0.42. Mahāhaṁsajātaka
1.1PTS 5.359“Ete haṁsā pakkamanti,1.2vakkaṅgā bhayameritā;1.3Harittaca hemavaṇṇa,1.4kāmaṁ sumukha pakkama.
2.1Ohāya maṁ ñātigaṇā,2.2ekaṁ pāsavasaṁ gataṁ;2.3Anapekkhamānā gacchanti,2.4kiṁ eko avahīyasi.
3.1Pateva patataṁ seṭṭha,3.2natthi baddhe sahāyatā;3.3Mā anīghāya hāpesi,3.4kāmaṁ sumukha pakkama”.
4.1PTS 5.360“Nāhaṁ dukkhaparetopi,4.2dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;4.3Jīvitaṁ maraṇaṁ vā me,4.4tayā saddhiṁ bhavissati.
5.1Nāhaṁ dukkhaparetopi,5.2dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;5.3Na maṁ anariyasaṁyutte,5.4kamme yojetumarahasi.
6.1Sakumāro sakhā tyasmi,6.2sacitte casmi te ṭhito;6.3Ñāto senāpati tyāhaṁ,6.4haṁsānaṁ pavaruttama.
7.1Kathaṁ ahaṁ vikatthissaṁ,7.2ñātimajjhe ito gato;7.3Taṁ hitvā patataṁ seṭṭha,7.4kiṁ te vakkhāmito gato;7.5Idha pāṇaṁ cajissāmi,7.6nānariyaṁ kattumussahe”.
8.1“Eso hi dhammo sumukha,8.2yaṁ tvaṁ ariyapathe ṭhito;8.3Yo bhattāraṁ sakhāraṁ maṁ,8.4na pariccattumussahe.
9.1PTS 5.361Tañhi me pekkhamānassa,9.2bhayaṁ na tveva jāyati;9.3Adhigacchasi tvaṁ mayhaṁ,9.4evaṁ bhūtassa jīvitaṁ”.
10.1Iccevaṁ mantayantānaṁ,10.2Ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;10.3Daṇḍamādāya nesādo,10.4Āpatī turito bhusaṁ.
11.1Tamāpatantaṁ disvāna,11.2Sumukho atibrūhayi;11.3Aṭṭhāsi purato rañño,11.4Haṁso vissāsayaṁ byathaṁ.
12.1“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha,12.2na hi bhāyanti tādisā;12.3Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ,12.4yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;12.5Tena pariyāpadānena,12.6khippaṁ pāsā pamokkhasi”.
13.1PTS 5.362Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,13.2sumukhassa subhāsitaṁ;13.3Pahaṭṭhalomo nesādo,13.4añjalissa paṇāmayi.
14.1“Na me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,14.2bhāsanto mānusiṁ dijo;14.3Ariyaṁ bruvāno vakkaṅgo,14.4cajanto mānusiṁ giraṁ.
15.1Kiṁ nu tāyaṁ dijo hoti,15.2mutto baddhaṁ upāsasi;15.3Ohāya sakuṇā yanti,15.4kiṁ eko avahīyasi”.
16.1PTS 5.363“Rājā me so dijāmitta,16.2senāpaccassa kārayiṁ;16.3Tamāpade pariccattuṁ,16.4nussahe vihagādhipaṁ.
17.1Mahāgaṇāya bhattā me,17.2mā eko byasanaṁ agā;17.3Tathā taṁ samma nesāda,17.4bhattāyaṁ abhito rame”.
18.1“Ariyavattasi vakkaṅga,18.2yo piṇḍamapacāyasi;18.3Cajāmi te taṁ bhattāraṁ,18.4gacchathūbho yathāsukhaṁ”.
19.1PTS 5.364“Sace attappayogena,19.2ohito haṁsapakkhinaṁ;19.3Paṭigaṇhāma te samma,19.4etaṁ abhayadakkhiṇaṁ.
20.1No ce attappayogena,20.2ohito haṁsapakkhinaṁ;20.3Anissaro muñcamamhe,20.4theyyaṁ kayirāsi luddaka”.
