Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Ja 53318 min read

The Shorter Tale of the Golden Goose

Cūḷahaṁsajātaka

“All other birds, etc.” This was a story told by the Master, while dwelling in the Bamboo Grove, as to how the venerable Ananda renounced his life.

Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

  • 0.1Jātaka
  • 0.2Asītinipāta
  • 0.3Cūḷahaṁsavagga

0.41 Cūḷahaṁsajātaka

1.1PTS 5.339“Sumukha anupacinantā,1.2pakkamanti vihaṅgamā;1.3Gaccha tuvampi mā kaṅkhi,1.4natthi baddhe sahāyatā”.

2.1“Gacche vāhaṁ na vā gacche,2.2na tena amaro siyaṁ;2.3Sukhitaṁ taṁ upāsitvā,2.4dukkhitaṁ taṁ kathaṁ jahe.

3.1Maraṇaṁ vā tayā saddhiṁ,3.2jīvitaṁ vā tayā vinā;3.3Tadeva maraṇaṁ seyyo,3.4yañce jīve tayā vinā.

4.1Nesa dhammo mahārāja,4.2yaṁ taṁ evaṁ gataṁ jahe;4.3Yā gati tuyhaṁ sā mayhaṁ,4.4ruccate vihagādhipa”.

5.1“Kā nu pāsena baddhassa,5.2gati aññā mahānasā;5.3Sā kathaṁ cetayānassa,5.4muttassa tava ruccati.

6.1Kaṁ vā tvaṁ passase atthaṁ,6.2mama tuyhañca pakkhima;6.3Ñātīnaṁ vāvasiṭṭhānaṁ,6.4ubhinnaṁ jīvitakkhaye.

7.1Yaṁ na kañcanadepiñcha,7.2Andhena tamasā gataṁ;7.3Tādise sañcajaṁ pāṇaṁ,7.4Kamatthamabhijotaye”.

8.1“Kathaṁ nu patataṁ seṭṭha,8.2Dhamme atthaṁ na bujjhasi;8.3Dhammo apacito santo,8.4Atthaṁ dasseti pāṇinaṁ.

9.1PTS 5.340Sohaṁ dhammaṁ apekkhāno,9.2dhammā catthaṁ samuṭṭhitaṁ;9.3Bhattiñca tayi sampassaṁ,9.4nāvakaṅkhāmi jīvitaṁ.

10.1Addhā eso sataṁ dhammo,10.2yo mitto mittamāpade;10.3Na caje jīvitassāpi,10.4hetudhammamanussaraṁ”.

11.1“Svāyaṁ dhammo ca te ciṇṇo,11.2bhatti ca viditā mayi;11.3Kāmaṁ karassu mayhetaṁ,11.4gacchevānumato mayā.

12.1Api tvevaṁ gate kāle,12.2yaṁ khaṇḍaṁ ñātinaṁ mayā;12.3Tayā taṁ buddhisampannaṁ,12.4assa paramasaṁvutaṁ”.

13.1Iccevaṁ mantayantānaṁ,13.2Ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;13.3Paccadissatha nesādo,13.4Āturānamivantako.

14.1Te sattumabhisañcikkha,14.2dīgharattaṁ hitā dijā;14.3Tuṇhīmāsittha ubhayo,14.4na sañcalesumāsanā.

15.1Dhataraṭṭhe ca disvāna,15.2samuḍḍente tato tato;15.3Abhikkamatha vegena,15.4dijasattu dijādhipe.

16.1So ca vegenabhikkamma,16.2āsajja parame dije;16.3Paccakamittha nesādo,16.4baddhā iti vicintayaṁ.

17.1Ekaṁva baddhamāsīnaṁ,17.2abaddhañca punāparaṁ;17.3Āsajja baddhamāsīnaṁ,17.4pekkhamānamadīnavaṁ.

18.1Tato so vimatoyeva,18.2paṇḍare ajjhabhāsatha;18.3Pavaḍḍhakāye āsīne,18.4dijasaṅghagaṇādhipe.

