1.1∥<b>Pārāyanamanugāyissaṁ,</b>1.2(iccāyasmā piṅgiyo)1.3<b>Yathāddakkhi tathākkhāsi;</b>1.4<b>Vimalo bhūrimedhaso,</b>1.5<b>Nikkāmo nibbano nāgo;</b>1.6<b>Kissa hetu musā bhaṇe. </b>

2.1<b>Pārāyanamanugāyissan</b>ti gītamanugāyissaṁ kathitamanukathayissaṁ bhaṇitamanubhaṇissaṁ lapitamanulapissaṁ bhāsitamanubhāsissanti—2.2pārāyanamanugāyissaṁ.2.3<b>Iccāyasmā piṅgiyo</b>ti.2.4<b>Iccā</b>ti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—2.5iccāti.2.6<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—2.7āyasmāti.2.8<b>Piṅgiyo</b>ti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—2.9iccāyasmā piṅgiyo.

3.1<b>Yathāddakkhi tathākkhāsī</b>ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi.3.2“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi.3.3“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…3.4“sabbe dhammā anattā”ti …3.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—3.6yathāddakkhi tathākkhāsi.

4.1<b>Vimalo bhūrimedhaso</b>ti.4.2<b>Vimalo</b>ti rāgo malaṁ, doso malaṁ, moho malaṁ, kodho …4.3upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā malā.4.4Te malā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.4.5Amalo buddho vimalo nimmalo malāpagato malavippahīno malavimutto sabbamalavītivatto.4.6<b>Bhūri</b> vuccati pathavī.4.7Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.4.8Medhā vuccati paññā.4.9Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.4.10Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—4.11vimalo bhūrimedhaso.

5.1<b>Nikkāmo nibbano nāgo</b>ti.5.2<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—5.3vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…5.4ime vuccanti vatthukāmā …pe…5.5ime vuccanti kilesakāmā.5.6Buddhassa bhagavato vatthukāmā pariññātā kilesakāmā pahīnā vatthukāmānaṁ pariññātattā kilesakāmānaṁ pahīnattā.5.7Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati.5.8Ye kāme kāmenti kāme icchanti kāme patthenti kāme pihenti kāme abhijappanti te kāmakāmino rāgarāgino saññasaññino.5.9Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati.5.10Tasmā buddho akāmo nikkāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—5.11nikkāmo.

6.1<b>Nibbano</b>ti rāgo vanaṁ, doso vanaṁ, moho vanaṁ, kodho vanaṁ, upanāho vanaṁ …pe…6.2sabbākusalābhisaṅkhārā vanā.6.3Te vanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.6.4Tasmā buddho avano vivano nibbano vanāpagato vanavippahīno vanavimutto sabbavanavītivattoti—6.5nibbano.6.6<b>Nāgo</b>ti nāgo;6.7bhagavā āguṁ na karotīti nāgo, na gacchatīti nāgo, na āgacchatīti nāgo …pe… evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti—6.8nikkāmo nibbano nāgo.

7.1∥<b>Kissa hetu musā bhaṇe</b>ti.7.2<b>Kissa hetū</b>ti kissa hetu kiṁhetu kiṅkāraṇā kiṁnidānā kiṁpaccayāti—7.3kissa hetu.7.4<b>Musā bhaṇe</b>ti musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyya;7.5<b>musā bhaṇe</b>ti mosavajjaṁ bhaṇeyya, musāvādaṁ bhaṇeyya, anariyavādaṁ bhaṇeyya.7.6Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—7.7“ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,7.8so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,7.9jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,7.10apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,7.11passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.7.12Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati, idaṁ vuccati mosavajjaṁ.

8.1Api ca tīhākārehi musāvādo hoti.8.2Pubbevassa hoti—8.3“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—8.4“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—8.5“musā mayā bhaṇitan”ti—8.6imehi tīhākārehi musāvādo hoti.8.7Api ca catūhākārehi musāvādo hoti.8.8Pubbevassa hoti—8.9“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—8.10“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—8.11“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ—8.12imehi catūhākārehi musāvādo hoti.8.13Api ca pañcahākārehi …pe…8.14chahākārehi …8.15sattahākārehi …8.16aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.8.17Pubbevassa hoti—8.18“musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—8.19“musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—8.20“musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya saññaṁ, vinidhāya bhāvaṁ—8.21imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti mosavajjaṁ.8.22Kissa hetu musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyyāti—8.23kissa hetu musā bhaṇe.8.24Tenāha thero piṅgiyo—

9.1“Pārāyanamanugāyissaṁ,9.2(iccāyasmā piṅgiyo)9.3Yathāddakkhi tathākkhāsi;9.4Vimalo bhūrimedhaso,9.5Nikkāmo nibbano nāgo;9.6Kissa hetu musā bhaṇe”ti.

10.1∥<b>Pahīnamalamohassa,</b>10.2<b>mānamakkhappahāyino;</b>10.3<b>Handāhaṁ kittayissāmi,</b>10.4<b>giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ. </b>

11.1<b>Pahīnamalamohassā</b>ti.11.2<b>Malan</b>ti rāgo malaṁ, doso malaṁ, moho malaṁ, māno malaṁ, diṭṭhi malaṁ, kileso malaṁ, sabbaduccaritaṁ malaṁ, sabbabhavagāmikammaṁ malaṁ.

12.1<b>Moho</b>ti yaṁ dukkhe aññāṇaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.12.2Ayaṁ vuccati moho.12.3Malañca moho ca buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.12.4Tasmā buddho pahīnamalamohoti—12.5pahīnamalamohassa.