21.1PTS 5.365“Yassa tvaṁ bhatako rañño,21.2kāmaṁ tasseva pāpaya;21.3Tattha saṁyamano rājā,21.4yathābhiññaṁ karissati”.
22.1Iccevaṁ vutto nesādo,22.2hemavaṇṇe harittace;22.3Ubho hatthehi saṅgayha,22.4pañjare ajjhavodahi.
23.1PTS 5.366Te pañjaragate pakkhī,23.2ubho bhassaravaṇṇine;<i lang='pi' translate='no'>Bhāsvaravarṇa</i> occurs at Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 6.2.14. There it describes a man’s soul purified by the fires of cremation. By this point in the Pali its use is more mundane.23.3Sumukhaṁ dhataraṭṭhañca,23.4luddo ādāya pakkami.
24.1Harīyamāno dhataraṭṭho,24.2sumukhaṁ etadabravi;24.3“Bāḷhaṁ bhāyāmi sumukha,24.4sāmāya lakkhaṇūruyā;24.5Asmākaṁ vadhamaññāya,24.6athattānaṁ vadhissati.
25.1Pākahaṁsā ca sumukha,25.2suhemā hemasuttacā;25.3Koñcī samuddatīreva,25.4kapaṇā nūna rucchati”.
26.1“Evaṁ mahanto lokassa,26.2appameyyo mahāgaṇī;26.3Ekitthimanusoceyya,26.4nayidaṁ paññavatāmiva.
27.1Vātova gandhamādeti,27.2ubhayaṁ chekapāpakaṁ;27.3Bālo āmakapakkaṁva,27.4lolo andhova āmisaṁ.
28.1PTS 5.367Avinicchayaññu atthesu,28.2mandova paṭibhāsi maṁ;28.3Kiccākiccaṁ na jānāsi,28.4sampatto kālapariyāyaṁ.
29.1Aḍḍhummatto udīresi,29.2yo seyyā maññasitthiyo;29.3Bahusādhāraṇā hetā,29.4soṇḍānaṁva surāgharaṁ.
30.1Māyā cesā marīcī ca,30.2soko rogo cupaddavo;30.3Kharā ca bandhanā cetā,30.4maccupāsā guhāsayā;30.5Tāsu yo vissase poso,30.6so naresu narādhamo”.
31.1PTS 5.368“Yaṁ vuddhehi upaññātaṁ,31.2ko taṁ ninditumarahati;31.3Mahābhūtitthiyo nāma,31.4lokasmiṁ udapajjisuṁ.
32.1Khiḍḍā paṇihitā tyāsu,32.2rati tyāsu patiṭṭhitā;32.3Bījāni tyāsu rūhanti,32.4yadidaṁ sattā pajāyare;32.5Tāsu ko nibbide poso,32.6pāṇamāsajja pāṇibhi.
33.1Tvameva nañño sumukha,33.2thīnaṁ atthesu yuñjasi;33.3Tassa tyajja bhaye jāte,33.4bhītena jāyate mati.
34.1Sabbo hi saṁsayaṁ patto,34.2bhayaṁ bhīru titikkhati;34.3Paṇḍitā ca mahantāno,34.4atthe yuñjanti duyyuje.
35.1Etadatthāya rājāno,35.2sūramicchanti mantinaṁ;35.3Paṭibāhati yaṁ sūro,35.4āpadaṁ attapariyāyaṁ.
36.1Mā no ajja vikantiṁsu,36.2rañño sūdā mahānase;36.3Tathā hi vaṇṇo pattānaṁ,36.4phalaṁ veḷuṁva taṁ vadhi.
37.1Muttopi na icchi uḍḍetuṁ,37.2Sayaṁ bandhaṁ upāgami;37.3Sopajja saṁsayaṁ patto,37.4Atthaṁ gaṇhāhi mā mukhaṁ.
38.1PTS 5.369So taṁ yogaṁ payuñjassu,38.2yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;38.3Tava pariyāpadānena,38.4mama pāṇesanaṁ cara”.
39.1PTS 5.370“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha,39.2na hi bhāyanti tādisā;39.3Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ,39.4yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;39.5Mama pariyāpadānena,39.6khippaṁ pāsā pamokkhasi”.