19.1“Yannu pāsena mahatā,19.2baddho na kurute disaṁ;19.3Atha kasmā abaddho tvaṁ,19.4balī pakkhi na gacchasi.

20.1Kiṁ nu tyāyaṁ dijo hoti,20.2mutto baddhaṁ upāsasi;20.3Ohāya sakuṇā yanti,20.4kiṁ eko avahīyasi”.

21.1“Rājā me so dijāmitta,21.2sakhā pāṇasamo ca me;21.3Neva naṁ vijahissāmi,21.4yāva kālassa pariyāyaṁ”.

22.1PTS 5.341“Kathaṁ panāyaṁ vihaṅgo,22.2nāddasa pāsamoḍḍitaṁ;22.3Padañhetaṁ mahantānaṁ,22.4boddhumarahanti āpadaṁ”.

23.1“Yadā parābhavo hoti,23.2poso jīvitasaṅkhaye;23.3Atha jālañca pāsañca,23.4āsajjāpi na bujjhati.

24.1Api tveva mahāpañña,24.2pāsā bahuvidhā tatā;24.3Guyhamāsajja bajjhanti,24.4athevaṁ jīvitakkhaye”.

25.1PTS 5.343“Api nāyaṁ tayā saddhiṁ,25.2saṁvāsassa sukhudrayo;25.3Api no anumaññāsi,25.4api no jīvitaṁ dade”.

26.1“Na ceva me tvaṁ baddhosi,26.2napi icchāmi te vadhaṁ;26.3Kāmaṁ khippamito gantvā,26.4jīva tvaṁ anigho ciraṁ”.

27.1“Nevāhametamicchāmi,27.2aññatretassa jīvitā;27.3Sace ekena tuṭṭhosi,27.4muñcetaṁ mañca bhakkhaya.

28.1Ārohapariṇāhena,28.2tulyāsmā vayasā ubho;28.3Na te lābhena jīvatthi,28.4etena niminā tuvaṁ.

29.1Tadiṅgha samapekkhassu,29.2hotu giddhi tavamhasu;29.3Maṁ pubbe bandha pāsena,29.4pacchā muñca dijādhipaṁ.

30.1Tāvadeva ca te lābho,30.2katāssa yācanāya ca;30.3Mitti ca dhataraṭṭhehi,30.4yāvajīvāya te siyā”.

31.1“Passantu no mahāsaṅghā,31.2tayā muttaṁ ito gataṁ;31.3Mittāmaccā ca bhaccā ca,31.4puttadārā ca bandhavā.

32.1Na ca te tādisā mittā,32.2bahūnaṁ idha vijjati;32.3Yathā tvaṁ dhataraṭṭhassa,32.4pāṇasādhāraṇo sakhā.

33.1So te sahāyaṁ muñcāmi,33.2hotu rājā tavānugo;33.3Kāmaṁ khippamito gantvā,33.4ñātimajjhe virocatha”.

34.1PTS 5.344“So patīto pamuttena,34.2bhattunā bhattugāravo;34.3Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,34.4vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

35.1Evaṁ luddaka nandassu,35.2saha sabbehi ñātibhi;35.3Yathāhamajja nandāmi,35.4muttaṁ disvā dijādhipaṁ”.

36.1PTS 5.345“Ehi taṁ anusikkhāmi,36.2Yathā tvamapi lacchase;36.3Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho,36.4Pāpaṁ kiñci na dakkhati.

37.1Khippamantepuraṁ netvā,37.2rañño dassehi no ubho;37.3Abaddhe pakatibhūte,37.4kāje ubhayato ṭhite.

38.1Dhataraṭṭhā mahārāja,38.2haṁsādhipatino ime;38.3Ayañhi rājā haṁsānaṁ,38.4ayaṁ senāpatītaro.

39.1Asaṁsayaṁ imaṁ disvā,39.2haṁsarājaṁ narādhipo;39.3Patīto sumano vitto,39.4bahuṁ dassati te dhanaṁ”.