13.1∥<b>Mānamakkhappahāyino</b>ti.13.2<b>Māno</b>ti ekavidhena māno—13.3yā cittassa unnati.13.4Duvidhena māno—13.5attukkaṁsanamāno,13.6paravambhanamāno.13.7Tividhena māno—13.8seyyohamasmīti māno,13.9sadisohamasmīti māno,13.10hīnohamasmīti māno.13.11Catubbidhena māno—13.12lābhena mānaṁ janeti,13.13yasena mānaṁ janeti,13.14pasaṁsāya mānaṁ janeti,13.15sukhena mānaṁ janeti.13.16Pañcavidhena māno—13.17lābhimhi manāpikānaṁ rūpānanti mānaṁ janeti,13.18lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …pe…13.19gandhānaṁ …13.20rasānaṁ …13.21phoṭṭhabbānanti mānaṁ janeti.13.22Chabbidhena māno—13.23cakkhusampadāya mānaṁ janeti,13.24sotasampadāya …pe…13.25ghānasampadāya …13.26jivhāsampadāya …13.27kāyasampadāya …13.28manosampadāya mānaṁ janeti.13.29Sattavidhena māno—13.30māno,13.31atimāno,13.32mānātimāno,13.33omāno,13.34avamāno,13.35asmimāno,13.36micchāmāno.13.37Aṭṭhavidhena māno—13.38lābhena mānaṁ janeti,13.39alābhena omānaṁ janeti,13.40yasena mānaṁ janeti,13.41ayasena omānaṁ janeti,13.42pasaṁsāya mānaṁ janeti,13.43nindāya omānaṁ janeti,13.44sukhena mānaṁ janeti,13.45dukkhena omānaṁ janeti.13.46Navavidhena māno—13.47seyyassa seyyohamasmīti māno,13.48seyyassa sadisohamasmīti māno,13.49seyyassa hīnohamasmīti māno,13.50sadisassa seyyohamasmīti māno,13.51sadisassa sadisohamasmīti māno,13.52sadisassa hīnohamasmīti māno,13.53hīnassa seyyohamasmīti māno,13.54hīnassa sadisohamasmīti māno,13.55hīnassa hīnohamasmīti māno.13.56Dasavidhena māno—13.57idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.13.58Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—13.59ayaṁ vuccati māno.

14.1∥<b>Makkho</b>ti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—14.2ayaṁ vuccati makkho.14.3Buddhassa bhagavato māno ca makkho ca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.14.4Tasmā buddho mānamakkhappahāyīti—14.5mānamakkhappahāyino.

15.1<b>Handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitan</b>ti.15.2<b>Handāhan</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—15.3handāhanti.15.4<b>Kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitan</b>ti vaṇṇena upetaṁ samupetaṁ upāgataṁ samupāgataṁ upapannaṁ samupapannaṁ samannāgataṁ vācaṁ giraṁ byappathaṁ udīraṇaṁ kittayissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti—15.5handāhaṁ kittayissāmi giraṁ vaṇṇūpasañhitaṁ.15.6Tenāha thero piṅgiyo—

16.1“Pahīnamalamohassa,16.2mānamakkhappahāyino;16.3Handāhaṁ kittayissāmi,16.4giraṁ vaṇṇūpasañhitan”ti.

17.1∥<b>Tamonudo buddho samantacakkhu,</b>17.2<b>Lokantagū sabbabhavātivatto;</b>17.3<b>Anāsavo sabbadukkhappahīno,</b>17.4<b>Saccavhayo brahme upāsito me. </b>

18.1<b>Tamonudo buddho samantacakkhū</b>ti.18.2<b>Tamonudo</b>ti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.18.3<b>Buddho</b>ti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti;18.4yadidaṁ buddhoti.18.5<b>Samantacakkhu</b> vuccati sabbaññutañāṇaṁ …pe…18.6tathāgato tena samantacakkhūti—18.7tamonudo buddho samantacakkhu.

19.1∥<b>Lokantagū sabbabhavātivatto</b>ti.19.2<b>Loko</b>ti eko loko—19.3bhavaloko.19.4Dve lokā—19.5bhavaloko ca sambhavaloko ca;19.6sampattibhavaloko ca sampattisambhavaloko ca;19.7vipattibhavaloko ca vipattisambhavaloko ca.19.8Tayo lokā—19.9tisso vedanā.19.10Cattāro lokā—19.11cattāro āhārā.19.12Pañca lokā—19.13pañcupādānakkhandhā.19.14Cha lokā—19.15cha ajjhattikāni āyatanāni.19.16Satta lokā—19.17sattaviññāṇaṭṭhitiyo.19.18Aṭṭha lokā—19.19aṭṭha lokadhammā.19.20Nava lokā—19.21nava sattāvāsā.19.22Dasa lokā—19.23dasa āyatanāni.19.24Dvādasa lokā—19.25dvādasāyatanāni.19.26Aṭṭhārasa lokā—19.27aṭṭhārasa dhātuyo.19.28<b>Lokantagū</b>ti bhagavā lokassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto … nibbānagato nibbānappatto.19.29So vutthavāso ciṇṇacaraṇo … jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—19.30lokantagū.

20.1<b>Sabbabhavātivatto</b>ti.20.2<b>Bhavā</b>ti dve bhavā—20.3kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo.20.4Katamo kammabhavo?20.5Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—20.6ayaṁ kammabhavo.20.7Katamo paṭisandhiko punabbhavo?20.8Paṭisandhikā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—20.9ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.20.10Bhagavā kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ ativatto atikkanto vītivattoti—20.11lokantagū sabbabhavātivatto.

21.1<b>Anāsavo sabbadukkhappahīno</b>ti.21.2<b>Anāsavo</b>ti cattāro āsavā—21.3kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.21.4Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.21.5Tasmā buddho anāsavo.21.6<b>Sabbadukkhappahīno</b>ti sabbaṁ tassa paṭisandhikaṁ jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ …pe…21.7diṭṭhibyasanadukkhaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭippassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ.21.8Tasmā buddho sabbadukkhappahīnoti—21.9anāsavo sabbadukkhappahīno.

