sahāyanti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṁ vā sandiṭṭhaṁ vā sambhattaṁ vā sahāyaṁ vā iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti—4.7na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ.

5.1Eko care khaggavisāṇakappoti.5.2Ekoti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

6.1Kathaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko?6.2So paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—6.3evaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.

7.1Kathaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko?7.2So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.7.3So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—7.4evaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.

8.1Kathaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko?8.2So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenakaṁ namuciṁ kaṇhaṁ pamattabandhuṁ vidhametvā ca taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṅgamesi.

9.1“Taṇhādutiyo puriso,9.2dīghamaddhāna saṁsaraṁ;9.3Itthabhāvaññathābhāvaṁ,9.4saṁsāraṁ nātivattati.
10.1Etamādīnavaṁ ñatvā,10.2Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;10.3Vītataṇho anādāno,10.4Sato bhikkhu paribbaje”ti.

11.1Evaṁ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.

12.1Kathaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko?12.2Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.12.3Evaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.

13.1Kathaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko?13.2Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

14.1“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,14.2Maggaṁ pajānāti hitānukampī;14.3Etena maggena tariṁsu pubbe,14.4Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.

15.1Evaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

16.1Kathaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko?16.2Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ.16.3Paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.16.4So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,16.5“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,16.6“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,16.7“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi,16.8“saṅkhārapaccayā viññāṇan”ti bujjhi,16.9“viññāṇapaccayā nāmarūpan”ti bujjhi,16.10“nāmarūpapaccayā saḷāyatanan”ti bujjhi,16.11“saḷāyatanapaccayā phasso”ti bujjhi,16.12“phassapaccayā vedanā”ti bujjhi,16.13“vedanāpaccayā taṇhā”ti bujjhi,16.14“taṇhāpaccayā upādānan”ti bujjhi,16.15“upādānapaccayā bhavo”ti bujjhi,16.16“bhavapaccayā jātī”ti bujjhi,16.17“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;16.18“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi,16.19“saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho”ti bujjhi,16.20“viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho”ti bujjhi,16.21“nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho”ti bujjhi,16.22“saḷāyatananirodhā phassanirodho”ti bujjhi,16.23“phassanirodhā vedanānirodho”ti bujjhi,16.24“vedanānirodhā taṇhānirodho”ti bujjhi,16.25“taṇhānirodhā upādānanirodho”ti bujjhi,16.26“upādānanirodhā bhavanirodho”ti bujjhi,16.27“bhavanirodhā jātinirodho”ti bujjhi,16.28“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;16.29“idaṁ dukkhan”ti bujjhi,16.30“ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,16.31“ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,16.32“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;16.33“ime āsavā”ti bujjhi,16.34“ayaṁ āsavasamudayo”ti bujjhi …pe…16.35“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;16.36“ime dhammā abhiññeyyā”ti bujjhi,16.37“ime dhammā pahātabbā”ti bujjhi,16.38“ime dhammā sacchikātabbā”ti bujjhi,16.39“ime dhammā bhāvetabbā”ti bujjhi;16.40channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,16.41pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe… nissaraṇañca bujjhi,16.42catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,16.43“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.

17.1Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti—17.2eko.

18.1Careti aṭṭha cariyāyo—18.2iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā.18.3Iriyāpathacariyāti catūsu iriyāpathesu.18.4Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.18.5Saticariyāti catūsu satipaṭṭhānesu.18.6Samādhicariyāti catūsu jhānesu.18.7Ñāṇacariyāti catūsu ariyasaccesu.18.8Maggacariyāti catūsu ariyamaggesu.18.9Patticariyāti catūsu sāmaññaphalesu.18.10Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu.18.11Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṁ,18.12āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ,18.13saticariyā ca appamādavihārīnaṁ,18.14samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ,18.15ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṁ,18.16maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṁ,18.17patticariyā ca adhigataphalānaṁ,18.18lokatthacariyā ca tathāgatānaṁ arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ padesato paccekabuddhānaṁ padesato sāvakānaṁ.18.19Imā aṭṭha cariyāyo.18.20Aparāpi aṭṭha cariyāyo—18.21adhimuccanto saddhāya carati,18.22paggaṇhanto vīriyena carati,18.23upaṭṭhāpento satiyā carati,18.24avikkhepaṁ karonto samādhinā carati,18.25pajānanto paññāya carati,18.26vijānanto viññāṇacariyāya carati.18.27Evaṁ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti—18.28āyatanacariyāya carati.18.29Evaṁ paṭipanno visesamadhigacchatīti—18.30visesacariyāya carati.18.31Imā aṭṭha cariyāyo.

19.1Aparāpi aṭṭha cariyāyo—19.2dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā,19.3abhiniropanacariyā ca sammāsaṅkappassa,19.4pariggahacariyā ca sammāvācāya,19.5samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa,19.6vodānacariyā ca sammāājīvassa,19.7paggahacariyā ca sammāvāyāmassa,19.8upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā,19.9avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa.19.10Imā aṭṭha cariyāyo.

20.1Khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti adutiyaṁ, evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo.20.2Yathā atiloṇaṁ vuccati loṇakappo,20.3atitittakaṁ vuccati tittakappo,20.4atimadhuraṁ vuccati madhurakappo,20.5atiuṇhaṁ vuccati aggikappo,20.6atisītalaṁ vuccati himakappo,20.7mahāudakakkhandho vuccati samuddakappo,20.8mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappoti;20.9evameva so paccekasambuddho tattha takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko adutiyo muttabandhano sammā loke carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—20.10eko care khaggavisāṇakappo.20.11Tenāha so paccekasambuddho—

21.1“Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ,21.2Aviheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ;21.3Na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ,21.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

22.1Saṁsaggajātassa bhavanti snehā,22.2Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;22.3Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno,22.4Eko care khaggavisāṇakappo.

23.1Saṁsaggajātassa bhavanti snehāti.23.2Saṁsaggāti dve saṁsaggā—23.3dassanasaṁsaggo ca savanasaṁsaggo ca.23.4Katamo dassanasaṁsaggo?23.5Idhekacco passati itthiṁ vā kumāriṁ vā abhirūpaṁ dassanīyaṁ pāsādikaṁ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṁ.23.6Disvā passitvā anubyañjanaso nimittaṁ gaṇhāti—23.7kesā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ akkhī vā sobhanā kaṇṇā vā sobhanā nāsā vā sobhanā oṭṭhā vā sobhanā dantā vā sobhanā mukhaṁ vā sobhanaṁ gīvā vā sobhanā thanā vā sobhanā uraṁ vā sobhanaṁ udaraṁ vā sobhanaṁ kaṭi vā sobhanā ūrū vā sobhanā jaṅghā vā sobhanā hatthā vā sobhanā pādā vā sobhanā aṅguliyo vā sobhanā nakhā vā sobhanāti.23.8Disvā passitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ—23.9ayaṁ dassanasaṁsaggo.

24.1Katamo savanasaṁsaggo?24.2Idhekacco suṇāti—24.3“asukasmiṁ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā”ti.24.4Sutvā suṇitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṁ—24.5ayaṁ savanasaṁsaggo.

25.1Snehāti dve snehā—25.2taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca.25.3Katamo taṇhāsneho?25.4Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—25.5idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama.25.6Mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—25.7ayaṁ taṇhāsneho.

26.1Katamo diṭṭhisneho?26.2Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi.26.3Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—26.4ayaṁ diṭṭhisneho.

27.1Saṁsaggajātassa bhavanti snehāti dassanasaṁsaggapaccayā ca savanasaṁsaggapaccayā ca taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—27.2saṁsaggajātassa bhavanti snehā.

28.1Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahotīti.28.2Snehoti dve snehā—28.3taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…28.4ayaṁ taṇhāsneho …pe…28.5ayaṁ diṭṭhisneho.28.6Dukkhamidaṁ pahotīti idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.28.7Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—28.8“ayaṁ, deva, coro āgucārī.28.9Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.28.10Tamenaṁ rājā taṁ paribhāsati.28.11So paribhāsapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.28.12Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?28.13Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

29.1Ettakenapi rājā na tussati.29.2Tamenaṁ rājā bandhāpeti—29.3andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā, antamaso savacanīyampi karoti—29.4“na te labbhā ito pakkamitun”ti.29.5So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.29.6Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?29.7Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

30.1Ettakenapi rājā na tussati.30.2Tamenaṁ rājā tasseva dhanaṁ āharāpeti—30.3sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.30.4So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.30.5Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?30.6Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

31.1Ettakenapi rājā na tussati.31.2Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—31.3kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattikampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.31.4So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.31.5Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?31.6Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.31.7Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.

32.1So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.32.2Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ karonti—32.3tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.32.4So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;32.5na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.32.6Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?32.7Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

33.1Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchanti …pe…33.2tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchanti.33.3Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi.33.4Tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi.33.5Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.33.6So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.33.7So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.33.8So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti;33.9na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.33.10Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?33.11Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

34.1Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.34.2So kho pana mahānirayo—

35.1Catukkaṇṇo catudvāro,35.2vibhatto bhāgaso mito;35.3Ayopākārapariyanto,35.4ayasā paṭikujjito.
36.1Tassa ayomayā bhūmi,36.2jalitā tejasā yutā;36.3Samantā yojanasataṁ,36.4pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
37.1Kadariyātapanā ghorā,37.2accimanto durāsadā;37.3Lomahaṁsanarūpā ca,37.4bhesmā paṭibhayā dukhā.
38.1Puratthimāya ca bhittiyā,38.2accikkhandho samuṭṭhito;38.3Ḍahanto pāpakammante,38.4pacchimāya paṭihaññati.
39.1Pacchimāya ca bhittiyā,39.2accikkhandho samuṭṭhito;39.3Ḍahanto pāpakammante,39.4purimāya paṭihaññati.
40.1Dakkhiṇāya ca bhittiyā,40.2accikkhandho samuṭṭhito;40.3Ḍahanto pāpakammante,40.4uttarāya paṭihaññati.
41.1Uttarāya ca bhittiyā,41.2accikkhandho samuṭṭhito;41.3Ḍahanto pāpakammante,41.4dakkhiṇāya paṭihaññati.
42.1Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,42.2accikkhandho bhayānako;42.3Ḍahanto pāpakammante,42.4chadanasmiṁ paṭihaññati.
43.1Chadanamhā samuṭṭhāya,43.2accikkhandho bhayānako;43.3Ḍahanto pāpakammante,43.4bhūmiyaṁ paṭihaññati.
44.1Ayokapālamādittaṁ,44.2santattaṁ jalitaṁ yathā;44.3Evaṁ avīcinirayo,44.4heṭṭhā upari passato.
45.1Tattha sattā mahāluddā,45.2mahākibbisakārino;45.3Accantapāpakammantā,45.4paccanti na ca miyyare.
46.1Jātavedasamo kāyo,46.2tesaṁ nirayavāsinaṁ;46.3Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,46.4na bhasmā hoti napi masi.
47.1Puratthimenapi dhāvanti,47.2tato dhāvanti pacchimaṁ;47.3Uttarenapi dhāvanti,47.4tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.
48.1Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,48.2taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;48.3Abhinikkhamitāsā te,48.4sattā mokkhagavesino.
49.1Na te tato nikkhamituṁ,49.2labhanti kammapaccayā;49.3Tesañca pāpakammantaṁ,49.4avipakkaṁ kataṁ bahunti.

50.1Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto jātaṁ?50.2Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṁ.

51.1Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?51.2Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti—51.3snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti.

52.1Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamānoti.52.2Snehoti dve snehā—52.3taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…52.4ayaṁ taṇhāsneho …pe…52.5ayaṁ diṭṭhisneho.52.6Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamānoti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—52.7ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.52.8Tenāha so paccekasambuddho—

53.1“Saṁsaggajātassa bhavanti snehā,53.2Snehanvayaṁ dukkhamidaṁ pahoti;53.3Ādīnavaṁ snehajaṁ pekkhamāno,53.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

54.1Mitte suhajje anukampamāno,54.2Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;54.3Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno,54.4Eko care khaggavisāṇakappo.

