Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Ja 5341 min read

The Longer Tale of the Golden Goose

Mahāhaṁsajātaka

“There go the birds”—This story the Master, while residing in the Bamboo Grove, told concerning the elder Ananda’s renunciation of life. The introductory story is exactly like one already given, but on this occasion the Master in telling a story of the past related the following tale.

Translated by Bhikkhu Sujato · Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

  • 0.1Jātaka
  • 0.2Asītinipāta
  • 0.3Cūḷahaṁsavagga

0.42. Mahāhaṁsajātaka

1.1PTS 5.359“Ete haṁsā pakkamanti,1.2vakkaṅgā bhayameritā;1.3Harittaca hemavaṇṇa,1.4kāmaṁ sumukha pakkama.

2.1Ohāya maṁ ñātigaṇā,2.2ekaṁ pāsavasaṁ gataṁ;2.3Anapekkhamānā gacchanti,2.4kiṁ eko avahīyasi.

3.1Pateva patataṁ seṭṭha,3.2natthi baddhe sahāyatā;3.3Mā anīghāya hāpesi,3.4kāmaṁ sumukha pakkama”.

4.1PTS 5.360“Nāhaṁ dukkhaparetopi,4.2dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;4.3Jīvitaṁ maraṇaṁ vā me,4.4tayā saddhiṁ bhavissati.

5.1Nāhaṁ dukkhaparetopi,5.2dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;5.3Na maṁ anariyasaṁyutte,5.4kamme yojetumarahasi.

6.1Sakumāro sakhā tyasmi,6.2sacitte casmi te ṭhito;6.3Ñāto senāpati tyāhaṁ,6.4haṁsānaṁ pavaruttama.

7.1Kathaṁ ahaṁ vikatthissaṁ,7.2ñātimajjhe ito gato;7.3Taṁ hitvā patataṁ seṭṭha,7.4kiṁ te vakkhāmito gato;7.5Idha pāṇaṁ cajissāmi,7.6nānariyaṁ kattumussahe”.

8.1“Eso hi dhammo sumukha,8.2yaṁ tvaṁ ariyapathe ṭhito;8.3Yo bhattāraṁ sakhāraṁ maṁ,8.4na pariccattumussahe.

9.1PTS 5.361Tañhi me pekkhamānassa,9.2bhayaṁ na tveva jāyati;9.3Adhigacchasi tvaṁ mayhaṁ,9.4evaṁ bhūtassa jīvitaṁ”.

10.1Iccevaṁ mantayantānaṁ,10.2Ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;10.3Daṇḍamādāya nesādo,10.4Āpatī turito bhusaṁ.

11.1Tamāpatantaṁ disvāna,11.2Sumukho atibrūhayi;11.3Aṭṭhāsi purato rañño,11.4Haṁso vissāsayaṁ byathaṁ.

12.1“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha,12.2na hi bhāyanti tādisā;12.3Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ,12.4yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;12.5Tena pariyāpadānena,12.6khippaṁ pāsā pamokkhasi”.

13.1PTS 5.362Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,13.2sumukhassa subhāsitaṁ;13.3Pahaṭṭhalomo nesādo,13.4añjalissa paṇāmayi.

14.1“Na me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā,14.2bhāsanto mānusiṁ dijo;14.3Ariyaṁ bruvāno vakkaṅgo,14.4cajanto mānusiṁ giraṁ.

15.1Kiṁ nu tāyaṁ dijo hoti,15.2mutto baddhaṁ upāsasi;15.3Ohāya sakuṇā yanti,15.4kiṁ eko avahīyasi”.

16.1PTS 5.363“Rājā me so dijāmitta,16.2senāpaccassa kārayiṁ;16.3Tamāpade pariccattuṁ,16.4nussahe vihagādhipaṁ.

17.1Mahāgaṇāya bhattā me,17.2mā eko byasanaṁ agā;17.3Tathā taṁ samma nesāda,17.4bhattāyaṁ abhito rame”.

18.1“Ariyavattasi vakkaṅga,18.2yo piṇḍamapacāyasi;18.3Cajāmi te taṁ bhattāraṁ,18.4gacchathūbho yathāsukhaṁ”.