22.1<b>Saccavhayo brahme upāsito me</b>ti.22.2<b>Saccavhayo</b>ti saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo saccasadisavhayo.22.3Vipassī bhagavā, sikhī bhagavā, vessabhū bhagavā, kakusandho bhagavā, koṇāgamano bhagavā, kassapo bhagavā.22.4Te buddhā bhagavanto sadisanāmā sadisavhayā.22.5Bhagavāpi sakyamuni tesaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sadisanāmo sadisavhayoti—22.6tasmā buddho saccavhayo.

23.1<b>Brahme upāsito me</b>ti so mayā bhagavā āsito upāsito payirupāsito paripucchito paripañhitoti—23.2saccavhayo brahme upāsito me.23.3Tenāha thero piṅgiyo—

24.1“Tamonudo buddho samantacakkhu,24.2Lokantagū sabbabhavātivatto;24.3Anāsavo sabbadukkhappahīno,24.4Saccavhayo brahme upāsito me”ti.

25.1∥<b>Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya,</b>25.2<b>Bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;</b>25.3<b>Evamahaṁ appadasse pahāya,</b>25.4<b>Mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto. </b>

26.1<b>Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya, bahupphalaṁ kānanamāvaseyyā</b>ti.26.2<b>Dijo</b> vuccati pakkhī.26.3Kiṅkāraṇā dijo vuccati pakkhī?26.4Dvikkhattuṁ jāyatīti dijo, mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca.26.5Taṅkāraṇā dijo vuccati pakkhīti—26.6dijo.26.7<b>Yathā kubbanakaṁ pahāyā</b>ti yathā dijo kubbanakaṁ parittavanakaṁ appaphalaṁ appabhakkhaṁ appodakaṁ pahāya jahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā aññaṁ bahupphalaṁ bahubhakkhaṁ bahūdakaṁ mahantaṁ kānanaṁ vanasaṇḍaṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, tasmiñca vanasaṇḍe vāsaṁ kappeyyāti—26.8dijo yathā kubbanakaṁ pahāya bahupphalaṁ kānanaṁ āvaseyya.

27.1<b>Evamahaṁ appadasse pahāya, mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto</b>ti.27.2<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.27.3<b>Appadasse pahāyā</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṁ bhagavantaṁ upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā lāmakadassā chatukkadassā vā.27.4Te appadasse parittadasse thokadasse omakadasse lāmakadasse chatukkadasse pahāya pajahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā buddhaṁ bhagavantaṁ appamāṇadassaṁ aggadassaṁ seṭṭhadassaṁ viseṭṭhadassaṁ pāmokkhadassaṁ uttamadassaṁ pavaradassaṁ asamaṁ asamasamaṁ appaṭisamaṁ appaṭibhāgaṁ appaṭipuggalaṁ devātidevaṁ narāsabhaṁ purisasīhaṁ purisanāgaṁ purisājaññaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ dasabaladhāriṁ adhigacchiṁ vindiṁ paṭilabhiṁ.27.5Yathā ca haṁso mahantaṁ mānasakaṁ vā saraṁ anotattaṁ vā dahaṁ mahāsamuddaṁ vā akkhobhaṁ amitodakaṁ jalarāsiṁ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, evameva buddhaṁ bhagavantaṁ akkhobhaṁ amitatejaṁ pabhinnañāṇaṁ vivaṭacakkhuṁ paññāpabhedakusalaṁ adhigatapaṭisambhidaṁ catuvesārajjappattaṁ suddhādhimuttaṁ setapaccattaṁ advayabhāṇiṁ tādiṁ tathāpaṭiññaṁ aparittaṁ mahantaṁ gambhīraṁ appameyyaṁ duppariyogāhaṁ pahūtaratanaṁ sāgarasamaṁ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṁ atulaṁ vipulaṁ appameyyaṁ, taṁ tādisaṁ pavadataṁ maggavādinaṁ merumiva nagānaṁ garuḷamiva dijānaṁ sīhamiva migānaṁ udadhimiva aṇṇavānaṁ adhigacchiṁ, taṁ satthāraṁ jinapavaraṁ mahesinti—27.6evamahaṁ appadasse pahāya mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto.27.7Tenāha thero piṅgiyo—

28.1“Dijo yathā kubbanakaṁ pahāya,28.2Bahupphalaṁ kānanamāvaseyya;28.3Evamahaṁ appadasse pahāya,28.4Mahodadhiṁ haṁsoriva ajjhapatto”ti.

29.1∥<b>Yeme pubbe viyākaṁsu,</b>29.2<b>Huraṁ gotamasāsanā;</b>29.3<b>Iccāsi iti bhavissati,</b>29.4<b>Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;</b>29.5<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ. </b>

30.1<b>Ye me pubbe viyākaṁsū</b>ti.30.2<b>Ye</b>ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—30.3ye me pubbe viyākaṁsu.

31.1<b>Huraṁ gotamasāsanā</b>ti huraṁ gotamasāsanā, paraṁ gotamasāsanā, pure gotamasāsanā, paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—31.2huraṁ gotamasāsanā.

32.1<b>Iccāsi iti bhavissatī</b>ti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—32.2iccāsi iti bhavissati.

33.1<b>Sabbaṁ taṁ itihītihan</b>ti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paramparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhaṁ dhammaṁ yaṁ kathayiṁsūti—33.2sabbaṁ taṁ itihītihaṁ.

34.1<b>Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan</b>ti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—34.2sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.34.3Tenāha thero piṅgiyo—

35.1“Yeme pubbe viyākaṁsu,35.2Huraṁ gotamasāsanā;35.3Iccāsi iti bhavissati,35.4Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ;35.5Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanan”ti.

36.1∥<b>Eko tamonudāsīno,</b>36.2<b>jutimā so pabhaṅkaro;</b>36.3<b>Gotamo bhūripaññāṇo,</b>36.4<b>gotamo bhūrimedhaso. </b>

37.1<b>Eko tamonudāsīno</b>ti.37.2<b>Eko</b>ti bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

38.1Kathaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko?38.2Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rodantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.38.3Evaṁ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko.