55.1Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacittoti.55.2Mittāti dve mittā—55.3agārikamitto ca anāgārikamitto ca.55.4Katamo agārikamitto?55.5Idhekacco duddadaṁ dadāti, duccajaṁ cajati, dukkaraṁ karoti, dukkhamaṁ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṁ hoti, khīṇe nātimaññati—55.6ayaṁ agārikamitto.

56.1Katamo anāgārikamitto?56.2Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṁ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …pe…56.3catunnaṁ iddhipādānaṁ …56.4pañcannaṁ indriyānaṁ …56.5pañcannaṁ balānaṁ …56.6sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …56.7ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti—56.8ayaṁ anāgārikamitto.

57.1Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.57.2Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthanti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṁ hāpeti, samparāyikampi atthaṁ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṁseti parivajjeti antaradhāpetīti—57.3mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṁ.

58.1Paṭibaddhacittoti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti—58.2attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.58.3Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?58.4Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.58.5Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā.58.6Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ, tampi me antarahitaṁ.58.7Tumhehi ahaṁ ñāyāmi—58.8asukassa kulupako, asukāya kulupakoti.58.9Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.

59.1Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?59.2Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā;59.3ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.59.4Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethāti.59.5Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti—59.6mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto.

60.1Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamānoti.60.2Bhayanti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.60.3Santhaveti dve santhavā—60.4taṇhāsanthavo ca diṭṭhisanthavo ca …pe…60.5ayaṁ taṇhāsanthavo …pe…60.6ayaṁ diṭṭhisanthavo.60.7Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamānoti etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—60.8etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.60.9Tenāha so paccekasambuddho—

61.1“Mitte suhajje anukampamāno,61.2Hāpeti atthaṁ paṭibaddhacitto;61.3Etaṁ bhayaṁ santhave pekkhamāno,61.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

62.1Vaṁso visālova yathā visatto,62.2Puttesu dāresu ca yā apekkhā;62.3Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno,62.4Eko care khaggavisāṇakappo.

63.1Vaṁso visālova yathā visattoti vaṁso vuccati veḷugumbo.63.2Yathā veḷugumbasmiṁ porāṇakā vaṁsā sattā visattā āsattā laggā laggitā palibuddhā, evameva visattikā vuccati taṇhā.63.3Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo māranivāso mārabandhanaṁ taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

64.1Visattikāti kenaṭṭhena visattikā?64.2Visālāti visattikā visatāti visattikā,64.3visaṭāti visattikā,64.4visamāti visattikā,64.5visakkatīti visattikā,64.6visaṁharatīti visattikā,64.7visaṁvādikāti visattikā,64.8visamūlāti visattikā,64.9visaphalāti visattikā,64.10visaparibhogāti visattikā.64.11Visālā vā pana taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visatā vitthatāti—64.12visattikāti—64.13vaṁso visālova yathā visatto.

65.1Puttesu dāresu ca yā apekkhāti.65.2Puttāti cattāro puttā—65.3atrajo putto,65.4khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.65.5Dārā vuccanti bhariyāyo.65.6Apekkhā vuccanti taṇhā.65.7Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—65.8puttesu dāresu ca yā apekkhā.

66.1Vaṁsakkaḷīrova asajjamānoti vaṁso vuccati veḷugumbo.66.2Yathā veḷugumbasmiṁ taruṇakā kaḷīrakā asattā alaggā agadhitā apalibuddhā nikkhantā nissaṭā vippamuttā evameva.66.3Sajjāti dve sajjanā—66.4taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe…66.5ayaṁ taṇhāsajjanā …pe…66.6ayaṁ diṭṭhisajjanā.66.7Tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā pahīnā, diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā.66.8Taṇhāsajjanāya pahīnattā diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe na sajjati kule …pe…66.9gaṇe …66.10āvāse …66.11lābhe …66.12yase …66.13pasaṁsāya …66.14sukhe …66.15cīvare …66.16piṇḍapāte …66.17senāsane …66.18gilānapaccayabhesajjaparikkhāre …66.19kāmadhātuyā …66.20rūpadhātuyā …66.21arūpadhātuyā …66.22kāmabhave …66.23rūpabhave …66.24arūpabhave …66.25saññābhave …66.26asaññābhave …66.27nevasaññānāsaññābhave …66.28ekavokārabhave …66.29catuvokārabhave …66.30pañcavokārabhave …66.31atīte …66.32anāgate …66.33paccuppanne …66.34diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati na mucchati;66.35nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—66.36vaṁsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo.66.37Tenāha so paccekasambuddho—

67.1“Vaṁso visālova yathā visatto,67.2Puttesu dāresu ca yā apekkhā;67.3Vaṁsakkaḷīrova asajjamāno,67.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

68.1Migo araññamhi yathā abaddho,68.2Yenicchakaṁ gacchati gocarāya;68.3Viññū naro seritaṁ pekkhamāno,68.4Eko care khaggavisāṇakappo.

69.1Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāyāti.69.2Migoti dve migā—69.3eṇimigo ca pasadamigo ca.69.4Yathā āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.

70.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—70.2“seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.70.3Taṁ kissa hetu?70.4Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa.70.5Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.70.6Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

71.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.71.2Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

72.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.72.2Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

73.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.73.2Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

74.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.74.2Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

75.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

76.1Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

77.1Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

78.1Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.78.2Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’, tiṇṇo loke visattikaṁ.78.3So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.78.4Taṁ kissa hetu?78.5Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato”ti—78.6migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṁ gacchati gocarāya.

79.1Viññū naro seritaṁ pekkhamānoti.79.2Viññūti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.79.3Naroti satto māṇavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.79.4Serīti dve serī—79.5dhammopi serī puggalopi serī.79.6Katamo dhammo serī?79.7Cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—79.8ayaṁ dhammo serī.79.9Katamo puggalo serī?79.10Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī.79.11Viññū naro seritaṁ pekkhamānoti viññū naro seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno, dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—79.12viññū naro seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.79.13Tenāha so paccekasambuddho—

80.1“Migo araññamhi yathā abaddho,80.2Yenicchakaṁ gacchati gocarāya;80.3Viññū naro seritaṁ pekkhamāno,80.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

81.1Āmantanā hoti sahāyamajjhe,81.2Vāse ṭhāne gamane cārikāya;81.3Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno,81.4Eko care khaggavisāṇakappo.

82.1Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.82.2Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyamajjhe vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā paramatthamantanā ti—82.3āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya.

83.1Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamānoti anabhijjhitaṁ etaṁ vatthu bālānaṁ asappurisānaṁ titthiyānaṁ titthayasāvakānaṁ, yadidaṁ—83.2bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā.83.3Abhijjhitaṁ etaṁ vatthu paṇḍitānaṁ sappurisānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ, yadidaṁ—83.4bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā.83.5Serīti dve serī—83.6dhammopi serī puggalopi serī.83.7Katamo dhammo serī?83.8Cattāro satipaṭṭhānā …pe…83.9ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—83.10ayaṁ dhammo serī.83.11Katamo puggalo serī?83.12Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī.83.13Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamānoti seritaṁ dhammaṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—83.14anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.83.15Tenāha so paccekasambuddho—

84.1“Āmantanā hoti sahāyamajjhe,84.2Vāse ṭhāne gamane cārikāya;84.3Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno,84.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

85.1Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe,85.2Puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ;85.3Piyavippayogaṁ vijigucchamāno,85.4Eko care khaggavisāṇakappo.

86.1Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti.86.2Khiḍḍāti dve khiḍḍā—86.3kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā.86.4Katamā kāyikā khiḍḍā?86.5Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, tharūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti.86.6Ayaṁ kāyikā khiḍḍā.

87.1Katamā vācasikā khiḍḍā?87.2Mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhacalimakaṁ mukhakerakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāsaṁ gītaṁ davakammaṁ.87.3Ayaṁ vācasikā khiḍḍā.

88.1Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ ratīti.88.2Sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṁ phāsu gamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu.88.3Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti—88.4khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe.

89.1Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti.89.2Puttāti cattāro puttā—89.3atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.89.4Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti puttesu ca adhimattaṁ hoti pemanti—89.5puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ.

90.1Piyavippayogaṁ vijigucchamānoti dve piyā—90.2sattā vā saṅkhārā vā.90.3Katame sattā piyā?90.4Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, ime sattā piyā.

91.1Katame saṅkhārā piyā?91.2Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, ime saṅkhārā piyā.91.3Piyavippayogaṁ vijigucchamānoti piyānaṁ vippayogaṁ vijigucchamāno aṭṭiyamāno harāyamānoti—91.4piyavippayogaṁ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo.91.5Tenāha so paccekasambuddho—

92.1“Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe,92.2Puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ;92.3Piyavippayogaṁ vijigucchamāno,92.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

93.1Cātuddiso appaṭigho ca hoti,93.2Santussamāno itarītarena;93.3Parissayānaṁ sahitā achambhī,93.4Eko care khaggavisāṇakappo.

94.1Cātuddiso appaṭigho ca hotīti.94.2Cātuddisoti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.94.3Karuṇāsahagatena …pe…94.4muditāsahagatena …pe…94.5upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ …pe… abyāpajjena pharitvā viharati.94.6Cātuddiso appaṭigho ca hotīti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye puratthimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye heṭṭhimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uparimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā honti;94.7karuṇāya bhāvitattā muditāya bhāvitattā upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti …pe…94.8ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā hontīti—94.9cātuddiso appaṭigho ca hoti.

95.1Santussamāno itarītarenāti so paccekasambuddho santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati.95.2Aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.95.3Tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.95.4Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.95.5Santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena …pe…

96.1Santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena …pe…96.2santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati.96.3Aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ na paritassati.96.4Laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati.96.5Tāya ca itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.96.6Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṁ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—96.7santussamāno itarītarena.

97.1Parissayānaṁ sahitā achambhīti.97.2Parissayāti dve parissayā—97.3pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.97.4Katame pākaṭaparissayā?97.5Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā.97.6Ime vuccanti pākaṭaparissayā.

98.1Katame paṭicchannaparissayā?98.2Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā.98.3Ime vuccanti paṭicchannaparissayā.

99.1Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?99.2Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.99.3Kathaṁ parisahantīti parissayā?99.4Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.99.5Evaṁ parisahantīti—99.6parissayā.

100.1Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?100.2Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.100.3Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?100.4Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa, catunnaṁ sammappadhānānaṁ …100.5catunnaṁ iddhipādānaṁ …100.6pañcannaṁ indriyānaṁ …100.7pañcannaṁ balānaṁ …100.8sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …100.9ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—100.10imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.100.11Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—100.12parissayā.

101.1Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?101.2Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.101.3Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;101.4evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.101.5Evampi tatrāsayāti—101.6parissayā.

102.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—102.2“sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.102.3Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?102.4Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā, sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.102.5Tasmā sāntevāsiko vuccati.102.6Tena samudācarena samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.102.7Tasmā sācariyakoti vuccati.

103.1Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…103.2ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…103.3jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…103.4kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…103.5manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.103.6Tasmā sāntevāsikoti vuccati.103.7Tena samudācarena samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.103.8Tasmā sācariyakoti vuccati.103.9Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.103.10Evampi, tatrāsayāti—103.11parissayā.

104.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—104.2“tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.104.3Katame tayo?104.4Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko, doso, bhikkhave …pe…104.5moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.104.6Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.