19.1PTS 5.364“Sace attappayogena,19.2ohito haṁsapakkhinaṁ;19.3Paṭigaṇhāma te samma,19.4etaṁ abhayadakkhiṇaṁ.

20.1No ce attappayogena,20.2ohito haṁsapakkhinaṁ;20.3Anissaro muñcamamhe,20.4theyyaṁ kayirāsi luddaka”.

21.1PTS 5.365“Yassa tvaṁ bhatako rañño,21.2kāmaṁ tasseva pāpaya;21.3Tattha saṁyamano rājā,21.4yathābhiññaṁ karissati”.

22.1Iccevaṁ vutto nesādo,22.2hemavaṇṇe harittace;22.3Ubho hatthehi saṅgayha,22.4pañjare ajjhavodahi.

23.1PTS 5.366Te pañjaragate pakkhī,23.2ubho bhassaravaṇṇine;<i lang='pi' translate='no'>Bhāsvaravarṇa</i> occurs at Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 6.2.14. There it describes a man’s soul purified by the fires of cremation. By this point in the Pali its use is more mundane.23.3Sumukhaṁ dhataraṭṭhañca,23.4luddo ādāya pakkami.

24.1Harīyamāno dhataraṭṭho,24.2sumukhaṁ etadabravi;24.3“Bāḷhaṁ bhāyāmi sumukha,24.4sāmāya lakkhaṇūruyā;24.5Asmākaṁ vadhamaññāya,24.6athattānaṁ vadhissati.

25.1Pākahaṁsā ca sumukha,25.2suhemā hemasuttacā;25.3Koñcī samuddatīreva,25.4kapaṇā nūna rucchati”.

26.1“Evaṁ mahanto lokassa,26.2appameyyo mahāgaṇī;26.3Ekitthimanusoceyya,26.4nayidaṁ paññavatāmiva.

27.1Vātova gandhamādeti,27.2ubhayaṁ chekapāpakaṁ;27.3Bālo āmakapakkaṁva,27.4lolo andhova āmisaṁ.

28.1PTS 5.367Avinicchayaññu atthesu,28.2mandova paṭibhāsi maṁ;28.3Kiccākiccaṁ na jānāsi,28.4sampatto kālapariyāyaṁ.

29.1Aḍḍhummatto udīresi,29.2yo seyyā maññasitthiyo;29.3Bahusādhāraṇā hetā,29.4soṇḍānaṁva surāgharaṁ.

30.1Māyā cesā marīcī ca,30.2soko rogo cupaddavo;30.3Kharā ca bandhanā cetā,30.4maccupāsā guhāsayā;30.5Tāsu yo vissase poso,30.6so naresu narādhamo”.

31.1PTS 5.368“Yaṁ vuddhehi upaññātaṁ,31.2ko taṁ ninditumarahati;31.3Mahābhūtitthiyo nāma,31.4lokasmiṁ udapajjisuṁ.

32.1Khiḍḍā paṇihitā tyāsu,32.2rati tyāsu patiṭṭhitā;32.3Bījāni tyāsu rūhanti,32.4yadidaṁ sattā pajāyare;32.5Tāsu ko nibbide poso,32.6pāṇamāsajja pāṇibhi.

33.1Tvameva nañño sumukha,33.2thīnaṁ atthesu yuñjasi;33.3Tassa tyajja bhaye jāte,33.4bhītena jāyate mati.

34.1Sabbo hi saṁsayaṁ patto,34.2bhayaṁ bhīru titikkhati;34.3Paṇḍitā ca mahantāno,34.4atthe yuñjanti duyyuje.

35.1Etadatthāya rājāno,35.2sūramicchanti mantinaṁ;35.3Paṭibāhati yaṁ sūro,35.4āpadaṁ attapariyāyaṁ.

36.1Mā no ajja vikantiṁsu,36.2rañño sūdā mahānase;36.3Tathā hi vaṇṇo pattānaṁ,36.4phalaṁ veḷuṁva taṁ vadhi.

37.1Muttopi na icchi uḍḍetuṁ,37.2Sayaṁ bandhaṁ upāgami;37.3Sopajja saṁsayaṁ patto,37.4Atthaṁ gaṇhāhi mā mukhaṁ.

38.1PTS 5.369So taṁ yogaṁ payuñjassu,38.2yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;38.3Tava pariyāpadānena,38.4mama pāṇesanaṁ cara”.