39.1Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?39.2Evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.39.3So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti.39.4Evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.

40.1Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?40.2So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaṭaṁ visattikaṁ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.

41.1“Taṇhādutiyo puriso,41.2dīghamaddhāna saṁsaraṁ;41.3Itthabhāvaññathābhāvaṁ,41.4saṁsāraṁ nātivattati.

42.1Etamādīnavaṁ ñatvā,42.2Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;42.3Vītataṇho anādāno,42.4Sato bhikkhu paribbaje”ti.

43.1Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.

44.1Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?44.2Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.

45.1Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?45.2Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā …pe…45.3ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

46.1∥“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,46.2Maggaṁ pajānāti hitānukampī;46.3Etena maggena tariṁsu pubbe,46.4Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.

47.1Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

48.1Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.48.2Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.48.3Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,48.4“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,48.5“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi …pe…48.6“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.48.7Atha vā yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.48.8Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

49.1<b>Tamonudo</b>ti bhagavā rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṁ gamesi.49.2<b>Āsīno</b>ti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti—49.3āsīno.

50.1∥Nagassa passe āsīnaṁ,50.2muniṁ dukkhassa pāraguṁ;50.3Sāvakā payirupāsanti,50.4tevijjā maccuhāyinoti.

51.1Evampi bhagavā āsīno …pe…51.2atha vā bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti, evampi bhagavā āsīnoti—51.3eko tamonudāsīno.

52.1<b>Jutimā so pabhaṅkaro</b>ti.52.2<b>Jutimā</b>ti jutimā matimā paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.52.3<b>Pabhaṅkaro</b>ti pabhaṅkaro ālokakaro obhāsakaro dīpaṅkaro padīpakaro ujjotakaro pajjotakaroti—52.4jutimā so pabhaṅkaro.

53.1<b>Gotamo bhūripaññāṇo</b>ti gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.

54.1∥Dhajo rathassa paññāṇaṁ,54.2dhūmo paññāṇamaggino;54.3Rājā raṭṭhassa paññāṇaṁ,54.4bhattā paññāṇamitthiyāti.

55.1Evameva gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—55.2gotamo bhūripaññāṇo.

56.1<b>Gotamo bhūrimedhaso</b>ti bhūri vuccati pathavī.56.2Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.56.3Medhā vuccati paññā.56.4Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.56.5Bhagavā imāya medhāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—56.6gotamo bhūrimedhaso.56.7Tenāha thero piṅgiyo—

57.1“Eko tamonudāsīno,57.2jutimā so pabhaṅkaro;57.3Gotamo bhūripaññāṇo,57.4gotamo bhūrimedhaso”ti.

58.1∥<b>Yo me dhammamadesesi,</b>58.2<b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>58.3<b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>58.4<b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>

59.1<b>Yo me dhammamadesesī</b>ti.59.2<b>Yo</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.59.3<b>Dhammamadesesī</b>ti.59.4<b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne …pe… ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—59.5yo me dhammamadesesi.

60.1<b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—60.2evaṁ sandiṭṭhikaṁ.60.3Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.60.4<b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.60.5Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—60.6sandiṭṭhikamakālikaṁ.

61.1<b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.61.2<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.61.3<b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.61.4<b>Anītikan</b>ti <b>īti</b> vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.61.5Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—61.6taṇhakkhayamanītikaṁ.

62.1<b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.62.2<b>Yassā</b>ti nibbānassa.62.3<b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.62.4<b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—62.5yassa natthi upamā kvaci.62.6Tenāha thero piṅgiyo—

63.1“Yo me dhammamadesesi,63.2Sandiṭṭhikamakālikaṁ;63.3Taṇhakkhayamanītikaṁ,63.4Yassa natthi upamā kvacī”ti.

64.1∥<b>Kiṁ nu tamhā vippavasasi,</b>64.2<b>muhuttamapi piṅgiya;</b>64.3<b>Gotamā bhūripaññāṇā,</b>64.4<b>gotamā bhūrimedhasā. </b>

65.1<b>Kiṁ nu tamhā vippavasasī</b>ti kiṁ nu buddhamhā vippavasasi apesi apagacchasi vinā hosīti—65.2kiṁ nu tamhā vippavasasi.

66.1<b>Muhuttamapi piṅgiyā</b>ti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti—66.2muhuttamapi.66.3<b>Piṅgiyā</b>ti bāvarī taṁ nattāraṁ nāmena ālapati.

67.1<b>Gotamā bhūripaññāṇā</b>ti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—67.2gotamā bhūripaññāṇā.

68.1<b>Gotamā bhūrimedhasā</b>ti bhūri vuccati pathavī.68.2Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.68.3Medhā vuccati paññā.68.4Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.68.5Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti—68.6gotamā bhūrimedhasā.68.7Tenāha so brāhmaṇo—

69.1“Kiṁ nu tamhā vippavasasi,69.2muhuttamapi piṅgiya;69.3Gotamā bhūripaññāṇā,69.4gotamā bhūrimedhasā”ti.

70.1∥<b>Yo te dhammamadesesi,</b>70.2<b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>70.3<b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>70.4<b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>

71.1<b>Yo te dhammamadesesī</b>ti yo so bhagavā …pe…71.2tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.71.3<b>Dhammamadesesī</b>ti <b>dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ …pe… nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—71.4yo te dhammamadesesi.

72.1<b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—72.2evaṁ sandiṭṭhikaṁ.72.3Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti—72.4evampi sandiṭṭhikaṁ.72.5<b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.72.6Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti;72.7tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—72.8sandiṭṭhikamakālikaṁ.

73.1<b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.73.2<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.73.3<b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.73.4<b>Anītikan</b>ti <b>īti</b> vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.73.5Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭinissaggaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—73.6taṇhakkhayamanītikaṁ.