40.1PTS 5.346Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,40.2kammunā upapādayi;40.3Khippamantepuraṁ gantvā,40.4rañño haṁse adassayi;40.5Abaddhe pakatibhūte,40.6kāje ubhayato ṭhite.

41.1“Dhataraṭṭhā mahārāja,41.2haṁsādhipatino ime;41.3Ayañhi rājā haṁsānaṁ,41.4ayaṁ senāpatītaro”.

42.1“Kathaṁ panime vihaṅgā,42.2tava hatthattamāgatā;42.3Kathaṁ luddo mahantānaṁ,42.4issare idha ajjhagā”.

43.1“Vihitā santime pāsā,43.2pallalesu janādhipa;43.3Yaṁ yadāyatanaṁ maññe,43.4dijānaṁ pāṇarodhanaṁ.

44.1Tādisaṁ pāsamāsajja,44.2haṁsarājā abajjhatha;44.3Taṁ abaddho upāsīno,44.4mamāyaṁ ajjhabhāsatha.

45.1Sudukkaraṁ anariyehi,45.2dahate bhāvamuttamaṁ;45.3Bhatturatthe parakkanto,45.4dhammayutto vihaṅgamo.

46.1Attanāyaṁ cajitvāna,46.2jīvitaṁ jīvitāraho;46.3Anutthunanto āsīno,46.4bhattu yācittha jīvitaṁ.

47.1Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,47.2pasādamahamajjhagā;47.3Tato naṁ pāmuciṁ pāsā,47.4anuññāsiṁ sukhena ca.

48.1So patīto pamuttena,48.2bhattunā bhattugāravo;48.3Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,48.4vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

49.1‘Evaṁ luddaka nandassu,49.2saha sabbehi ñātibhi;49.3Yathāhamajja nandāmi,49.4muttaṁ disvā dijādhipaṁ.

50.1Ehi taṁ anusikkhāmi,50.2yathā tvamapi lacchase;50.3Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho,50.4pāpaṁ kiñci na dakkhati.

51.1Khippamantepuraṁ netvā,51.2rañño dassehi no ubho;51.3Abaddhe pakatibhūte,51.4kāje ubhayato ṭhite.

52.1“Dhataraṭṭhā mahārāja,52.2haṁsādhipatino ime;52.3Ayañhi rājā haṁsānaṁ,52.4ayaṁ senāpatītaro”.

53.1Asaṁsayaṁ imaṁ disvā,53.2haṁsarājaṁ narādhipo;53.3Patīto sumano vitto,53.4bahuṁ dassati te dhanaṁ’.

54.1PTS 5.347Evametassa vacanā,54.2ānītāme ubho mayā;54.3Ettheva hi ime āsuṁ,54.4ubho anumatā mayā.

55.1Soyaṁ evaṁ gato pakkhī,55.2dijo paramadhammiko;55.3Mādisassa hi luddassa,55.4janayeyyātha maddavaṁ.

56.1Upāyanañca te deva,56.2nāññaṁ passāmi edisaṁ;56.3Sabbasākuṇikāgāme,56.4taṁ passa manujādhipa”.

57.1PTS 5.348Disvā nisinnaṁ rājānaṁ,57.2pīṭhe sovaṇṇaye subhe;57.3Ajjhabhāsatha vakkaṅgo,57.4vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

58.1“Kaccinnu bhoto kusalaṁ,58.2kacci bhoto anāmayaṁ;58.3Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ,58.4dhammena manusāsasi”.

59.1“Kusalañceva me haṁsa,59.2Atho haṁsa anāmayaṁ;59.3Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ,59.4Dhammena manusāsahaṁ”.

60.1“Kacci bhoto amaccesu,60.2doso koci na vijjati;60.3Kacci ca te tavatthesu,60.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

61.1“Athopi me amaccesu,61.2doso koci na vijjati;61.3Athopi te mamatthesu,61.4nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.

62.1“Kacci te sādisī bhariyā,62.2assavā piyabhāṇinī;62.3Puttarūpayasūpetā,62.4tava chandavasānugā”.