105.1Anatthajanano lobho,105.2lobho cittappakopano;105.3Bhayamantarato jātaṁ,105.4taṁ jano nāvabujjhati.
106.1Luddho atthaṁ na jānāti,106.2luddho dhammaṁ na passati;106.3Andhatamaṁ tadā hoti,106.4yaṁ lobho sahate naraṁ.
107.1Anatthajanano doso,107.2doso cittappakopano;107.3Bhayamantarato jātaṁ,107.4taṁ jano nāvabujjhati.
108.1Duṭṭho atthaṁ na jānāti,108.2duṭṭho dhammaṁ na passati;108.3Andhatamaṁ tadā hoti,108.4yaṁ doso sahate naraṁ.
109.1Anatthajanano moho,109.2moho cittappakopano;109.3Bhayamantarato jātaṁ,109.4taṁ jano nāvabujjhati.
110.1Mūḷho atthaṁ na jānāti,110.2mūḷho dhammaṁ na passati;110.3Andhatamaṁ tadā hoti,110.4yaṁ moho sahate naran”ti.

111.1Evampi, tatrāsayāti—111.2parissayā.

112.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—112.2“tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.112.3Katame tayo?112.4Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;112.5doso kho, mahārāja …pe…112.6moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.112.7Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.

113.1Lobho doso ca moho ca,113.2purisaṁ pāpacetasaṁ;113.3Hiṁsanti attasambhūtā,113.4tacasāraṁva samphalan”ti.

114.1Evampi, tatrāsayāti—114.2parissayā.

115.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—

116.1“Rāgo ca doso ca itonidānā,116.2Aratī ratī lomahaṁso itojā;116.3Ito samuṭṭhāya manovitakkā,116.4Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.

117.1Evampi, tatrāsayāti—117.2parissayā.

118.1Parissayānaṁ sahitāti parissaye sahitā ārādhitā ajjhottharitā pariyāditā paṭinissatāti—118.2parissayānaṁ sahitā.

119.1Achambhīti so paccekasambuddho abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—119.2parissayānaṁ sahitā acchambhī, eko care khaggavisāṇakappo.119.3Tenāha so paccekasambuddho—

120.1“Cātuddiso appaṭigho ca hoti,120.2Santussamāno itarītarena;120.3Parissayānaṁ sahitā achambhī,120.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

121.1Dussaṅgahā pabbajitāpi eke,121.2Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;121.3Appossukko paraputtesu hutvā,121.4Eko care khaggavisāṇakappo.

122.1Dussaṅgahā pabbajitāpi eketi pabbajitāpi idhekacce nissayepi diyyamāne uddesepi diyyamāne paripucchāyapi diyyamāne cīvarepi diyyamāne pattepi diyyamāne lohathālakepi diyyamāne dhammakaraṇepi diyyamāne parissāvanepi diyyamāne thavikepi diyyamāne upāhanepi diyyamāne kāyabandhanepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—122.2dussaṅgahā pabbajitāpi eke.

123.1Atho gahaṭṭhā gharamāvasantāti gahaṭṭhāpi idhekacce hatthimhipi diyyamāne …pe…123.2rathepi khettepi vatthumhipi hiraññepi suvaṇṇepi diyyamāne gāmepi …pe…123.3nigamepi nagarepi …123.4raṭṭhepi …123.5janapadepi diyyamāne na suṇanti na sotaṁ odahanti na aññācittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṁ karontīti—123.6atho gahaṭṭhā gharamāvasantā.

124.1Appossukko paraputtesu hutvāti attānaṁ ṭhapetvā sabbe imasmiṁ atthe paraputtā.124.2Tesu paraputtesu appossukko hutvā abyāvaṭo hutvā anapekkho hutvāti—124.3appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo.124.4Tenāha so paccekasambuddho—

125.1“Dussaṅgahā pabbajitāpi eke,125.2Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;125.3Appossukko paraputtesu hutvā,125.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

126.1Oropayitvā gihibyañjanāni,126.2Sañchinnapatto yathā koviḷāro;126.3Chetvāna vīro gihibandhanāni,126.4Eko care khaggavisāṇakappo.

127.1Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca mālā ca gandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā.127.2Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti—127.3oropayitvā gihibyañjanāni.

128.1Sañchinnapatto yathā koviḷāroti yathā koviḷārassa pattāni chinnāni sañchinnāni patitāni paripatitāni, evameva tassa paccekasambuddhassa gihibyañjanāni chinnāni sañchinnāni patitānīti—128.2sañchinnapatto yathā koviḷāro.

129.1Chetvāna vīro gihibandhanānīti.129.2Vīroti vīriyavāti vīro, pahūti vīro, visavīti vīro, alamattoti vīro, sūroti vīro, vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravoti vīro, vigatalomahaṁsoti vīro.

130.1Virato idha sabbapāpakehi,130.2Nirayadukkhaṁ aticca vīriyavāso;130.3So vīriyavā padhānavā,130.4Dhīro tādi pavuccate tathattā.

131.1Gihibandhanāni vuccanti puttā ca bhariyā ca dāsā ca dāsī ca ajeḷakā ca kukkuṭasūkarā ca hatthigavāssavaḷavā ca khettañca vatthu ca hiraññañca suvaṇṇañca gāmanigamarājadhāniyo ca raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyavatthu.

132.1Chetvāna vīro gihibandhanānīti so paccekasambuddho vīro gihibandhanāni chinditvā samucchinditvā jahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—132.2chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo.132.3Tenāha so paccekasambuddho—

133.1“Oropayitvā gihibyañjanāni,133.2Sañchinnapatto yathā koviḷāro;133.3Chetvāna vīro gihibandhanāni,133.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

133.5Paṭhamo vaggo.

134.02. Dutiyavagga

134.1Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,134.2Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;134.3Abhibhuyya sabbāni parissayāni,134.4Careyya tenattamano satīmā.

135.1Sace labhetha nipakaṁ sahāyanti sace nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti—135.2sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.

136.1Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīranti.136.2Saddhiṁ caranti ekato caraṁ.136.3Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ, dutiyenapi jhānena …136.4tatiyenapi jhānena …136.5catutthenapi jhānena sādhuvihāriṁ, mettāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, karuṇāyapi …pe…136.6muditāyapi …136.7upekkhāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi …pe…136.8ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi …pe…136.9nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ.136.10Dhīranti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti—136.11saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.

137.1Abhibhuyya sabbāni parissayānīti.137.2Parissayāti dve parissayā—137.3pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…137.4ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…137.5ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…137.6evampi, tatrāsayāti—137.7parissayā.137.8Abhibhuyya sabbāni parissayānīti sabbe parissaye abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti—137.9abhibhuyya sabbāni parissayāni.

138.1Careyya tenattamano satīmāti so paccekasambuddho tena nipakena paṇḍitena paññavantena buddhimantena ñāṇinā vibhāvinā medhāvinā sahāyena saddhiṁ attamano tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano udaggamano muditamano careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—138.2careyya tenattamano.138.3Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti—138.4careyya tenattamano satīmā.138.5Tenāha so paccekasambuddho—

139.1“Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,139.2Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;139.3Abhibhuyya sabbāni parissayāni,139.4Careyya tenattamano satīmā”ti.

140.1No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,140.2Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;140.3Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,140.4Eko care khaggavisāṇakappo.

141.1No ce labhetha nipakaṁ sahāyanti no ce nipakaṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāviṁ sahāyaṁ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti—141.2no ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ.

142.1Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīranti.142.2Saddhiṁ caranti ekato caraṁ.142.3Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṁ …pe…142.4nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ,142.5phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṁ.142.6Dhīranti dhīraṁ paṇḍitaṁ paññavantaṁ buddhimantaṁ ñāṇiṁ vibhāviṁ medhāvinti—142.7saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ.

143.1Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāyāti rājā khattiyo muddhābhisitto vijitasaṅgāmo nihatapaccāmitto laddhādhippāyo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro raṭṭhañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca pahūtahiraññasuvaṇṇaṁ nagarañca pariccajitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.143.2Evaṁ paccekasambuddhopi sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—143.3rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo.143.4Tenāha so paccekasambuddho—

144.1“No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,144.2Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;144.3Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,144.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

145.1Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ,145.2Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;145.3Ete aladdhā anavajjabhojī,145.4Eko care khaggavisāṇakappo.

146.1Addhā pasaṁsāma sahāyasampadanti.146.2Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—146.3addhāti.146.4Sahāyasampadanti sahāyasampadā vuccati yo so sahāyo asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena …146.5asekkhena paññākkhandhena …146.6asekkhena vimuttikkhandhena …146.7asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti.146.8Addhā pasaṁsāma sahāyasampadanti sahāyasampadaṁ pasaṁsāma thomema kittema vaṇṇemāti—146.9addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ.

147.1Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyāti seṭṭhā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena;147.2samā sadisā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena.147.3Seṭṭhā vā sahāyā sadisā vā sahāyā sevitabbā bhajitabbā payirupāsitabbā paripucchitabbā paripañhitabbāti—147.4seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā.

148.1Ete aladdhā anavajjabhojīti atthi puggalo sāvajjabhojī atthi puggalo anavajjabhojīti.148.2Katamo ca puggalo sāvajjabhojī?148.3Idhekacco puggalo kuhanāya lapanāya nemittikatāya nippesikatāya lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya dārudānena veḷudānena pattadānena pupphadānena phaladānena sinānadānena cuṇṇadānena mattikādānena dantakaṭṭhadānena mukhodakadānena cāṭukamyatāya muggasūpyatāya pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya vatthuvijjāya tiracchānavijjāya aṅgavijjāya nakkhattavijjāya dūtagamanena pahiṇagamanena jaṅghapesaniyena vejjakammena navakammena piṇḍapaṭipiṇḍakena dānānuppadānena, adhammena visamena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.148.4Ayaṁ vuccati puggalo sāvajjabhojī.

149.1Katamo ca puggalo anavajjabhojī?149.2Idhekacco puggalo na kuhanāya na lapanāya na nemittikatāya na nippesikatāya na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya na dārudānena na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na cuṇṇadānena na mattikādānena na dantakaṭṭhadānena na mukhodakadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya na vatthuvijjāya na tiracchānavijjāya na aṅgavijjāya na nakkhattavijjāya na dūtagamanena na pahiṇagamanena na jaṅghapesaniyena na vejjakammena na navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṁ kappeti.149.3Ayaṁ vuccati puggalo anavajjabhojī.

150.1Ete aladdhā anavajjabhojīti ete anavajjabhojī aladdhā alabhitvā anadhigantvā avinditvā appaṭilabhitvāti—150.2ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo.150.3Tenāha so paccekasambuddho—

151.1“Addhā pasaṁsāma sahāyasampadaṁ,151.2Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;151.3Ete aladdhā anavajjabhojī,151.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

152.1Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni,152.2Kammāraputtena suniṭṭhitāni;152.3Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ,152.4Eko care khaggavisāṇakappo.

153.1Disvā suvaṇṇassa pabhassarānīti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.153.2Suvaṇṇassāti jātarūpassa.153.3Pabhassarānīti parisuddhāni pariyodātānīti—153.4disvā suvaṇṇassa pabhassarāni.

154.1Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputto vuccati suvaṇṇakāro.154.2Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputtena suniṭṭhitāni sukatāni suparikammakatānīti—154.3kammāraputtena suniṭṭhitāni.

155.1Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasminti bhujo vuccati hattho.155.2Yathā ekasmiṁ hatthe dve nūpurāni ghaṭṭenti;155.3evameva sattā taṇhāvasena diṭṭhivasena niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyaṁ ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ upapattiyā upapattiṁ paṭisandhiyā paṭisandhiṁ bhavena bhavaṁ saṁsārena saṁsāraṁ vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti saṅghaṭṭentā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—155.4saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ, eko care khaggavisāṇakappo.155.5Tenāha so paccekasambuddho—

156.1“Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni,156.2Kammāraputtena suniṭṭhitāni;156.3Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṁ,156.4Eko care khaggavisāṇakappo”.

157.1Evaṁ dutīyena sahā mamassa,157.2Vācābhilāpo abhisajjanā vā;157.3Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno,157.4Eko care khaggavisāṇakappo.