40.1So luddo haṁsakājena,40.2rājadvāraṁ upāgami;40.3“Paṭivedetha maṁ rañño,40.4dhataraṭṭhāyamāgato”.
41.1Te disvā puññasaṅkāse,41.2ubho lakkhaṇasammate;41.3Khalu saṁyamano rājā,41.4amacce ajjhabhāsatha.
42.1“Detha luddassa vatthāni,42.2annaṁ pānañca bhojanaṁ;42.3Kāmaṅkaro hiraññassa,42.4yāvanto esa icchati”.
43.1PTS 5.371Disvā luddaṁ pasannattaṁ,43.2Kāsirājā tadabravi;43.3“Yadyāyaṁ samma khemaka,43.4Puṇṇā haṁsehi tiṭṭhati.
44.1Kathaṁ rucimajjhagataṁ,44.2pāsahattho upāgami;44.3Okiṇṇaṁ ñātisaṅghehi,44.4nimmajjhimaṁ kathaṁ gahi”.
45.1“Ajja me sattamā ratti,45.2adanāni upāsato;45.3Padametassa anvesaṁ,45.4appamatto ghaṭassito.
46.1Athassa padamaddakkhiṁ,46.2carato adanesanaṁ;46.3Tatthāhaṁ odahiṁ pāsaṁ,46.4evaṁ taṁ dijamaggahiṁ”.
47.1PTS 5.372“Ludda dve ime sakuṇā,47.2atha ekoti bhāsasi;47.3Cittaṁ nu te vipariyattaṁ,47.4adu kiṁ nu jigīsasi”.
48.1“Yassa lohitakā tālā,48.2tapanīyanibhā subhā;48.3Uraṁ saṁhacca tiṭṭhanti,48.4so me bandhaṁ upāgami.
49.1Athāyaṁ bhassaro pakkhī,49.2abaddho baddhamāturaṁ;49.3Ariyaṁ bruvāno aṭṭhāsi,49.4cajanto mānusiṁ giraṁ”.
50.1PTS 5.373“Atha kiṁ dāni sumukha,50.2Hanuṁ saṁhacca tiṭṭhasi;50.3Adu me parisaṁ patto,50.4Bhayā bhīto na bhāsasi”.
51.1“Nāhaṁ kāsipati bhīto,51.2ogayha parisaṁ tava;51.3Nāhaṁ bhayā na bhāsissaṁ,51.4vākyaṁ atthamhi tādise”.
52.1“Na te abhisaraṁ passe,52.2na rathe napi pattike;52.3Nāssa cammaṁ va kīṭaṁ vā,52.4vammite ca dhanuggahe.
53.1Na hiraññaṁ suvaṇṇaṁ vā,53.2nagaraṁ vā sumāpitaṁ;53.3Okiṇṇaparikhaṁ duggaṁ,53.4daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṁ;53.5Yattha paviṭṭho sumukha,53.6bhāyitabbaṁ na bhāyasi”.
54.1PTS 5.374“Na me abhisarenattho,54.2nagarena dhanena vā;54.3Apathena pathaṁ yāma,54.4antalikkhecarā mayaṁ.
55.1Sutā ca paṇḍitā tyamhā,55.2nipuṇā atthacintakā;55.3Bhāsematthavatiṁ vācaṁ,55.4sacce cassa patiṭṭhito.
56.1Kiñca tuyhaṁ asaccassa,56.2anariyassa karissati;56.3Musāvādissa luddassa,56.4bhaṇitampi subhāsitaṁ.
57.1Taṁ brāhmaṇānaṁ vacanā,57.2imaṁ khemamakārayi;57.3Abhayañca tayā ghuṭṭhaṁ,57.4imāyo dasadhā disā.
58.1Ogayha te pokkharaṇiṁ,58.2vippasannodakaṁ suciṁ;58.3Pahūtaṁ cādanaṁ tattha,58.4ahiṁsā cettha pakkhinaṁ.
59.1Idaṁ sutvāna nigghosaṁ,59.2āgatamha tavantike;59.3Te te bandhasma pāsena,59.4etaṁ te bhāsitaṁ musā.