39.1PTS 5.370“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha,39.2na hi bhāyanti tādisā;39.3Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ,39.4yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;39.5Mama pariyāpadānena,39.6khippaṁ pāsā pamokkhasi”.

40.1So luddo haṁsakājena,40.2rājadvāraṁ upāgami;40.3“Paṭivedetha maṁ rañño,40.4dhataraṭṭhāyamāgato”.

41.1Te disvā puññasaṅkāse,41.2ubho lakkhaṇasammate;41.3Khalu saṁyamano rājā,41.4amacce ajjhabhāsatha.

42.1“Detha luddassa vatthāni,42.2annaṁ pānañca bhojanaṁ;42.3Kāmaṅkaro hiraññassa,42.4yāvanto esa icchati”.

43.1PTS 5.371Disvā luddaṁ pasannattaṁ,43.2Kāsirājā tadabravi;43.3“Yadyāyaṁ samma khemaka,43.4Puṇṇā haṁsehi tiṭṭhati.

44.1Kathaṁ rucimajjhagataṁ,44.2pāsahattho upāgami;44.3Okiṇṇaṁ ñātisaṅghehi,44.4nimmajjhimaṁ kathaṁ gahi”.

45.1“Ajja me sattamā ratti,45.2adanāni upāsato;45.3Padametassa anvesaṁ,45.4appamatto ghaṭassito.

46.1Athassa padamaddakkhiṁ,46.2carato adanesanaṁ;46.3Tatthāhaṁ odahiṁ pāsaṁ,46.4evaṁ taṁ dijamaggahiṁ”.

47.1PTS 5.372“Ludda dve ime sakuṇā,47.2atha ekoti bhāsasi;47.3Cittaṁ nu te vipariyattaṁ,47.4adu kiṁ nu jigīsasi”.

48.1“Yassa lohitakā tālā,48.2tapanīyanibhā subhā;48.3Uraṁ saṁhacca tiṭṭhanti,48.4so me bandhaṁ upāgami.

49.1Athāyaṁ bhassaro pakkhī,49.2abaddho baddhamāturaṁ;49.3Ariyaṁ bruvāno aṭṭhāsi,49.4cajanto mānusiṁ giraṁ”.

50.1PTS 5.373“Atha kiṁ dāni sumukha,50.2Hanuṁ saṁhacca tiṭṭhasi;50.3Adu me parisaṁ patto,50.4Bhayā bhīto na bhāsasi”.

51.1“Nāhaṁ kāsipati bhīto,51.2ogayha parisaṁ tava;51.3Nāhaṁ bhayā na bhāsissaṁ,51.4vākyaṁ atthamhi tādise”.

52.1“Na te abhisaraṁ passe,52.2na rathe napi pattike;52.3Nāssa cammaṁ va kīṭaṁ vā,52.4vammite ca dhanuggahe.

53.1Na hiraññaṁ suvaṇṇaṁ vā,53.2nagaraṁ vā sumāpitaṁ;53.3Okiṇṇaparikhaṁ duggaṁ,53.4daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṁ;53.5Yattha paviṭṭho sumukha,53.6bhāyitabbaṁ na bhāyasi”.

54.1PTS 5.374“Na me abhisarenattho,54.2nagarena dhanena vā;54.3Apathena pathaṁ yāma,54.4antalikkhecarā mayaṁ.

55.1Sutā ca paṇḍitā tyamhā,55.2nipuṇā atthacintakā;55.3Bhāsematthavatiṁ vācaṁ,55.4sacce cassa patiṭṭhito.

56.1Kiñca tuyhaṁ asaccassa,56.2anariyassa karissati;56.3Musāvādissa luddassa,56.4bhaṇitampi subhāsitaṁ.

57.1Taṁ brāhmaṇānaṁ vacanā,57.2imaṁ khemamakārayi;57.3Abhayañca tayā ghuṭṭhaṁ,57.4imāyo dasadhā disā.

58.1Ogayha te pokkharaṇiṁ,58.2vippasannodakaṁ suciṁ;58.3Pahūtaṁ cādanaṁ tattha,58.4ahiṁsā cettha pakkhinaṁ.