158.1Evaṁ dutīyena sahā mamassāti taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā.158.2Kathaṁ taṇhādutiyo hoti?158.3Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.158.4Yassesā taṇhā appahīnā, so vuccati taṇhādutiyo.

159.1Taṇhādutiyo puriso,159.2dīghamaddhāna saṁsaraṁ;159.3Itthabhāvaññathābhāvaṁ,159.4saṁsāraṁ nātivattatīti.

160.1Evaṁ taṇhādutiyo vā hoti.

161.1Kathaṁ puggaladutiyo hoti?161.2Idhekacco na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.161.3Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati;161.4seyyathidaṁ—161.5rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ katheti.161.6Evaṁ puggaladutiyo hotīti—161.7evaṁ dutīyena sahā mamassa.

162.1Vācābhilāpo abhisajjanā vāti vācābhilāpo vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—162.2rājakathaṁ …pe…162.3itibhavābhavakathaṁ.162.4Abhisajjanā vāti dve sajjanā—162.5taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca …pe…162.6ayaṁ taṇhāsajjanā …pe…162.7ayaṁ diṭṭhisajjanāti—162.8vācābhilāpo abhisajjanā vā.

163.1Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti.163.2Bhayanti jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susumārabhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ madanabhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.163.3Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti—163.4etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.163.5Tenāha so paccekasambuddho—

164.1“Evaṁ dutīyena sahā mamassa,164.2Vācābhilāpo abhisajjanā vā;164.3Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno,164.4Eko care khaggavisāṇakappo”.

165.1Kāmā hi citrā madhurā manoramā,165.2Virūparūpena mathenti cittaṁ;165.3Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā,165.4Eko care khaggavisāṇakappo.

166.1Kāmā hi citrā madhurā manoramāti.166.2Kāmāti uddānato dve kāmā—166.3vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…166.4ime vuccanti vatthukāmā …pe…166.5ime vuccanti kilesakāmā.166.6Citrāti nānāvaṇṇā rūpā nānāvaṇṇā saddā nānāvaṇṇā gandhā nānāvaṇṇā rasā nānāvaṇṇā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.166.7Madhurāti vuttañhetaṁ bhagavatā—166.8“pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.166.9Katame pañca?166.10Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,166.11sotaviññeyyā saddā …pe…166.12ghānaviññeyyā gandhā …166.13jivhāviññeyyā rasā …166.14kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.166.15Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.166.16Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ miḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ, ‘na sevitabbaṁ na bhāvetabbaṁ na bahulīkātabbaṁ, bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti vadāmī”ti—166.17kāmā hi citrā madhurā.166.18Manoramāti.166.19Manoti yaṁ cittaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu.166.20Mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti—166.21kāmā hi citrā madhurā manoramā.

167.1Virūparūpena mathenti cittanti nānāvaṇṇehi rūpehi …pe…167.2nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṁ mathenti tosenti pahāsentīti—167.3virūparūpena mathenti cittaṁ.

168.1Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti.168.2Vuttañhetaṁ bhagavatā—168.3“ko ca, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo?168.4Idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti, yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno khuppipāsāya mīyamāno;168.5ayaṁ, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

169.1Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati—169.2‘moghaṁ vata me uṭṭhānaṁ, aphalo vata me vāyāmo’ti.169.3Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

170.1Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti, so tesaṁ bhogānaṁ ārakkhādhikaraṇaṁ dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti—170.2‘kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.170.3Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṁ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti.170.4So socati …pe…170.5sammohaṁ āpajjati—170.6‘yampi me ahosi tampi no natthī’ti.170.7Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

171.1Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.171.2Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti.171.3Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.171.4Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

172.1Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā ubhatobyūḷhaṁ saṅgāmaṁ pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu.172.2Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti asināpi sīsaṁ chindanti.172.3Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.172.4Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

173.1Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā addāvalepanā upakāriyo pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu, asīsupi vijjotalantesu.173.2Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti chakaṇakāyapi osiñcanti abhivaggenapi omaddanti asināpi sīsaṁ chindanti.173.3Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.173.4Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

174.1Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti nillopampi haranti ekāgārikampi karonti paripanthepi tiṭṭhanti paradārampi gacchanti.174.2Tamenaṁ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti—174.3kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti …pe… asināpi sīsaṁ chindanti.174.4Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.174.5Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.

175.1Puna caparaṁ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṁ caranti vācāya duccaritaṁ caranti manasā duccaritaṁ caranti.175.2Te kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti.175.3Ayampi, bhikkhave, kāmānaṁ ādīnavo samparāyiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu”.

176.1Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti kāmaguṇesu ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—176.2ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.176.3Tenāha so paccekasambuddho—

177.1“Kāmā hi citrā madhurā manoramā,177.2Virūparūpena mathenti cittaṁ;177.3Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā,177.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

178.1Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca,178.2Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ;178.3Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā,178.4Eko care khaggavisāṇakappo.

179.1Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metanti vuttañhetaṁ bhagavatā—179.2“bhayanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.3Dukkhanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.4Rogoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.5Gaṇḍoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.6Sallanti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.7Saṅgoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.8Paṅkoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.9Gabbhoti, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.10Kasmā ca, bhikkhave, bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ?179.11Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ.179.12Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti …pe…179.13rogoti …179.14gaṇḍoti …179.15sallanti …179.16saṅgoti …179.17paṅkoti …179.18gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanaṁ?179.19Yasmā ca kāmarāgarattāyaṁ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati, samparāyikāpi gabbhā na parimuccati, tasmā gabbhoti kāmānametaṁ adhivacanan”ti.

180.1Bhayaṁ dukkhañca rogo ca,180.2gaṇḍo sallañca saṅgo ca;180.3Paṅko gabbho ca ubhayaṁ,180.4ete kāmā pavuccanti;180.5Yattha satto puthujjano.
181.1Otiṇṇo sātarūpena,181.2puna gabbhāya gacchati;181.3Yato ca bhikkhu ātāpī,181.4sampajaññaṁ na riccati.
182.1So imaṁ palipathaṁ duggaṁ,182.2atikkamma tathāvidho;182.3Pajaṁ jātijarūpetaṁ,182.4phandamānaṁ avekkhatīti.
183.1Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca,183.2Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ.

184.1Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvāti etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—184.2etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.184.3Tenāha so paccekasambuddho—

185.1“Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca,185.2Rogo ca sallañca bhayañca metaṁ;185.3Etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā,185.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

186.1Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ,186.2Vātātape ḍaṁsasarīsape ca;186.3Sabbānipetāni abhisambhavitvā,186.4Eko care khaggavisāṇakappo.

187.1Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsanti.187.2Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti—187.3abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.187.4Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—187.5abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hoti.187.6Khudā vuccati chātako.187.7Pipāsā vuccati udakapipāsāti—187.8sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ.

188.1Vātātape ḍaṁsasarīsape cāti.188.2Vātāti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā.188.3Ātapo vuccati sūriyasantāpo.188.4Ḍaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikā.188.5Sarīsapā vuccanti ahīti—188.6vātātape ḍaṁsasarīsape ca.

189.1Sabbānipetāni abhisambhavitvāti abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti—189.2sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.189.3Tenāha so paccekasambuddho—

190.1“Sītañca uṇhañca khudaṁ pipāsaṁ,190.2Vātātape ḍaṁsasarīsape ca;190.3Sabbānipetāni abhisambhavitvā,190.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

191.1Nāgova yūthāni vivajjayitvā,191.2Sañjātakhandho padumī uḷāro;191.3Yathābhirantaṁ vihare araññe,191.4Eko care khaggavisāṇakappo.

192.1Nāgova yūthāni vivajjayitvāti nāgo vuccati hatthināgo.192.2Paccekasambuddhopi nāgo.192.3Kiṅkāraṇā paccekasambuddho nāgo?192.4Āguṁ na karotīti nāgo;192.5na gacchatīti nāgo;192.6na āgacchatīti nāgo.192.7Kathaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo?192.8Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

193.1Āguṁ na karoti kiñci loke,193.2Sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;193.3Sabbattha na sajjatī vimutto,193.4Nāgo tādi pavuccate tathattā.

194.1Evaṁ so paccekasambuddho āguṁ na karotīti nāgo.

195.1Kathaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo?195.2So paccekasambuddho na chandāgatiṁ gacchati,195.3na dosāgatiṁ gacchati,195.4na mohāgatiṁ gacchati,195.5na bhayāgatiṁ gacchati,195.6na rāgavasena gacchati,195.7na dosavasena gacchati,195.8na mohavasena gacchati,195.9na mānavasena gacchati,195.10na diṭṭhivasena gacchati,195.11na uddhaccavasena gacchati,195.12na vicikicchāvasena gacchati,195.13na anusayavasena gacchati,195.14na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.195.15Evaṁ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo.

196.1Kathaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo?196.2Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati,196.3sakadāgāmimaggena …pe…196.4anāgāmimaggena …pe…196.5arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.196.6Evaṁ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo.

197.1Nāgova yūthāni vivajjayitvāti yathā so hatthināgo yūthāni vivajjetvā parivajjetvā abhinivajjetvā ekova araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi gaṇaṁ vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.197.2So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—197.3nāgova yūthāni vivajjayitvā.

198.1Sañjātakhandho padumī uḷāroti yathā so hatthināgo sañjātakkhandho sattaratano vā hoti aṭṭharatano vā, paccekasambuddhopi sañjātakkhandho asekkhena sīlakkhandhena asekkhena samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena.198.2Yathā so hatthināgo padumī, paccekasambuddhopi sattahi bojjhaṅgapupphehi padumī, satisambojjhaṅgapupphena dhammavicayasambojjhaṅgapupphena vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena passaddhisambojjhaṅgapupphena samādhisambojjhaṅgapupphena upekkhāsambojjhaṅgapupphena.198.3Yathā so hatthināgo uḷāro thāmena balena javena sūrena, paccekasambuddhopi uḷāro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenāti—198.4sañjātakhandho padumī uḷāro.

199.1Yathābhirantaṁ vihare araññeti yathā so hatthināgo yathābhirantaṁ araññe viharati, paccekasambuddhopi yathābhirantaṁ araññe viharati.199.2Paṭhamenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati,199.3dutiyenapi jhānena …pe…199.4tatiyenapi jhānena …199.5catutthenapi jhānena yathābhirantaṁ araññe viharati;199.6mettāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati,199.7karuṇāyapi cetovimuttiyā …199.8muditāyapi cetovimuttiyā …199.9upekkhāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṁ araññe viharati;199.10ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharati,199.11viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi …199.12ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi …199.13nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi …199.14nirodhasamāpattiyāpi …199.15phalasamāpattiyāpi yathābhirantaṁ araññe viharatīti—199.16yathābhirantaṁ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo.199.17Tenāha so paccekasambuddho—

200.1“Nāgova yūthāni vivajjayitvā,200.2Sañjātakhandho padumī uḷāro;200.3Yathābhirantaṁ vihare araññe,200.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

201.1Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa,201.2Yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ;201.3Ādiccabandhussa vaco nisamma,201.4Eko care khaggavisāṇakappo.

202.1Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttinti vuttañhetaṁ bhagavatā—202.2“yāvatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito gaṇārāmataṁ anuyutto, yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—202.3netaṁ ṭhānaṁ vijjati.202.4Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ.202.5Yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—202.6ṭhānametaṁ vijjati.202.7Yāvatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito (gaṇārāmataṁ anuyutto) sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati, asāmāyikaṁ vā akuppanti—202.8netaṁ ṭhānaṁ vijjati.202.9Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati, asāmāyikaṁ vā akuppanti, ṭhānametaṁ vijjatī”ti—202.10aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa, yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ.