60.1Musāvādaṁ purakkhatvā,60.2icchālobhañca pāpakaṁ;60.3Ubho sandhimatikkamma,60.4asātaṁ upapajjati”.
61.1PTS 5.375“Nāparajjhāma sumukha,61.2napi lobhāva maggahiṁ;61.3Sutā ca paṇḍitātyattha-61.4nipuṇā atthacintakā.
62.1Appevatthavatiṁ vācaṁ,62.2byāhareyyuṁ idhāgatā;62.3Tathā taṁ samma nesādo,62.4vutto sumukha maggahi”.
63.1“Neva bhītā kāsipati,63.2upanītasmi jīvite;63.3Bhāsematthavatiṁ vācaṁ,63.4sampattā kālapariyāyaṁ.
64.1Yo migena migaṁ hanti,64.2pakkhiṁ vā pana pakkhinā;64.3Sutena vā sutaṁ kiṇyā,64.4kiṁ anariyataraṁ tato.
65.1Yo cāriyarudaṁ bhāse,65.2anariyadhammavassito;65.3Ubho so dhaṁsate lokā,65.4idha ceva parattha ca.
66.1Na majjetha yasaṁ patto,66.2na byādhe pattasaṁsayaṁ;66.3Vāyametheva kiccesu,66.4saṁvare vivarāni ca.
67.1PTS 5.376Ye vuddhā abbhatikkantā,67.2sampattā kālapariyāyaṁ;67.3Idha dhammaṁ caritvāna,67.4evaṁte tidivaṁ gatā.
68.1Idaṁ sutvā kāsipati,68.2dhammamattani pālaya;68.3Dhataraṭṭhañca muñcāhi,68.4haṁsānaṁ pavaruttamaṁ”.
69.1“Āharantudakaṁ pajjaṁ,69.2āsanañca mahārahaṁ;69.3Pañjarato pamokkhāmi,69.4dhataraṭṭhaṁ yasassinaṁ.
70.1Tañca senāpatiṁ dhīraṁ,70.2nipuṇaṁ atthacintakaṁ;70.3Yo sukhe sukhito rañño,70.4dukkhite hoti dukkhito.
71.1Ediso kho arahati,71.2piṇḍamasnātu bhattuno;71.3Yathāyaṁ sumukho rañño,71.4pāṇasādhāraṇo sakhā”.
72.1PTS 5.377Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṁ,72.2Aṭṭhapādaṁ manoramaṁ;72.3Maṭṭhaṁ kāsikamatthannaṁ,72.4Dhataraṭṭho upāvisi.
73.1Kocchañca sabbasovaṇṇaṁ,73.2veyyagghaparisibbitaṁ;73.3Sumukho ajjhupāvekkhi,73.4dhataraṭṭhassanantarā.
74.1Tesaṁ kañcanapattehi,74.2puthū ādāya kāsiyo;74.3Haṁsānaṁ abhihāresuṁ,74.4aggarañño pavāsitaṁ.
75.1Disvā abhihaṭaṁ aggaṁ,75.2kāsirājena pesitaṁ;75.3Kusalo khattadhammānaṁ,75.4tato pucchi anantarā.
76.1“Kaccinnu bhoto kusalaṁ,76.2kacci bhoto anāmayaṁ;76.3Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ,76.4dhammena manusāsasi”.
77.1“Kusalañceva me haṁsa,77.2atho haṁsa anāmayaṁ;77.3Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ,77.4dhammenaṁ manusāsahaṁ”.
78.1“Kacci bhoto amaccesu,78.2doso koci na vijjati;78.3Kacci ca te tavatthesu,78.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
79.1“Athopi me amaccesu,79.2doso koci na vijjati;79.3Athopi te mamatthesu,79.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
80.1“Kacci te sādisī bhariyā,80.2assavā piyabhāṇinī;80.3Puttarūpayasūpetā,80.4tava chandavasānugā”.
81.1“Atho me sādisī bhariyā,81.2assavā piyabhāṇinī;81.3Puttarūpayasūpetā,81.4mama chandavasānugā”.
82.1PTS 5.378“Kacci raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ,82.2akutociupaddavaṁ;82.3Asāhasena dhammena,82.4samena manusāsasi”.