74.1<b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.74.2<b>Yassā</b>ti nibbānassa.74.3<b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.74.4<b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—74.5yassa natthi upamā kvaci.74.6Tenāha so brāhmaṇo—

75.1“Yo te dhammamadesesi,75.2Sandiṭṭhikamakālikaṁ;75.3Taṇhakkhayamanītikaṁ,75.4Yassa natthi upamā kvacī”ti.

76.1∥<b>Nāhaṁ tamhā vippavasāmi,</b>76.2<b>Muhuttamapi brāhmaṇa;</b>76.3<b>Gotamā bhūripaññāṇā,</b>76.4<b>Gotamā bhūrimedhasā. </b>

77.1<b>Nāhaṁ tamhā vippavasāmī</b>ti nāhaṁ buddhamhā vippavasāmi apemi apagacchāmi vinā homīti—77.2nāhaṁ tamhā vippavasāmi.

78.1<b>Muhuttamapi brāhmaṇā</b>ti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti muhuttamapi.78.2<b>Brāhmaṇā</b>ti gāravena mātulaṁ ālapati.

79.1<b>Gotamā bhūripaññāṇā</b>ti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti—79.2gotamā bhūripaññāṇā.

80.1<b>Gotamā bhūrimedhasā</b>ti bhūri vuccati pathavī.80.2Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato.80.3Medhā vuccati paññā.80.4Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.80.5Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.80.6Tasmā buddho sumedhasoti—80.7gotamā bhūrimedhasā.80.8Tenāha thero piṅgiyo—

81.1“Nāhaṁ tamhā vippavasāmi,81.2muhuttamapi brāhmaṇa;81.3Gotamā bhūripaññāṇā,81.4gotamā bhūrimedhasā”ti.

82.1∥<b>Yo me dhammamadesesi,</b>82.2<b>Sandiṭṭhikamakālikaṁ;</b>82.3<b>Taṇhakkhayamanītikaṁ,</b>82.4<b>Yassa natthi upamā kvaci. </b>

83.1<b>Yo me dhammamadesesī</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.83.2<b>Dhammamadesesī</b>ti.83.3<b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—83.4yo me dhammamadesesi.

84.1<b>Sandiṭṭhikamakālikan</b>ti sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti, evaṁ sandiṭṭhikaṁ.84.2Atha vā yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṁ.84.3<b>Akālikan</b>ti yathā manussā kālikaṁ dhanaṁ datvā anantarā na labhanti, kālaṁ āgamenti, nevāyaṁ dhammo.84.4Yo diṭṭheva dhamme ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṁ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṁ akālikanti—84.5sandiṭṭhikamakālikaṁ.

85.1<b>Taṇhakkhayamanītikan</b>ti.85.2<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.85.3<b>Taṇhakkhayan</b>ti taṇhakkhayaṁ rāgakkhayaṁ dosakkhayaṁ mohakkhayaṁ gatikkhayaṁ upapattikkhayaṁ paṭisandhikkhayaṁ bhavakkhayaṁ saṁsārakkhayaṁ vaṭṭakkhayaṁ.85.4<b>Anītikan</b>ti <b>īti</b> vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.85.5Ītippahānaṁ ītivūpasamaṁ ītipaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—85.6taṇhakkhayamanītikaṁ.

86.1<b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.86.2<b>Yassā</b>ti nibbānassa.86.3<b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.86.4<b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—86.5yassa natthi upamā kvaci.86.6Tenāha thero piṅgiyo—

87.1“Yo me dhammamadesesi,87.2Sandiṭṭhikamakālikaṁ;87.3Taṇhakkhayamanītikaṁ,87.4Yassa natthi upamā kvacī”ti.

88.1∥<b>Passāmi naṁ manasā cakkhunāva,</b>88.2<b>Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;</b>88.3<b>Namassamāno vivasemi rattiṁ,</b>88.4<b>Teneva maññāmi avippavāsaṁ. </b>

89.1<b>Passāmi naṁ manasā cakkhunāvā</b>ti yathā cakkhumā puriso āloke rūpagatāni passeyya dakkheyya olokeyya nijjhāyeyya upaparikkheyya, evamevāhaṁ buddhaṁ bhagavantaṁ manasā passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—89.2passāmi naṁ manasā cakkhunāva.

90.1<b>Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto</b>ti rattiñca divā ca buddhānussatiṁ manasā bhāvento appamattoti—90.2rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto.

91.1<b>Namassamāno vivasemi rattin</b>ti.91.2<b>Namassamāno</b>ti kāyena vā namassamāno, vācāya vā namassamāno, cittena vā namassamāno, anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkāramāno garukāramāno mānayamāno pūjayamāno rattindivaṁ vivasemi atināmemi atikkamemīti—91.3namassamāno vivasemi rattiṁ.

92.1<b>Teneva maññāmi avippavāsan</b>ti tāya buddhānussatiyā bhāvento avippavāsoti taṁ maññāmi, avippavuṭṭhoti taṁ maññāmi jānāmi.92.2Evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—92.3teneva maññāmi avippavāsaṁ.92.4Tenāha thero piṅgiyo—

93.1“Passāmi naṁ manasā cakkhunāva,93.2Rattindivaṁ brāhmaṇa appamatto;93.3Namassamāno vivasemi rattiṁ,93.4Teneva maññāmi avippavāsan”ti.

94.1∥<b>Saddhā ca pīti ca mano sati ca,</b>94.2<b>Nāpentime gotamasāsanamhā;</b>94.3<b>Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño,</b>94.4<b>Sa tena teneva natohamasmi. </b>

95.1<b>Saddhā ca pīti ca mano sati cā</b>ti.95.2<b>Saddhā</b>ti yā ca bhagavantaṁ ārabbha saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṁ saddhābalaṁ.95.3<b>Pītī</b>ti yā bhagavantaṁ ārabbha pīti pāmojjaṁ modanā āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṁ attamanatā cittassa.95.4<b>Mano</b>ti yañca bhagavantaṁ ārabbha cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.95.5<b>Satī</b>ti yā bhagavantaṁ ārabbha sati anussati sammāsatīti—95.6saddhā ca pīti ca mano sati ca.