203.1Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādicco vuccati sūriyo.203.2So gotamo gottena.203.3Paccekasambuddhopi gotamo gottena.203.4So paccekasambuddho sūriyassa gottañātako gottabandhu, tasmā paccekasambuddho ādiccabandhu.203.5Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādiccabandhussa vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—203.6ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo.203.7Tenāha so paccekasambuddho—

204.1“Aṭṭhānataṁ saṅgaṇikāratassa,204.2Yaṁ phassaye sāmayikaṁ vimuttiṁ;204.3Ādiccabandhussa vaco nisamma,204.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

204.5Dutiyo vaggo.

205.03. Tatiyavagga

205.1Diṭṭhīvisūkāni upātivatto,205.2Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo;205.3Uppannañāṇomhi anaññaneyyo,205.4Eko care khaggavisāṇakappo.

206.1Diṭṭhīvisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni vuccanti vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī.206.2Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ,206.3vedanaṁ …pe…206.4saññaṁ …206.5saṅkhāre …206.6viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.206.7Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—206.8imāni diṭṭhivisūkāni.206.9Diṭṭhīvisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti—206.10diṭṭhīvisūkāni upātivatto.

207.1Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggoti niyāmā vuccanti cattāro maggā;207.2ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—207.3sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.207.4Catūhi ariyamaggehi samannāgato niyāmaṁ patto sampatto adhigato phassito sacchikatoti—207.5patto niyāmaṁ.207.6Paṭiladdhamaggoti laddhamaggo paṭiladdhamaggo adhigatamaggo phassitamaggo sacchikatamaggoti—207.7patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo.

208.1Uppannañāṇomhi anaññaneyyoti tassa paccekasambuddhassa ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.208.2“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ,208.3“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…208.4“sabbe dhammā anattā”ti …208.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtanti—208.6uppannañāṇomhi.208.7Anaññaneyyoti so paccekasambuddho na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.208.8“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.208.9“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…208.10“sabbe dhammā anattā”ti …pe…208.11“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṁ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti—208.12uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo.208.13Tenāha so paccekasambuddho—

209.1“Diṭṭhīvisūkāni upātivatto,209.2Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo;209.3Uppannañāṇomhi anaññaneyyo,209.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

210.1Nillolupo nikkuho nippipāso,210.2Nimmakkho niddhantakasāvamoho;210.3Nirāsaso sabbaloke bhavitvā,210.4Eko care khaggavisāṇakappo.

211.1Nillolupo nikkuho nippipāsoti loluppaṁ vuccati taṇhā.211.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.211.3Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.211.4Tasmā paccekasambuddho nillolupo.

212.1Nikkuhoti tīṇi kuhanavatthūni—212.2paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

213.1Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?213.2Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi, so pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.213.3So evamāha—213.4“kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena.213.5Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭikaṁ karitvā dhāreyya.213.6Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena.213.7Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṁ kappeyya.213.8Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena.213.9Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.213.10Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena.213.11Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṁ kareyyā”ti.213.12Tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.213.13Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—213.14“ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti.213.15Bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.213.16So evamāha—213.17“tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.213.18Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.213.19Sacehaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha.213.20Na mayhaṁ iminā attho.213.21Api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.213.22Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.213.23Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—213.24idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

214.1Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?214.2Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti ṭhānaṁ saṇṭhapeti nisajjaṁ saṇṭhapeti sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṁ kappeti samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.214.3Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—214.4idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

215.1Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?215.2Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti ariyadhamme sannissitavācaṁ bhāsati.215.3“Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;215.4“yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …pe…215.5lohathālakaṁ dhāreti …215.6dhammakaraṇaṁ dhāreti …215.7parissāvanaṁ dhāreti …215.8kuñcikaṁ dhāreti …215.9upāhanaṁ dhāreti …215.10kāyabandhanaṁ dhāreti …215.11āyogaṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;215.12“yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;215.13“yassa evarūpo ācariyo …pe…215.14evarūpā samānupajjhāyakā …215.15samānācariyakā …215.16mittā …215.17sandiṭṭhā …215.18sambhattā …215.19sahāyā so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;215.20“yo evarūpe vihāre vasati …215.21aḍḍhayoge vasati …215.22pāsāde vasati …215.23hammiye vasati …215.24guhāyaṁ vasati …215.25leṇe vasati …215.26kuṭiyaṁ vasati …215.27kūṭāgāre vasati …215.28aṭṭe vasati …215.29māḷe vasati …215.30uddaṇḍe vasati …215.31upaṭṭhānasālāyaṁ vasati …215.32maṇḍape vasati …215.33rukkhamūle vasati so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.

216.1Atha vā korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ santānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.216.2Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ, idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.216.3Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.216.4Tasmā so paccekasambuddho nikkuho.

217.1Nippipāsoti pipāsā vuccati taṇhā.217.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.217.3Sā pipāsā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.217.4Tasmā paccekasambuddho nippipāsoti—217.5nillolupo nikkuho nippipāso.

218.1Nimmakkho niddhantakasāvamohoti.218.2Makkhoti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ.218.3Kasāvoti rāgo kasāvo, doso kasāvo, moho kasāvo, kodho …pe… upanāho … makkho … paḷāso … sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā.218.4Mohoti dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ.218.5Yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.218.6Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā saṁvantā niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti.218.7So paccekasambuddho nimmakkho niddhantakasāvamoho.

219.1Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti āsā vuccati taṇhā.219.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.219.3Sabbaloketi sabbaapāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbaāyatanaloke.219.4Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho bhavitvā nippipāso bhavitvāti—219.5nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.219.6Tenāha so paccekasambuddho—

220.1“Nillolupo nikkuho nippipāso,220.2Nimmakkho niddhantakasāvamoho;220.3Nirāsaso sabbaloke bhavitvā,220.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

221.1Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha,221.2Anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ;221.3Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ,221.4Eko care khaggavisāṇakappo.

222.1Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethāti.222.2Pāpasahāyo vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato—222.3natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti.222.4Ayaṁ pāpasahāyo.222.5Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayethāti.222.6Pāpaṁ sahāyaṁ vajjeyya parivajjeyyāti—222.7pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha.

223.1Anatthadassiṁ visame niviṭṭhanti anatthadassī vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato—223.2natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe… ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti.223.3Visame niviṭṭhanti visame kāyakamme niviṭṭhaṁ, visame vacīkamme niviṭṭhaṁ, visame manokamme niviṭṭhaṁ, visame pāṇātipāte niviṭṭhaṁ, visame adinnādāne niviṭṭhaṁ, visame kāmesumicchācāre niviṭṭhaṁ, visame musāvāde niviṭṭhaṁ, visamāya pisuṇāya vācāya niviṭṭhaṁ, visamāya pharusāya vācāya niviṭṭhaṁ, visame samphappalāpe niviṭṭhaṁ, visamāya abhijjhāya niviṭṭhaṁ, visame byāpāde niviṭṭhaṁ, visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhaṁ, visamesu saṅkhāresu niviṭṭhaṁ visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhaṁ, visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhaṁ viniviṭṭhaṁ sattaṁ allīnaṁ upagataṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—223.4anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ.

224.1Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattanti.224.2Pasutanti yopi kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.3Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati,224.4sadde …pe…224.5gandhe …224.6rase …224.7phoṭṭhabbe pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.8Yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati,224.9sadde …pe…224.10gandhe …224.11rase …224.12phoṭṭhabbe paṭilabhati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.13Yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati,224.14sadde …pe…224.15gandhe …224.16rase …224.17phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.18Yathā kalahakārako kalahappasuto, kammakārako kammappasuto, gocare caranto gocarappasuto, jhāyī jhānappasuto;224.19evameva yo kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.20Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati …pe…224.21yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati …pe…224.22yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati,224.23sadde …pe…224.24gandhe …224.25rase …224.26phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto.224.27Pamattanti.224.28Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—224.29ayaṁ vuccati pamādo.

225.1Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattanti pasutaṁ na seveyya pamattañca sayaṁ na seveyya sāmaṁ na seveyya na niseveyya na saṁseveyya na parisaṁseveyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—225.2sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.225.3Tenāha so paccekasambuddho—

226.1“Pāpaṁ sahāyaṁ parivajjayetha,226.2Anatthadassiṁ visame niviṭṭhaṁ;226.3Sayaṁ na seve pasutaṁ pamattaṁ,226.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

227.1Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha,227.2Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ;227.3Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ,227.4Eko care khaggavisāṇakappo.

228.1Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethāti bahussuto hoti mitto sutadharo sutasannicayo.228.2Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.228.3Dhammadharanti dhammaṁ dhārentaṁ—228.4suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.228.5Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajethāti bahussutañca dhammadharañca mittaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti—228.6bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha.

229.1Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantanti uḷāro hoti mitto sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena.229.2Paṭibhānavantanti tayo paṭibhānavanto—229.3pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā.229.4Katamo pariyattipaṭibhānavā?229.5Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.229.6Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti—229.7ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.

230.1Katamo paripucchāpaṭibhānavā?230.2Idhekacco paripucchitopi hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.230.3Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti—230.4ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.

231.1Katamo adhigamapaṭibhānavā?231.2Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo.231.3Tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā.231.4Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti.231.5Imesu tīsu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.231.6So paccekasambuddho imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.231.7Tasmā paccekasambuddho paṭibhānavā.231.8Yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—231.9mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ.

232.1Aññāya atthāni vineyya kaṅkhanti attatthaṁ aññāya paratthaṁ aññāya ubhayatthaṁ aññāya diṭṭhadhammikatthaṁ aññāya samparāyikatthaṁ aññāya paramatthaṁ aññāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā kaṅkhaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyyāti—232.2aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.232.3Tenāha so paccekasambuddho—

233.1“Bahussutaṁ dhammadharaṁ bhajetha,233.2Mittaṁ uḷāraṁ paṭibhānavantaṁ;233.3Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṁ,233.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

234.1Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke,234.2Analaṅkaritvā anapekkhamāno;234.3Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī,234.4Eko care khaggavisāṇakappo.

235.1Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loketi.235.2Khiḍḍāti dve khiḍḍā—235.3kāyikā khiḍḍā ca vācasikā khiḍḍā ca …pe…235.4ayaṁ kāyikā khiḍḍā …pe…235.5ayaṁ vācasikā khiḍḍā.235.6Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ—235.7ratīti.235.8Kāmasukhanti vuttañhetaṁ bhagavatā—235.9“pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.235.10Katame pañca?235.11Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,235.12sotaviññeyyā saddā …pe…235.13ghānaviññeyyā gandhā …235.14jivhāviññeyyā rasā …235.15kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.235.16Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.235.17Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ”.235.18Loketi manussaloketi—235.19khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke.

236.1Analaṅkaritvā anapekkhamānoti khiḍḍañca ratiñca kāmasukhañca loke analaṅkaritvā anapekkho hutvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—236.2analaṅkaritvā anapekkhamāno.

237.1Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādīti.237.2Vibhūsāti dve vibhūsā—237.3atthi agārikavibhūsā atthi anāgārikavibhūsā.237.4Katamā agārikavibhūsā?237.5Kesā ca massū ca mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāgandhavilepanaṁ mukhacuṇṇaṁ mukhalepanaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍaṁ nāḷikaṁ khaggaṁ chattaṁ citrupāhanaṁ uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—237.6ayaṁ agārikavibhūsā.

238.1Katamā anāgārikavibhūsā?238.2Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gaddhikatā gaddhikattaṁ capalatā cāpalyaṁ—238.3ayaṁ anāgārikavibhūsā.

239.1Saccavādīti so paccekasambuddho saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa, vibhūsaṭṭhānā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—239.2vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo.239.3Tenāha so paccekasambuddho—

240.1“Khiḍḍaṁ ratiṁ kāmasukhañca loke,240.2Analaṅkaritvā anapekkhamāno;240.3Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī,240.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

241.1Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ,241.2Dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;241.3Hitvāna kāmāni yathodhikāni,241.4Eko care khaggavisāṇakappo.