83.1“Atho raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ,83.2akutociupaddavaṁ;83.3Asāhasena dhammena,83.4samena manusāsahaṁ”.
84.1“Kacci santo apacitā,84.2Asanto parivajjitā;84.3No ce dhammaṁ niraṅkatvā,84.4Adhammamanuvattasi”.
85.1“Santo ca me apacitā,85.2asanto parivajjitā;85.3Dhammamevānuvattāmi,85.4adhammo me niraṅkato”.
86.1“Kacci nānāgataṁ dīghaṁ,86.2samavekkhasi khattiya;86.3Kacci matto madanīye,86.4paralokaṁ na santasi”.
87.1“Nāhaṁ anāgataṁ dīghaṁ,87.2samavekkhāmi pakkhima;87.3Ṭhito dasasu dhammesu,87.4paralokaṁ na santase.
88.1Dānaṁ sīlaṁ pariccāgaṁ,88.2ajjavaṁ maddavaṁ tapaṁ;88.3Akkodhaṁ avihiṁsañca,88.4khantiñca avirodhanaṁ.
89.1Iccete kusale dhamme,89.2ṭhite passāmi attani;89.3Tato me jāyate pīti,89.4somanassañcanappakaṁ.
90.1Sumukho ca acintetvā,90.2visajji pharusaṁ giraṁ;90.3Bhāvadosamanaññāya,90.4asmākāyaṁ vihaṅgamo.
91.1So kuddho pharusaṁ vācaṁ,91.2nicchāresi ayoniso;91.3Yānasmesu na vijjanti,91.4nayidaṁ paññavatāmiva”.
92.1PTS 5.379“Atthi me taṁ atisāraṁ,92.2vegena manujādhipa;92.3Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṁ,92.4dukkhaṁ me vipulaṁ ahu.
93.1Tvaṁ no pitāva puttānaṁ,93.2bhūtānaṁ dharaṇīriva;93.3Asmākaṁ adhipannānaṁ,93.4khamassu rājakuñjara”.
94.1“Etaṁ te anumodāma,94.2yaṁ bhāvaṁ na nigūhasi;94.3Khilaṁ pabhindasi pakkhi,94.4ujukosi vihaṅgama.
95.1Yaṁ kiñci ratanaṁ atthi,95.2kāsirājanivesane;95.3Rajataṁ jātarūpañca,95.4muttā veḷuriyā bahū.
96.1PTS 5.380Maṇayo saṅkhamuttā ca,96.2vatthakaṁ haricandanaṁ;96.3Ajinaṁ dantabhaṇḍañca,96.4lohaṁ kāḷāyasaṁ bahuṁ;96.5Etaṁ dadāmi vo vittaṁ,96.6issaraṁ vissajāmi vo”.
97.1“Addhā apacitā tyamhā,97.2sakkatā ca rathesabha;97.3Dhammesu vattamānānaṁ,97.4tvaṁ no ācariyo bhava.
98.1Ācariya samanuññātā,98.2Tayā anumatā mayaṁ;98.3Taṁ padakkhiṇato katvā,98.4Ñātiṁ passemurindama”.
99.1Sabbarattiṁ cintayitvā,99.2mantayitvā yathātathaṁ;99.3Kāsirājā anuññāsi,99.4haṁsānaṁ pavaruttamaṁ.
100.1PTS 5.381Tato ratyā vivasāne,100.2sūriyuggamanaṁ pati;100.3Pekkhato kāsirājassa,100.4bhavanā te vigāhisuṁ.
101.1Te aroge anuppatte,101.2disvāna parame dije;101.3Kekāti makaruṁ haṁsā,101.4puthusaddo ajāyatha.
102.1Te patītā pamuttena,102.2bhattunā bhattugāravā;102.3Samantā parikiriṁsu,102.4aṇḍajā laddhapaccayā.
103.1PTS 5.382Evaṁ mittavataṁ atthā,103.2sabbe honti padakkhiṇā;103.3Haṁsā yathā dhataraṭṭhā,103.4ñātisaṅghaṁ upāgamunti.
104.1Mahāhaṁsajātakaṁ dutiyaṁ.