96.1<b>Nāpentime gotamasāsanamhā</b>ti ime cattāro dhammā gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanā nāpenti na gacchanti na vijahanti na vināsentīti—96.2nāpentime gotamasāsanamhā.

97.1<b>Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño</b>ti.97.2<b>Yaṁ yaṁ disan</b>ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ vajati gacchati kamati abhikkamati.97.3<b>Bhūripañño</b>ti bhūripañño mahāpañño tikkhapañño puthupañño hāsapañño javanapañño nibbedhikapañño.97.4Bhūri vuccati pathavī.97.5Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—97.6yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño.

98.1<b>Sa tena teneva natohamasmī</b>ti so yena buddho tena teneva nato tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti—98.2sa tena teneva natohamasmi.98.3Tenāha thero piṅgiyo—

99.1“Saddhā ca pīti ca mano sati ca,99.2Nāpentime gotamasāsanamhā;99.3Yaṁ yaṁ disaṁ vajati bhūripañño,99.4Sa tena teneva natohamasmī”ti.

100.1∥<b>Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,</b>100.2<b>Teneva kāyo na paleti tattha;</b>100.3<b>Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ,</b>100.4<b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto. </b>

101.1<b>Jiṇṇassa me dubbalathāmakassā</b>ti jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa addhagatassa vayoanuppattassa.101.2<b>Dubbalathāmakassā</b>ti dubbalathāmakassa appathāmakassa parittathāmakassāti—101.3jiṇṇassa me dubbalathāmakassa.

102.1<b>Teneva kāyo na paleti tatthā</b>ti kāyo yena buddho tena na paleti na vajati na gacchati nātikkamatīti—102.2teneva kāyo na paleti tattha.

103.1<b>Saṅkappayantāya vajāmi niccan</b>ti saṅkappagamanena vitakkagamanena ñāṇagamanena paññāgamanena buddhigamanena vajāmi gacchāmi atikkamāmīti—103.2saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ.

104.1<b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto</b>ti.104.2<b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjā manoviññāṇadhātu.104.3<b>Mano hi me brāhmaṇa tena yutto</b>ti mano yena buddho tena yutto payutto saṁyuttoti—104.4mano hi me brāhmaṇa tena yutto.104.5Tenāha thero piṅgiyo—

105.1“Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,105.2Teneva kāyo na paleti tattha;105.3Saṅkappayantāya vajāmi niccaṁ,105.4Mano hi me brāhmaṇa tena yutto”ti.

106.1∥<b>Paṅke sayāno pariphandamāno,</b>106.2<b>Dīpā dīpaṁ upallaviṁ;</b>106.3<b>Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ,</b>106.4<b>Oghatiṇṇamanāsavaṁ. </b>

107.1∥<b>Paṅke sayāno pariphandamāno</b>ti.107.2<b>Paṅke sayāno</b>ti kāmapaṅke kāmakaddame kāmakilese kāmabaḷise kāmapariḷāhe kāmapalibodhe semāno sayamāno vasamāno āvasamāno parivasamāno ti—107.3paṅke sayāno.107.4<b>Pariphandamāno</b>ti taṇhāphandanāya phandamāno,107.5diṭṭhiphandanāya phandamāno,107.6kilesaphandanāya phandamāno,107.7payogaphandanāya phandamāno,107.8vipākaphandanāya phandamāno,107.9manoduccaritaphandanāya phandamāno,107.10ratto rāgena phandamāno,107.11duṭṭho dosena phandamāno,107.12mūḷho mohena phandamāno,107.13vinibandho mānena phandamāno,107.14parāmaṭṭho diṭṭhiyā phandamāno,107.15vikkhepagato uddhaccena phandamāno,107.16aniṭṭhaṅgato vicikicchāya phandamāno,107.17thāmagato anusayehi phandamāno,107.18lābhena phandamāno,107.19alābhena phandamāno,107.20yasena phandamāno,107.21ayasena phandamāno,107.22pasaṁsāya phandamāno,107.23nindāya phandamāno,107.24sukhena phandamāno,107.25dukkhena phandamāno,107.26jātiyā phandamāno,107.27jarāya phandamāno,107.28byādhinā phandamāno,107.29maraṇena phandamāno,107.30sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamāno,107.31nerayikena dukkhena phandamāno,107.32tiracchānayonikena dukkhena phandamāno,107.33pettivisayikena dukkhena phandamāno,107.34mānusikena dukkhena …pe…107.35gabbhokkantimūlakena dukkhena …107.36gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …107.37gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …107.38jātassūpanibandhakena dukkhena …107.39jātassa parādheyyakena dukkhena …107.40attūpakkamena dukkhena …107.41parūpakkamena dukkhena …107.42saṅkhāradukkhena …107.43vipariṇāmadukkhena …107.44cakkhurogena dukkhena …107.45sotarogena dukkhena …107.46ghānarogena dukkhena …107.47jivhārogena dukkhena …107.48kāyarogena dukkhena …107.49sīsarogena dukkhena …107.50kaṇṇarogena dukkhena …107.51mukharogena dukkhena …107.52dantarogena dukkhena …107.53oṭṭharogena dukkhena …107.54kāsena …107.55sāsena …107.56pināsena …107.57ḍāhena …107.58jarena …107.59kucchirogena …107.60mucchāya …107.61pakkhandikāya …107.62sūlāya …107.63visūcikāya …107.64kuṭṭhena …107.65gaṇḍena …107.66kilāsena …107.67sosena …107.68apamārena …107.69dadduyā …107.70kaṇḍuyā …107.71kacchuyā …107.72rakhasāya …107.73vitacchikāya …107.74lohitapittena …107.75madhumehena …107.76aṁsāya …107.77piḷakāya …107.78bhagandalāya …107.79pittasamuṭṭhānena ābādhena …107.80semhasamuṭṭhānena ābādhena …107.81vātasamuṭṭhānena ābādhena …107.82sannipātikena ābādhena …107.83utupariṇāmajena ābādhena …107.84visamaparihārajena ābādhena …107.85opakkamikena ābādhena …107.86kammavipākajena ābādhena …107.87sītena …107.88uṇhena …107.89jighacchāya …107.90pipāsāya …107.91uccārena …107.92passāvena …107.93ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena …107.94mātumaraṇena dukkhena …107.95pitumaraṇena dukkhena …107.96puttamaraṇena dukkhena …107.97dhītumaraṇena dukkhena …107.98ñātibyasanena dukkhena …107.99bhogabyasanena dukkhena …107.100rogabyasanena dukkhena …107.101sīlabyasanena dukkhena …107.102diṭṭhibyasanena dukkhena phandamāno pariphandamāno pavedhamāno sampavedhamānoti—107.103paṅke sayāno pariphandamāno.