242.1Puttañca dāraṁ pitarañca mātaranti.242.2Puttāti cattāro puttā—242.3atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.242.4Dārā vuccanti bhariyāyo.242.5Pitāti yo so janako.242.6Mātāti yā sā janikāti—242.7puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ.

243.1Dhanāni dhaññāni ca bandhavānīti dhanāni vuccanti hiraññaṁ suvaṇṇaṁ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṁ rajataṁ jātarūpaṁ lohitaṅgo masāragallaṁ.243.2Dhaññāni vuccanti pubbaṇṇaṁ aparaṇṇaṁ.243.3Pubbaṇṇaṁ nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako.243.4Aparaṇṇaṁ nāma sūpeyyaṁ.243.5Bandhavānīti cattāro bandhavā—243.6ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mittabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhūti—243.7dhanāni dhaññāni ca bandhavāni.

244.1Hitvāna kāmāni yathodhikānīti.244.2Kāmāti uddānato dve kāmā—244.3vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…244.4ime vuccanti vatthukāmā …pe…244.5ime vuccanti kilesakāmā.244.6Hitvāna kāmānīti vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā.244.7Hitvāna kāmāni yathodhikānīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati;244.8sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā …pe…244.9anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā …244.10arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—244.11hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo.244.12Tenāha so paccekasambuddho—

245.1“Puttañca dāraṁ pitarañca mātaraṁ,245.2Dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;245.3Hitvāna kāmāni yathodhikāni,245.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

246.1Saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ,246.2Appassādo dukkhamettha bhiyyo;246.3Gaḷo eso iti ñatvā matimā,246.4Eko care khaggavisāṇakappo.

247.1Saṅgo eso parittamettha sokhyanti saṅgoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ.247.2Parittamettha sokhyanti vuttañhetaṁ bhagavatā—247.3“pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.247.4Katame pañca?247.5Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā …pe…247.6kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.247.7Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.247.8Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, idaṁ vuccati kāmasukhaṁ.247.9Appakaṁ etaṁ sukhaṁ, parittakaṁ etaṁ sukhaṁ, thokakaṁ etaṁ sukhaṁ, omakaṁ etaṁ sukhaṁ, lāmakaṁ etaṁ sukhaṁ, chatukkaṁ etaṁ sukhan”ti—247.10saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ.

248.1Appassādo dukkhamettha bhiyyoti appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā;248.2ādīnavo ettha bhiyyo.248.3Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, maṁsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā, tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā, aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā, supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyoti—248.4appassādo dukkhamettha bhiyyo.

249.1Gaḷo eso iti ñatvā matimāti gaḷoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā bandhananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ.249.2Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ itīti.249.3Matimāti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.249.4Gaḷo eso iti ñatvā matimāti matimā gaḷoti ñatvā baḷisanti ñatvā āmisanti ñatvā laggananti ñatvā bandhananti ñatvā palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—249.5gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo.249.6Tenāha so paccekasambuddho—

250.1“Saṅgo eso parittamettha sokhyaṁ,250.2Appassādo dukkhamettha bhiyyo;250.3Gaḷo eso iti ñatvā matimā,250.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

251.1Sandālayitvāna saṁyojanāni,251.2Jālaṁva bhetvā salilambucārī;251.3Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno,251.4Eko care khaggavisāṇakappo.

252.1Sandālayitvāna saṁyojanānīti dasa saṁyojanāni—252.2kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, issāsaṁyojanaṁ, macchariyasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ.252.3Sandālayitvāna saṁyojanānīti dasa saṁyojanāni dālayitvā sandālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—252.4sandālayitvāna saṁyojanāni.

253.1Jālaṁva bhetvā salilambucārīti jālaṁ vuccati suttajālaṁ.253.2Salilaṁ vuccati udakaṁ.253.3Ambucārī vuccati maccho.253.4Yathā maccho jālaṁ bhinditvā pabhinditvā dālayitvā padālayitvā sampadālayitvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, evameva dve jālā—253.5taṇhājālañca diṭṭhijālañca …pe…253.6idaṁ taṇhājālaṁ …pe…253.7idaṁ diṭṭhijālaṁ.253.8Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṁ pahīnaṁ, diṭṭhijālaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.253.9Taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati …pe…253.10diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—253.11jālaṁva bhetvā salilambucārī.

254.1Aggīva daḍḍhaṁ anivattamānoti yathā aggi tiṇakaṭṭhupādānaṁ dahanto gacchati anivattanto, evameva tassa paccekasambuddhassa sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmimaggena …pe…254.2anāgāmimaggena …254.3arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—254.4aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo.254.5Tenāha so paccekasambuddho—

255.1“Sandālayitvāna saṁyojanāni,255.2Jālaṁva bhetvā salilambucārī;255.3Aggīva daḍḍhaṁ anivattamāno,255.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

256.1Okkhittacakkhu na ca pādalolo,256.2Guttindriyo rakkhitamānasāno;256.3Anavassuto apariḍayhamāno,256.4Eko care khaggavisāṇakappo.

257.1Okkhittacakkhu na ca pādaloloti kathaṁ khittacakkhu hoti?257.2Idhekacco bhikkhu cakkhulolo cakkhuloliyena samannāgato hoti.257.3Adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti—257.4ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya.257.5Evaṁ khittacakkhu hoti.

258.1Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati.258.2Hatthiṁ olokento assaṁ olokento rathaṁ olokento pattiṁ olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento itthiyo olokento purise olokento antarāpaṇaṁ olokento gharamukhāni olokento uddhaṁ olokento adho olokento disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.258.3Evampi khittacakkhu hoti.

259.1Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.259.2Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.259.3Evampi khittacakkhu hoti.

260.1Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—260.2naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.260.3Iti evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti.260.4Evampi khittacakkhu hoti.

261.1Kathaṁ okkhittacakkhu hoti?261.2Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti.261.3Adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti—261.4na ārāmena ārāmaṁ na uyyānena uyyānaṁ na gāmena gāmaṁ na nigamena nigamaṁ na nagarena nagaraṁ na raṭṭhena raṭṭhaṁ na janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya.261.5Evaṁ okkhittacakkhu hoti.

262.1Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati.262.2Na hatthiṁ olokento na assaṁ olokento na rathaṁ olokento na pattiṁ olokento na kumārake olokento na kumārikāyo olokento na itthiyo olokento na purise olokento na antarāpaṇaṁ olokento na gharamukhāni olokento na uddhaṁ olokento na adho olokento na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.262.3Evampi okkhittacakkhu hoti.

263.1Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.263.2Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.263.3Evampi okkhittacakkhu hoti.

264.1Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—264.2naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā.264.3Iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato.264.4Evampi okkhittacakkhu hoti.

265.1Na ca pādaloloti kathaṁ pādalolo hoti?265.2Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti—265.3ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti.265.4Evampi pādalolo hoti.

266.1Atha vā bhikkhu antosaṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati, vihārato vihāraṁ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṁ gacchati, pāsādato pāsādaṁ gacchati, hammiyato hammiyaṁ gacchati, guhato guhaṁ gacchati, leṇato leṇaṁ gacchati, kuṭiyā kuṭiṁ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṁ gacchati, aṭṭato aṭṭaṁ gacchati, māḷato māḷaṁ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṁ gacchati, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṁ gacchati, maṇḍapato maṇḍapaṁ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṁ gacchati, yattha vā pana bhikkhū nisīdanti vā gacchanti vā, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.266.2Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati, seyyathidaṁ—266.3rājakathaṁ corakathaṁ …pe…266.4iti bhavābhavakathaṁ katheti.266.5Evampi pādalolo hoti.

267.1Na ca pādaloloti so paccekasambuddho pādaloliyā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—267.2okkhittacakkhu na ca pādalolo.

268.1Guttindriyo rakkhitamānasānoti.268.2Guttindriyoti so paccekasambuddho cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.268.3Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.268.4Sotena saddaṁ sutvā …pe…268.5ghānena gandhaṁ ghāyitvā …268.6jivhāya rasaṁ sāyitvā …268.7kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …268.8manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.268.9Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjatīti—268.10guttindriyo.268.11Rakkhitamānasānoti gopitamānasānoti—268.12guttindriyo rakkhitamānasāno.

269.1Anavassuto pariḍayhamānoti vuttañhetaṁ āyasmatā mahāmoggallānena—269.2“avassutapariyāyañca vo, āvuso, desessāmi anavassutapariyāyañca.269.3Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.269.4“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṁ.269.5Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca—

270.1“Kathañcāvuso, avassuto hoti?270.2Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso.270.3Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.270.4Sotena saddaṁ sutvā …pe…270.5manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso.270.6Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.270.7Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu …pe…270.8avassuto manoviññeyyesu dhammesu.270.9Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ,270.10sotato cepi naṁ …pe…270.11manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ.

271.1Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṁ vā tiṇāgāraṁ vā sukkhaṁ koḷāpaṁ terovassikaṁ.271.2Puratthimāya cepi naṁ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṁ labhetha aggi ārammaṇaṁ;271.3pacchimāya cepi naṁ disāya …pe…271.4uttarāya cepi naṁ disāya …271.5dakkhiṇāya cepi naṁ disāya …271.6heṭṭhimato cepi naṁ disāya …271.7uparimato cepi naṁ disāya …271.8yato kutoci cepi naṁ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṁ labhetha aggi ārammaṇaṁ.271.9Evameva kho, āvuso, evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ,271.10sotato cepi naṁ …pe…271.11manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṁ labhetha māro ārammaṇaṁ.

272.1Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ rūpā adhibhaṁsu, na bhikkhu rūpe adhibhosi;272.2saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu sadde adhibhosi;272.3gandhā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi;272.4rasā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu rase adhibhosi;272.5phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi;272.6dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi.272.7Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto saddādhibhūto gandhādhibhūto rasādhibhūto phoṭṭhabbādhibhūto dhammādhibhūto adhibhū anadhibhūto adhibhaṁsu naṁ pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.272.8Evaṁ kho, āvuso, avassuto hoti.

273.1Kathañcāvuso, anavassuto hoti?273.2Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso.273.3Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti;273.4sotena saddaṁ sutvā …pe…273.5manasā dhammaṁ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso.273.6Tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.273.7Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu …pe…273.8anavassuto manoviññeyyesu dhammesu.273.9Evaṁvihāriñcāvuso, bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ, na labhetha māro ārammaṇaṁ;273.10sotato cepi naṁ …pe…273.11manato cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ, na labhetha māro ārammaṇaṁ.

274.1Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgārā vā kūṭāgārasālā vā bahalamattikā addāvalepanā puratthimāya cepi naṁ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṁ, na labhetha aggi ārammaṇaṁ;274.2pacchimāya cepi naṁ disāya …274.3uttarāya cepi naṁ disāya …274.4dakkhiṇāya cepi naṁ disāya …274.5heṭṭhimato cepi naṁ disāya …274.6uparimato cepi naṁ disāya …274.7yato kutoci cepi naṁ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṁ na labhetha aggi ārammaṇaṁ.274.8Evameva kho, āvuso, evaṁvihāriṁ bhikkhuṁ cakkhuto cepi naṁ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ;274.9sotato cepi naṁ …pe…274.10manato cepi naṁ māro upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṁ na labhetha māro ārammaṇaṁ.

275.1Evaṁvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi, na rūpā bhikkhuṁ adhibhaṁsu;275.2sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṁ adhibhaṁsu;275.3gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṁ adhibhaṁsu;275.4rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṁ adhibhaṁsu;275.5phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṁ adhibhaṁsu;275.6dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṁ adhibhaṁsu.275.7Ayaṁ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhū saddādhibhū gandhādhibhū rasādhibhū phoṭṭhabbādhibhū dhammādhibhū adhibhū anadhibhūto.275.8Adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiye.275.9Evaṁ kho, āvuso, anavassuto hotī”ti—275.10anavassuto.