59.1Idaṁ sutvāna nigghosaṁ,59.2āgatamha tavantike;59.3Te te bandhasma pāsena,59.4etaṁ te bhāsitaṁ musā.

60.1Musāvādaṁ purakkhatvā,60.2icchālobhañca pāpakaṁ;60.3Ubho sandhimatikkamma,60.4asātaṁ upapajjati”.

61.1PTS 5.375“Nāparajjhāma sumukha,61.2napi lobhāva maggahiṁ;61.3Sutā ca paṇḍitātyattha-61.4nipuṇā atthacintakā.

62.1Appevatthavatiṁ vācaṁ,62.2byāhareyyuṁ idhāgatā;62.3Tathā taṁ samma nesādo,62.4vutto sumukha maggahi”.

63.1“Neva bhītā kāsipati,63.2upanītasmi jīvite;63.3Bhāsematthavatiṁ vācaṁ,63.4sampattā kālapariyāyaṁ.

64.1Yo migena migaṁ hanti,64.2pakkhiṁ vā pana pakkhinā;64.3Sutena vā sutaṁ kiṇyā,64.4kiṁ anariyataraṁ tato.

65.1Yo cāriyarudaṁ bhāse,65.2anariyadhammavassito;65.3Ubho so dhaṁsate lokā,65.4idha ceva parattha ca.

66.1Na majjetha yasaṁ patto,66.2na byādhe pattasaṁsayaṁ;66.3Vāyametheva kiccesu,66.4saṁvare vivarāni ca.

67.1PTS 5.376Ye vuddhā abbhatikkantā,67.2sampattā kālapariyāyaṁ;67.3Idha dhammaṁ caritvāna,67.4evaṁte tidivaṁ gatā.

68.1Idaṁ sutvā kāsipati,68.2dhammamattani pālaya;68.3Dhataraṭṭhañca muñcāhi,68.4haṁsānaṁ pavaruttamaṁ”.

69.1“Āharantudakaṁ pajjaṁ,69.2āsanañca mahārahaṁ;69.3Pañjarato pamokkhāmi,69.4dhataraṭṭhaṁ yasassinaṁ.

70.1Tañca senāpatiṁ dhīraṁ,70.2nipuṇaṁ atthacintakaṁ;70.3Yo sukhe sukhito rañño,70.4dukkhite hoti dukkhito.

71.1Ediso kho arahati,71.2piṇḍamasnātu bhattuno;71.3Yathāyaṁ sumukho rañño,71.4pāṇasādhāraṇo sakhā”.

72.1PTS 5.377Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṁ,72.2Aṭṭhapādaṁ manoramaṁ;72.3Maṭṭhaṁ kāsikamatthannaṁ,72.4Dhataraṭṭho upāvisi.

73.1Kocchañca sabbasovaṇṇaṁ,73.2veyyagghaparisibbitaṁ;73.3Sumukho ajjhupāvekkhi,73.4dhataraṭṭhassanantarā.

74.1Tesaṁ kañcanapattehi,74.2puthū ādāya kāsiyo;74.3Haṁsānaṁ abhihāresuṁ,74.4aggarañño pavāsitaṁ.

75.1Disvā abhihaṭaṁ aggaṁ,75.2kāsirājena pesitaṁ;75.3Kusalo khattadhammānaṁ,75.4tato pucchi anantarā.

76.1“Kaccinnu bhoto kusalaṁ,76.2kacci bhoto anāmayaṁ;76.3Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ,76.4dhammena manusāsasi”.

77.1“Kusalañceva me haṁsa,77.2atho haṁsa anāmayaṁ;77.3Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ,77.4dhammenaṁ manusāsahaṁ”.

78.1“Kacci bhoto amaccesu,78.2doso koci na vijjati;78.3Kacci ca te tavatthesu,78.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

79.1“Athopi me amaccesu,79.2doso koci na vijjati;79.3Athopi te mamatthesu,79.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

80.1“Kacci te sādisī bhariyā,80.2assavā piyabhāṇinī;80.3Puttarūpayasūpetā,80.4tava chandavasānugā”.

81.1“Atho me sādisī bhariyā,81.2assavā piyabhāṇinī;81.3Puttarūpayasūpetā,81.4mama chandavasānugā”.