108.1<b>Dīpā dīpaṁ upallavin</b>ti satthārato satthāraṁ dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gaṇato gaṇaṁ diṭṭhiyā diṭṭhiṁ paṭipadāya paṭipadaṁ maggato maggaṁ pallaviṁ upallaviṁ sampallavinti—108.2dīpā dīpaṁ upallaviṁ.

109.1<b>Athaddasāsiṁ sambuddhan</b>ti.109.2<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—109.3athāti.109.4<b>Addasāsin</b>ti addasaṁ addakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhiṁ.109.5<b>Buddho</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako …pe…109.6sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—109.7athaddasāsiṁ sambuddhaṁ.

110.1<b>Oghatiṇṇamanāsavan</b>ti.110.2<b>Oghatiṇṇan</b>ti bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo,110.3bhavoghaṁ tiṇṇo,110.4diṭṭhoghaṁ tiṇṇo,110.5avijjoghaṁ tiṇṇo,110.6sabbasaṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto,110.7so vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro,110.8natthi tassa punabbhavoti—110.9oghatiṇṇaṁ.110.10<b>Anāsavan</b>ti cattāro āsavā—110.11kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.110.12Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.110.13Tasmā buddho anāsavoti—110.14oghatiṇṇamanāsavaṁ.110.15Tenāha thero piṅgiyo—

111.1“Paṅke sayāno pariphandamāno,111.2Dīpā dīpaṁ upallaviṁ;111.3Athaddasāsiṁ sambuddhaṁ,111.4Oghatiṇṇamanāsavan”ti.

112.1∥<b>Yathā ahū vakkali muttasaddho,</b>112.2<b>Bhadrāvudho āḷavigotamo ca;</b>112.3<b>Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ,</b>112.4<b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ. </b>

113.1<b>Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo cā</b>ti yathā vakkalitthero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā bhadrāvudho thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā āḷavigotamo thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappattoti—113.2yathā ahū vakkali muttasaddho bhadrāvudho āḷavigotamo ca.

114.1<b>Evameva tvampi pamuñcassu saddhan</b>ti evameva tvaṁ saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.114.2“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi.114.3“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…114.4“sabbe dhammā anattā”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi …pe…114.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saddhaṁ muñcassu pamuñcassu, sampamuñcassu adhimuñcassu okappehīti—114.6evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ.

115.1<b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran</b>ti maccudheyyaṁ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.115.2Maccudheyyassa pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.115.3<b>Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran</b>ti tvaṁ pāraṁ gamissasi, pāraṁ adhigamissasi, pāraṁ phassissasi, pāraṁ sacchikarissasīti—115.4gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāraṁ.115.5Tenāha bhagavā—

116.1“Yathā ahū vakkali muttasaddho,116.2Bhadrāvudho āḷavigotamo ca;116.3Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṁ,116.4Gamissasi tvaṁ piṅgiya maccudheyyassa pāran”ti.

117.1∥<b>Esa bhiyyo pasīdāmi,</b>117.2<b>Sutvāna munino vaco;</b>117.3<b>Vivaṭṭacchado sambuddho,</b>117.4<b>Akhilo paṭibhānavā. </b>

118.1<b>Esa bhiyyo pasīdāmī</b>ti esa bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;118.2“sabbe saṅkhārā aniccā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi;118.3“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…118.4“sabbe dhammā anattā”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi …pe…118.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmīti—118.6esa bhiyyo pasīdāmi.

119.1<b>Sutvāna munino vaco</b>ti.119.2<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.119.3<b>Sutvāna munino vaco</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvāna uggahetvāna upadhārayitvāna upalakkhayitvānāti—119.4sutvāna munino vaco.

120.1<b>Vivaṭṭacchado sambuddho</b>ti.120.2<b>Chadanan</b>ti pañca chadanāni—120.3taṇhāchadanaṁ, diṭṭhichadanaṁ, kilesachadanaṁ, duccaritachadanaṁ, avijjāchadanaṁ.120.4Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṁsitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.120.5Tasmā buddho vivaṭṭacchado.120.6<b>Buddho</b>ti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—120.7vivaṭṭacchado sambuddho.

121.1<b>Akhilo paṭibhānavā</b>ti.121.2<b>Akhilo</b>ti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.121.3Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.121.4Tasmā buddho akhilo.

122.1∥<b>Paṭibhānavā</b>ti tayo paṭibhānavanto—122.2pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā.122.3Katamo pariyattipaṭibhānavā?122.4Idhekaccassa buddhavacanaṁ pariyāputaṁ hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.122.5Tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti—122.6ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.

123.1Katamo paripucchāpaṭibhānavā?123.2Idhekacco paripucchitā hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.123.3Tassa paripucchaṁ nissāya paṭibhāti—123.4ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.