276.1Apariḍayhamānoti rāgajena pariḷāhena apariḍayhamāno, dosajena pariḷāhena apariḍayhamāno, mohajena pariḷāhena apariḍayhamānoti—276.2anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.276.3Tenāha so paccekasambuddho—

277.1“Okkhittacakkhu na ca pādalolo,277.2Guttindriyo rakkhitamānasāno;277.3Anavassuto apariḍayhamāno,277.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

278.1Ohārayitvā gihibyañjanāni,278.2Sañchannapatto yathā pārichattako;278.3Kāsāyavattho abhinikkhamitvā,278.4Eko care khaggavisāṇakappo.

279.1Ohārayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca …pe…279.2dīghadasāni iti vā.279.3Ohārayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti—279.4ohārayitvā gihibyañjanāni.

280.1Sañchannapatto yathā pārichattakoti yathā so pārichattako koviḷāro bahalapattapalāso sandacchāyo, evameva so paccekasambuddho paripuṇṇapattacīvaradharoti—280.2sañchannapatto yathā pārichattako.

281.1Kāsāyavattho abhinikkhamitvāti so paccekasambuddho sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—281.2kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo.281.3Tenāha so paccekasambuddho—

282.1“Ohārayitvā gihibyañjanāni,282.2Sañchannapatto yathā pārichattako;282.3Kāsāyavattho abhinikkhamitvā,282.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

282.5Tatiyo vaggo.

283.04. Catutthavagga

283.1Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo,283.2Anaññaposī sapadānacārī;283.3Kule kule appaṭibaddhacitto,283.4Eko care khaggavisāṇakappo.

284.1Rasesu gedhaṁ akaraṁ aloloti.284.2Rasoti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.284.3Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā.284.4Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti.284.5Te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti;284.6madhuraṁ labhitvā amadhuraṁ pariyesanti, amadhuraṁ labhitvā madhuraṁ pariyesanti;284.7tittakaṁ labhitvā atittakaṁ pariyesanti, atittakaṁ labhitvā tittakaṁ pariyesanti;284.8kaṭukaṁ labhitvā akuṭakaṁ pariyesanti, akuṭakaṁ labhitvā kaṭukaṁ pariyesanti;284.9loṇikaṁ labhitvā aloṇikaṁ pariyesanti, aloṇikaṁ labhitvā loṇikaṁ pariyesanti;284.10khārikaṁ labhitvā akhārikaṁ pariyesanti, akhārikaṁ labhitvā khārikaṁ pariyesanti;284.11kasāvaṁ labhitvā akasāvaṁ pariyesanti, akasāvaṁ labhitvā kasāvaṁ pariyesanti;284.12lambikaṁ labhitvā alambikaṁ pariyesanti, alambikaṁ labhitvā lambikaṁ pariyesanti;284.13sāduṁ labhitvā asāduṁ pariyesanti, asāduṁ labhitvā sāduṁ pariyesanti;284.14sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.284.15Te yaṁ yaṁ labhanti tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti.284.16Manāpikesu rasesu rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.284.17Sā rasataṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.284.18Tasmā so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—284.19“neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya;284.20yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.284.21Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā”ti.

285.1Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;285.2evameva so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—285.3“neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya;285.4yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.285.5Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā”ti.285.6Rasataṇhāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—285.7rasesu gedhaṁ akaraṁ.

286.1Aloloti loluppaṁ vuccati taṇhā.286.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.286.3Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.286.4Tasmā paccekasambuddho aloloti—286.5rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo.

287.1Anaññaposī sapadānacārīti287.2anaññaposīti so paccekasambuddho attānaññeva poseti, na paranti.

288.1Anaññaposimaññātaṁ,288.2dantaṁ sāre patiṭṭhitaṁ;288.3Khīṇāsavaṁ vantadosaṁ,288.4tamahaṁ brūmi brāhmaṇanti.

289.1Anaññaposī sapadānacārīti so paccekasambuddho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi.289.2Okkhittacakkhu iriyāpathasampanno kulā kulaṁ anatikkamanto piṇḍāya caratīti—289.3anaññaposī sapadānacārī.

290.1Kule kule appaṭibaddhacittoti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti—290.2attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.290.3Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?290.4“Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.290.5Yampi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti tumhe nissāya tumhe passantā.290.6Yampi me porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ tampi me antarahitaṁ tumhehi ahaṁ ñāyāmi—290.7‘asukassa kulupako, asukāya kulupako’”ti.290.8Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.

291.1Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti?291.2“Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, tumhākaṁ ahaṁ uddesaṁ demi paripucchaṁ demi uposathaṁ ācikkhāmi navakammaṁ adhiṭṭhāmi;291.3atha ca pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti.291.4Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.

292.1Kule kule appaṭibaddhacittoti so paccekasambuddho kulapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gaṇapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, āvāsapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, cīvarapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, piṇḍapātapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, senāsanapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena appaṭibaddhacitto hotīti—292.2kule kule appaṭibaddhacitto hoti, eko care khaggavisāṇakappo.292.3Tenāha so paccekasambuddho—

293.1“Rasesu gedhaṁ akaraṁ alolo,293.2Anaññaposī sapadānacārī;293.3Kule kule appaṭibaddhacitto,293.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

294.1Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso,294.2Upakkilese byapanujja sabbe;294.3Anissito chetva sinehadosaṁ,294.4Eko care khaggavisāṇakappo.

295.1Pahāya pañcāvaraṇāni cetasoti so paccekasambuddho kāmacchandanīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā, byāpādanīvaraṇaṁ …295.2thinamiddhanīvaraṇaṁ …295.3uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ …295.4vicikicchānīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—295.5pahāya pañcāvaraṇāni cetaso.

296.1Upakkilese byapanujja sabbeti rāgo cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso, kodho … upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā cittassa upakkilesā.296.2Upakkilese byapanujja sabbeti sabbe cittassa upakkilese byapanujja panuditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—296.3upakkilese byapanujja sabbe.

297.1Anissito chetva sinehadosanti.297.2Anissitoti dve nissayā—297.3taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…297.4ayaṁ taṇhānissayo …pe…297.5ayaṁ diṭṭhinissayo.297.6Sinehoti dve snehā—297.7taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca …pe…297.8ayaṁ taṇhāsneho …pe…297.9ayaṁ diṭṭhisneho.297.10Dosoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.297.11Anissito chetva sinehadosanti so paccekasambuddho taṇhāsnehañca diṭṭhisnehañca dosañca chetvā ucchinditvā samucchinditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvā cakkhuṁ anissito,297.12sotaṁ anissito …pe…297.13diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—297.14anissito chetva sinehadosaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.297.15Tenāha so paccekasambuddho—

298.1“Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso,298.2Upakkilese byapanujja sabbe;298.3Anissito chetva sinehadosaṁ,298.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

299.1Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca,299.2Pubbeva ca somanassadomanassaṁ;299.3Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ,299.4Eko care khaggavisāṇakappo.

300.1Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassanti so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharatīti—300.2vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṁ.

301.1Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhanti.301.2Upekkhāti yā catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.301.3Samathoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi;301.4catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattā.301.5Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhanti catutthajjhānaṁ upekkhañca samathañca laddhā labhitvā vinditvā paṭilabhitvāti—301.6laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ, eko care khaggavisāṇakappo.301.7Tenāha so paccekasambuddho—

302.1“Vipiṭṭhikatvāna sukhaṁ dukhañca,302.2Pubbeva ca somanassadomanassaṁ;302.3Laddhānupekkhaṁ samathaṁ visuddhaṁ,302.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

303.1Āraddhaviriyo paramatthapattiyā,303.2Alīnacitto akusītavutti;303.3Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno,303.4Eko care khaggavisāṇakappo.

304.1Āraddhaviriyo paramatthapattiyāti paramatthaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.304.2Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.304.3Paramatthassa pattiyā lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phassanāya sacchikiriyāya āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti—304.4āraddhaviriyo paramatthapattiyā.

305.1Alīnacitto akusītavuttīti so paccekasambuddho anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya …pe…305.2anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya …pe…305.3uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahatīti—305.4evaṁ alīnacitto akusītavutti.

306.1Atha vā “kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.306.2Evampi alīnacitto akusītavutti.

307.1Nāsissaṁ na pivissāmi,307.2vihārato na nikkhame;307.3Napi passaṁ nipātessaṁ,307.4taṇhāsalle anūhateti.

308.1Cittaṁ paggaṇhāti padahati.308.2Evampi alīnacitto akusītavutti.

309.1“Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.309.2Evampi alīnacitto akusītavutti.

310.1“Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.310.2Evampi alīnacitto akusītavutti.

311.1“Na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …pe…311.2vihārā nikkhamissāmi …311.3aḍḍhayogā nikkhamissāmi …311.4pāsādā nikkhamissāmi …311.5hammiyā nikkhamissāmi …311.6guhāya nikkhamissāmi …311.7leṇā nikkhamissāmi …311.8kuṭiyā nikkhamissāmi …311.9kūṭāgārā nikkhamissāmi …311.10aṭṭā nikkhamissāmi …311.11māḷā nikkhamissāmi …311.12uddaṇḍā nikkhamissāmi …311.13upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi …311.14maṇḍapā nikkhamissāmi …311.15rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.311.16Evampi alīnacitto akusītavutti.

312.1“Imasmiṁyeva pubbaṇhasamaye ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.312.2Evampi alīnacitto akusītavutti.312.3“Imasmiṁyeva majjhanhikasamaye …pe…312.4sāyanhasamaye …pe…312.5purebhattaṁ …312.6pacchābhattaṁ …312.7purimayāmaṁ …312.8majjhimayāmaṁ …312.9pacchimayāmaṁ …312.10kāḷe …312.11juṇhe …312.12vasse …312.13hemante …312.14gimhe …312.15purime vayokhandhe …312.16majjhime vayokhandhe …312.17pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti cittaṁ paggaṇhāti padahati.312.18Evampi alīnacitto akusītavutti.

313.1Daḷhanikkamo thāmabalūpapannoti so paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu adhikusalesu dhammesūti—313.2daḷhanikkamo.313.3Thāmabalūpapannoti so paccekasambuddho thāmena ca balena ca vīriyena ca parakkamena ca paññāya ca upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti—313.4daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo.313.5Tenāha so paccekasambuddho—

314.1“Āraddhaviriyo paramatthapattiyā,314.2Alīnacitto akusītavutti;314.3Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno,314.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

315.1Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno,315.2Dhammesu niccaṁ anudhammacārī;315.3Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu,315.4Eko care khaggavisāṇakappo.

316.1Paṭisallānaṁ jhānamariñcamānoti so paccekasambuddho paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṁ.316.2Jhānamariñcamānoti so paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṁ na riñcati—316.3anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyutto, anuppannassa vā dutiyassa jhānassa …pe…316.4anuppannassa vā tatiyassa jhānassa …316.5anuppannassa vā catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṁyutto āyutto samāyuttoti—316.6evampi jhānaṁ na riñcati.

317.1Atha vā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti, uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ …pe…317.2uppannaṁ vā tatiyaṁ jhānaṁ …317.3uppannaṁ vā catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.317.4Evampi jhānaṁ na riñcatīti—317.5paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno.

318.1Dhammesu niccaṁ anudhammacārīti dhammā vuccanti cattāro satipaṭṭhānā …pe…318.2ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.318.3Katame anudhammā?318.4Sammāpaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—318.5ime vuccanti anudhammā.318.6Dhammesu niccaṁ anudhammacārīti dhammesu niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ avokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ

319.1Avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—319.2dhammesu niccaṁ anudhammacārī.