82.1PTS 5.378“Kacci raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ,82.2akutociupaddavaṁ;82.3Asāhasena dhammena,82.4samena manusāsasi”.

83.1“Atho raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ,83.2akutociupaddavaṁ;83.3Asāhasena dhammena,83.4samena manusāsahaṁ”.

84.1“Kacci santo apacitā,84.2Asanto parivajjitā;84.3No ce dhammaṁ niraṅkatvā,84.4Adhammamanuvattasi”.

85.1“Santo ca me apacitā,85.2asanto parivajjitā;85.3Dhammamevānuvattāmi,85.4adhammo me niraṅkato”.

86.1“Kacci nānāgataṁ dīghaṁ,86.2samavekkhasi khattiya;86.3Kacci matto madanīye,86.4paralokaṁ na santasi”.

87.1“Nāhaṁ anāgataṁ dīghaṁ,87.2samavekkhāmi pakkhima;87.3Ṭhito dasasu dhammesu,87.4paralokaṁ na santase.

88.1Dānaṁ sīlaṁ pariccāgaṁ,88.2ajjavaṁ maddavaṁ tapaṁ;88.3Akkodhaṁ avihiṁsañca,88.4khantiñca avirodhanaṁ.

89.1Iccete kusale dhamme,89.2ṭhite passāmi attani;89.3Tato me jāyate pīti,89.4somanassañcanappakaṁ.

90.1Sumukho ca acintetvā,90.2visajji pharusaṁ giraṁ;90.3Bhāvadosamanaññāya,90.4asmākāyaṁ vihaṅgamo.

91.1So kuddho pharusaṁ vācaṁ,91.2nicchāresi ayoniso;91.3Yānasmesu na vijjanti,91.4nayidaṁ paññavatāmiva”.

92.1PTS 5.379“Atthi me taṁ atisāraṁ,92.2vegena manujādhipa;92.3Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṁ,92.4dukkhaṁ me vipulaṁ ahu.

93.1Tvaṁ no pitāva puttānaṁ,93.2bhūtānaṁ dharaṇīriva;93.3Asmākaṁ adhipannānaṁ,93.4khamassu rājakuñjara”.

94.1“Etaṁ te anumodāma,94.2yaṁ bhāvaṁ na nigūhasi;94.3Khilaṁ pabhindasi pakkhi,94.4ujukosi vihaṅgama.

95.1Yaṁ kiñci ratanaṁ atthi,95.2kāsirājanivesane;95.3Rajataṁ jātarūpañca,95.4muttā veḷuriyā bahū.

96.1PTS 5.380Maṇayo saṅkhamuttā ca,96.2vatthakaṁ haricandanaṁ;96.3Ajinaṁ dantabhaṇḍañca,96.4lohaṁ kāḷāyasaṁ bahuṁ;96.5Etaṁ dadāmi vo vittaṁ,96.6issaraṁ vissajāmi vo”.

97.1“Addhā apacitā tyamhā,97.2sakkatā ca rathesabha;97.3Dhammesu vattamānānaṁ,97.4tvaṁ no ācariyo bhava.

98.1Ācariya samanuññātā,98.2Tayā anumatā mayaṁ;98.3Taṁ padakkhiṇato katvā,98.4Ñātiṁ passemurindama”.

99.1Sabbarattiṁ cintayitvā,99.2mantayitvā yathātathaṁ;99.3Kāsirājā anuññāsi,99.4haṁsānaṁ pavaruttamaṁ.

100.1PTS 5.381Tato ratyā vivasāne,100.2sūriyuggamanaṁ pati;100.3Pekkhato kāsirājassa,100.4bhavanā te vigāhisuṁ.

101.1Te aroge anuppatte,101.2disvāna parame dije;101.3Kekāti makaruṁ haṁsā,101.4puthusaddo ajāyatha.

102.1Te patītā pamuttena,102.2bhattunā bhattugāravā;102.3Samantā parikiriṁsu,102.4aṇḍajā laddhapaccayā.

103.1PTS 5.382Evaṁ mittavataṁ atthā,103.2sabbe honti padakkhiṇā;103.3Haṁsā yathā dhataraṭṭhā,103.4ñātisaṅghaṁ upāgamunti.

104.1Mahāhaṁsajātakaṁ dutiyaṁ.