124.1Katamo adhigamapaṭibhānavā?124.2Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo.124.3Tassa attho ñāto, dhammo ñāto, nirutti ñātā.124.4Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti.124.5Imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.124.6Bhagavā imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.124.7Tasmā buddho paṭibhānavā.124.8Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—124.9akhilo paṭibhānavā.124.10Tenāha thero piṅgiyo—

125.1“Esa bhiyyo pasīdāmi,125.2sutvāna munino vaco;125.3Vivaṭṭacchado sambuddho,125.4akhilo paṭibhānavā”ti.

126.1∥<b>Adhideve abhiññāya,</b>126.2<b>Sabbaṁ vedi paroparaṁ;</b>126.3<b>Pañhānantakaro satthā,</b>126.4<b>Kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ. </b>

127.1∥<b>Adhideve abhiññāyā</b>ti.127.2<b>Devā</b>ti tayo devā—127.3sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevā.127.4Katame sammutidevā?127.5Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumāro ca deviyo ca.127.6Ime vuccanti sammutidevā.127.7Katame upapattidevā?127.8Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṁsā devā …pe… brahmakāyikā devā, ye ca devā taduttari.127.9Ime vuccanti upapattidevā.127.10Katame visuddhidevā?127.11Visuddhidevā vuccanti tathāgatā tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā, ye ca paccekasambuddhā.127.12Ime vuccanti visuddhidevā.127.13Bhagavā sammutideve adhidevāti abhiññāya upapattideve adhidevāti abhiññāya, visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—127.14adhideve abhiññāya.

128.1<b>Sabbaṁ vedi paroparan</b>ti bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhi.128.2Katame attano adhidevakarā dhammā?128.3Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.128.4Ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā.

129.1Katame paresaṁ adhidevakarā dhammā?129.2Sammāpaṭipadā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.129.3Ime vuccanti paresaṁ adhidevakarā dhammā.129.4Evaṁ bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhīti—129.5sabbaṁ vedi paroparaṁ.

130.1<b>Pañhānantakaro satthā</b>ti bhagavā pārāyanikapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;130.2sabhiyapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro;130.3sakkapañhānaṁ …pe…130.4suyāmapañhānaṁ …130.5bhikkhupañhānaṁ …130.6bhikkhunīpañhānaṁ …130.7upāsakapañhānaṁ …130.8upāsikāpañhānaṁ …130.9rājapañhānaṁ …130.10khattiyapañhānaṁ …130.11brāhmaṇapañhānaṁ …130.12vessapañhānaṁ …130.13suddapañhānaṁ …130.14devapañhānaṁ …130.15brahmapañhānaṁ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaroti—130.16pañhānantakaro.130.17<b>Satthā</b>ti bhagavā satthavāho.130.18Yathā satthavāho satthe kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti, khemantabhūmiṁ sampāpeti;130.19evameva bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti,130.20jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ …pe…130.21byādhikantāraṁ …130.22maraṇakantāraṁ …130.23sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti,130.24rāgakantāraṁ tāreti,130.25dosakantāraṁ …130.26mohakantāraṁ …130.27mānakantāraṁ …130.28diṭṭhikantāraṁ …130.29kilesakantāraṁ …130.30duccaritakantāraṁ tāreti,130.31rāgagahanaṁ tāreti,130.32dosagahanaṁ …130.33mohagahanaṁ …130.34diṭṭhigahanaṁ …130.35kilesagahanaṁ …130.36duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti;130.37khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti—130.38evampi bhagavā satthavāho.

131.1Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṁ bhagavā satthavāho.131.2Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti—131.3pañhānantakaro satthā.

132.1<b>Kaṅkhīnaṁ paṭijānatan</b>ti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷhakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti—132.2kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.132.3Tenāha thero piṅgiyo—

133.1“Adhideve abhiññāya,133.2sabbaṁ vedi paroparaṁ;133.3Pañhānantakaro satthā,133.4kaṅkhīnaṁ paṭijānatan”ti.

134.1∥<b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,</b>134.2<b>Yassa natthi upamā kvaci;</b>134.3<b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,</b>134.4<b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ. </b>

135.1<b>Asaṁhīraṁ asaṅkuppan</b>ti asaṁhīraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.135.2Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.135.3<b>Asaṁhīran</b>ti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṁhāriyaṁ nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—135.4asaṁhīraṁ.

136.1<b>Asaṅkuppan</b>ti asaṅkuppaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.136.2Yo so sabbasaṅkhārasamatho …pe… nirodho nibbānaṁ.136.3Nibbānassa na uppādo paññāyati, vayo natthi, na tassa aññathattaṁ paññāyati.136.4Nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—136.5asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ.

137.1<b>Yassa natthi upamā kvacī</b>ti.137.2<b>Yassā</b>ti nibbānassa.137.3<b>Natthi upamā</b>ti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṁ natthi, paṭibhāgo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati.137.4<b>Kvacī</b>ti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—137.5yassa natthi upamā kvaci.

138.1<b>Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā</b>ti.138.2<b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—138.3addhāti.138.4<b>Gamissāmī</b>ti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti—138.5addhā gamissāmi.138.6<b>Na mettha kaṅkhā</b>ti.138.7<b>Etthā</b>ti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṁ natthi, saṁsayo natthi, na atthi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti—138.8addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.

139.1<b>Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan</b>ti.139.2<b>Evaṁ maṁ dhārehī</b>ti evaṁ maṁ upalakkhehi.139.3<b>Adhimuttacittan</b>ti nibbānaninnaṁ nibbānapoṇaṁ nibbānapabbhāraṁ nibbānādhimuttanti—139.4evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.139.5Tenāha thero piṅgiyo—

140.1“Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,140.2Yassa natthi upamā kvaci;140.3Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā,140.4Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittan”ti.

140.5Pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo.

140.6Pārāyanavaggo samatto.