320.1Ādīnavaṁ sammasitā bhavesūti “sabbe saṅkhārā aniccā”ti ādīnavaṁ sammasitā bhavesu,320.2“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…320.3“sabbe dhammā anattā”ti …pe…320.4“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ādīnavaṁ sammasitā bhavesūti—320.5ādīnavaṁ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo.320.6Tenāha so paccekasambuddho—

321.1“Paṭisallānaṁ jhānamariñcamāno,321.2Dhammesu niccaṁ anudhammacārī;321.3Ādīnavaṁ sammasitā bhavesu,321.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

322.1Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto,322.2Aneḷamūgo sutavā satīmā;322.3Saṅkhātadhammo niyato padhānavā,322.4Eko care khaggavisāṇakappo.

323.1Taṇhakkhayaṁ patthayamappamattoti.323.2Taṇhāti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.323.3Taṇhakkhayanti rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ patthayanto icchanto sādiyanto pihayanto abhijappantoti—323.4taṇhakkhayaṁ patthayaṁ.323.5Appamattoti so paccekasambuddho sakkaccakārī sātaccakārī …pe… appamādo kusalesu dhammesūti—323.6taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto.

324.1Aneḷamūgo sutavā satīmāti.324.2Aneḷamūgoti so paccekasambuddho paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.324.3Sutavāti so paccekasambuddho bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo.324.4Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.324.5Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgatattā cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti—324.6aneḷamūgo sutavā satīmā.

325.1Saṅkhātadhammo niyato padhānavāti saṅkhātadhammo vuccati ñāṇaṁ.325.2Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.325.3Saṅkhātadhammoti so paccekasambuddho saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo “sabbe saṅkhārā aniccā”ti saṅkhātadhammo …pe…325.4“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo.325.5Atha vā tassa paccekasambuddhassa ca khandhā saṅkhittā dhātuyo saṅkhittā āyatanāni saṅkhittāni gatiyo saṅkhittā upapattiyo saṅkhittā paṭisandhiyo saṅkhittā bhavā saṅkhittā saṁsārā saṅkhittā vaṭṭā saṅkhittā.325.6Atha vā so paccekasambuddho khandhapariyante ṭhito dhātupariyante ṭhito āyatanapariyante ṭhito gatipariyante ṭhito upapattipariyante ṭhito paṭisandhipariyante ṭhito bhavapariyante ṭhito saṁsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito saṅkhārapariyante ṭhito antimabhave ṭhito antimasamussaye ṭhito antimadehadharo paccekasambuddho.

326.1Tassāyaṁ pacchimako bhavo,326.2carimoyaṁ samussayo;326.3Jātimaraṇasaṁsāro,326.4natthi tassa punabbhavoti.

327.1Taṅkāraṇā paccekasambuddho saṅkhātadhammo.327.2Niyatoti niyāmā vuccanti cattāro ariyamaggā.327.3Catūhi ariyamaggehi samannāgatoti niyato.327.4Niyāmaṁ patto sampatto adhigato phassito sacchikato patto niyāmaṁ.327.5Padhānavāti padhānaṁ vuccati vīriyaṁ.327.6So cetaso vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamo anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.327.7So paccekasambuddho iminā padhānena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.327.8Tasmā so paccekasambuddho padhānavāti—327.9saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo.327.10Tenāha so paccekasambuddho—

328.1“Taṇhakkhayaṁ patthayamappamatto,328.2Aneḷamūgo sutavā satīmā;328.3Saṅkhātadhammo niyato padhānavā,328.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

329.1Sīhova saddesu asantasanto,329.2Vātova jālamhi asajjamāno;329.3Padumaṁva toyena alimpamāno,329.4Eko care khaggavisāṇakappo.

330.1Sīhova saddesu asantasantoti yathā sīho migarājā saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī, paccekasambuddhopi saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—330.2sīhova saddesu asantasanto.

331.1Vātova jālamhi asajjamānoti.331.2Vātoti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā.331.3Jālaṁ vuccati suttajālaṁ.331.4Yathā vāto jālamhi na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, evameva dve jālā—331.5taṇhājālañca diṭṭhijālañca …pe…331.6idaṁ taṇhājālaṁ …pe…331.7idaṁ diṭṭhijālaṁ.331.8Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṁ pahīnaṁ diṭṭhijālaṁ paṭinissaṭṭhaṁ, taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati …pe…331.9diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—331.10vātova jālamhi asajjamāno.

332.1Padumaṁva toyena alimpamānoti padumaṁ vuccati padumapupphaṁ.332.2Toyaṁ vuccati udakaṁ.332.3Yathā padumapupphaṁ toyena na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ apalittaṁ anupalittaṁ, evameva dve lepā—332.4taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…332.5ayaṁ taṇhālepo …pe…332.6ayaṁ diṭṭhilepo.332.7Tassa paccekasambuddhassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho.332.8Taṇhālepassa pahīnattā diṭṭhilepassa paṭinisaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na limpati sadde na limpati …pe…332.9diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—332.10padumaṁva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo.332.11Tenāha so paccekasambuddho—

333.1“Sīhova saddesu asantasanto,333.2Vātova jālamhi asajjamāno;333.3Padumaṁva toyena alimpamāno,333.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

334.1Sīho yathā dāṭhabalī pasayha,334.2Rājā migānaṁ abhibhuyya cārī;334.3Sevetha pantāni senāsanāni,334.4Eko care khaggavisāṇakappo.

335.1Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṁ abhibhuyya cārīti yathā sīho migarājā dāṭhabalī dāṭhāvudho sabbe tiracchānagate pāṇe abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi paññābalī paññāvudho sabbapāṇabhūte puggale paññāya abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—335.2sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṁ abhibhuyya cārī.

336.1Sevetha pantāni senāsanānīti yathā sīho migarājā araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.336.2So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti—336.3sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo.336.4Tenāha so paccekasambuddho—

337.1“Sīho yathā dāṭhabalī pasayha,337.2Rājā migānaṁ abhibhuyya cārī;337.3Sevetha pantāni senāsanāni,337.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

338.1Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ,338.2Āsevamāno muditañca kāle;338.3Sabbena lokena avirujjhamāno,338.4Eko care khaggavisāṇakappo.

339.1Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ, āsevamāno muditañca kāleti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ … tathā tatiyaṁ … tathā catutthaṁ … iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati;339.2karuṇāsahagatena cetasā …pe…339.3muditāsahagatena cetasā …pe…339.4upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatīti—339.5mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ, āsevamāno muditañca kāle.

340.1Sabbena lokena avirujjhamānoti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā …pe…340.2ye uttarāya disāya sattā …340.3ye dakkhiṇāya disāya sattā …340.4ye puratthimāya anudisāya sattā …340.5ye pacchimāya anudisāya sattā …340.6ye uttarāya anudisāya sattā …340.7ye dakkhiṇāya anudisāya sattā …340.8ye heṭṭhimāya disāya sattā …340.9ye uparimāya disāya sattā …340.10ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti.340.11Karuṇāya bhāvitattā …340.12muditāya bhāvitattā …340.13upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā …pe…340.14ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti.340.15Sabbena lokena avirujjhamānoti sabbena lokena avirujjhamāno, appaṭivirujjhamāno anāghātiyamāno appaṭihaññamānoti—340.16sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.340.17Tenāha so paccekasambuddho—

341.1“Mettaṁ upekkhaṁ karuṇaṁ vimuttiṁ,341.2Āsevamāno muditañca kāle;341.3Sabbena lokena avirujjhamāno,341.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

342.1Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ,342.2Sandālayitvāna saṁyojanāni;342.3Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi,342.4Eko care khaggavisāṇakappo.

343.1Rāgañca dosañca pahāya mohanti.343.2Rāgoti yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.343.3Dosoti yo cittassa āghāto …pe… caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.343.4Mohoti dukkhe aññāṇaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.343.5Rāgañca dosañca pahāya mohanti so paccekasambuddho rāgañca dosañca mohañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—343.6rāgañca dosañca pahāya mohaṁ.

344.1Sandālayitvāna saṁyojanānīti.344.2Dasa saṁyojanāni—344.3kāmarāgasaṁyojanaṁ paṭighasaṁyojanaṁ …pe… avijjāsaṁyojanaṁ.344.4Sandālayitvāna saṁyojanānīti dasa saṁyojanāni sandālayitvā padālayitvā sampadālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—344.5sandālayitvāna saṁyojanāni.

345.1Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhīti so paccekasambuddho jīvitapariyosāne asantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso viharatīti—345.2asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo.345.3Tenāha so paccekasambuddho—

346.1“Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ,346.2Sandālayitvāna saṁyojanāni;346.3Asantasaṁ jīvitasaṅkhayamhi,346.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

347.1Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā,347.2Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;347.3Attatthapaññā asucī manussā,347.4Eko care khaggavisāṇakappo.

348.1Bhajanti sevanti ca kāraṇatthāti attatthakāraṇā paratthakāraṇā ubhayatthakāraṇā diṭṭhadhammikatthakāraṇā samparāyikatthakāraṇā paramatthakāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṁsevanti paṭisevantīti—348.2bhajanti sevanti ca kāraṇatthā.

349.1Nikkāraṇā dullabhā ajja mittāti dve mittā—349.2agārikamitto ca anāgārikamitto ca …pe…349.3ayaṁ agārikamitto …pe…349.4ayaṁ anāgārikamitto.349.5Nikkāraṇā dullabhā ajja mittāti ime dve mittā akāraṇā nikkāraṇā ahetū appaccayā dullabhā dulladdhā sudulladdhā ti—349.6nikkāraṇā dullabhā ajja mittā.

350.1Attatthapaññā asucī manussāti.350.2Attatthapaññāti attano atthāya attano hetu attano paccayā attano kāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṁsevanti paṭisevanti ācaranti samācaranti payirupāsanti paripucchanti paripañhantīti—350.3attatthapaññā.350.4Asucī manussāti asucinā kāyakammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā vacīkammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā manokammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā pāṇātipātena …pe…350.5asucinā adinnādānena …350.6asucinā kāmesumicchācārena …350.7asucinā musāvādena …350.8asuciyā pisuṇāya vācāya samannāgatā …350.9asuciyā pharusāya vācāya samannāgatā …350.10asucinā samphappalāpena samannāgatā …350.11asuciyā abhijjhāya samannāgatā …350.12asucinā byāpādena samannāgatāti asucī manussā, asuciyā micchādiṭṭhiyā samannāgatāti asucī manussā, asuciyā cetanāya samannāgatāti asucī manussā, asuciyā patthanāya samannāgatāti asucī manussā, asucinā paṇidhinā samannāgatāti asucī manussā, asucī hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—350.13attatthapaññā asucī manussā.

351.1Eko care khaggavisāṇakappoti.351.2Ekoti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko …pe…351.3careti aṭṭha cariyāyo …pe…351.4khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti adutiyaṁ …pe…351.5eko care khaggavisāṇakappo.351.6Tenāha so paccekasambuddho—

352.1“Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā,352.2Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;352.3Attatthapaññā asucī manussā,352.4Eko care khaggavisāṇakappo”ti.

352.5Catuttho vaggo.

352.6Khaggavisāṇasuttaniddeso ekūnavīsatimo.

353.1Ajito tissametteyyo,353.2puṇṇako atha mettagū;353.3Dhotako upasīvo ca,353.4nando ca atha hemako.
354.1Todeyyakappā dubhayo,354.2jatukaṇṇī ca paṇḍito;354.3Bhadrāvudho udayo ca,354.4posālo cāpi brāhmaṇo;354.5Mogharājā ca medhāvī,354.6piṅgiyo ca mahāisi.
355.1Soḷasānaṁ panetesaṁ,355.2brāhmaṇānaṁva sāsanaṁ;355.3Pārāyanānaṁ niddesā,355.4tattakā ca bhavanti hi.
356.1Khaggavisāṇasuttānaṁ,356.2niddesāpi tatheva ca;356.3Niddesā duvidhā ñeyyā,356.4paripuṇṇā sulakkhitāti.

356.5Cūḷaniddesapāḷi niṭṭhitā.