63.1“Atho me sādisī bhariyā,63.2assavā piyabhāṇinī;63.3Puttarūpayasūpetā,63.4mama chandavasānugā.

64.1PTS 5.349Bhavantaṁ kacci nu mahā-64.2sattuhatthattataṁ gato;64.3Dukkhamāpajji vipulaṁ,64.4tasmiṁ paṭhamamāpade.

65.1Kacci yantāpatitvāna,65.2daṇḍena samapothayi;65.3Evametesaṁ jammānaṁ,65.4pātikaṁ bhavati tāvade”.

66.1“Khemamāsi mahārāja,66.2evamāpadiyā sati;66.3Na cāyaṁ kiñci rasmāsu,66.4sattūva samapajjatha.

67.1Paccagamittha nesādo,67.2pubbeva ajjhabhāsatha;67.3Tadāyaṁ sumukhoyeva,67.4paṇḍito paccabhāsatha.

68.1Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,68.2pasādamayamajjhagā;68.3Tato maṁ pāmucī pāsā,68.4anuññāsi sukhena ca.

69.1Idañca sumukheneva,69.2etadatthāya cintitaṁ;69.3Bhoto sakāsegamanaṁ,69.4etassa dhanamicchatā”.

70.1“Svāgatañcevidaṁ bhavataṁ,70.2patīto casmi dassanā;70.3Eso cāpi bahuṁ vittaṁ,70.4labhataṁ yāvadicchati”.

71.1PTS 5.350Santappayitvā nesādaṁ,71.2bhogehi manujādhipo;71.3Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṁ,71.4vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

72.1“Yaṁ khalu dhammamādhīnaṁ,72.2vaso vattati kiñcanaṁ;72.3Sabbatthissariyaṁ tava,72.4taṁ pasāsa yadicchatha.

73.1Dānatthaṁ upabhottuṁ vā,73.2yaṁ caññaṁ upakappati;73.3Etaṁ dadāmi vo vittaṁ,73.4issariyaṁ vissajāmi vo”.

74.1PTS 5.351“Yathā ca myāyaṁ sumukho,74.2ajjhabhāseyya paṇḍito;74.3Kāmasā buddhisampanno,74.4taṁ myāssa paramappiyaṁ”.

75.1“Ahaṁ khalu mahārāja,75.2nāgarājārivantaraṁ;75.3Paṭivattuṁ na sakkomi,75.4na me so vinayo siyā.

76.1Amhākañceva so seṭṭho,76.2tvañca uttamasattavo;76.3Bhūmipālo manussindo,76.4pūjā bahūhi hetuhi.

77.1Tesaṁ ubhinnaṁ bhaṇataṁ,77.2vattamāne vinicchaye;77.3Nantaraṁ paṭivattabbaṁ,77.4pessena manujādhipa”.

78.1“Dhammena kira nesādo,78.2paṇḍito aṇḍajo iti;78.3Na heva akatattassa,78.4nayo etādiso siyā.

79.1Evaṁ aggapakatimā,79.2evaṁ uttamasattavo;79.3Yāvatatthi mayā diṭṭhā,79.4nāññaṁ passāmi edisaṁ.

80.1Tuṭṭhosmi vo pakatiyā,80.2vākyena madhurena ca;80.3Eso cāpi mamacchando,80.4ciraṁ passeyya vo ubho”.

81.1PTS 5.352“Yaṁ kiccaṁ parame mitte,81.2katamasmāsu taṁ tayā;81.3Pattā nissaṁsayaṁ tyāmhā,81.4bhattirasmāsu yā tava.

82.1Aduñca nūna sumahā,82.2ñātisaṅghassa mantaraṁ;82.3Adassanena asmākaṁ,82.4dukkhaṁ bahūsu pakkhisu.

83.1Tesaṁ sokavighātāya,83.2Tayā anumatā mayaṁ;83.3Taṁ padakkhiṇato katvā,83.4Ñātiṁ passemurindama.

84.1Addhāhaṁ vipulaṁ pītiṁ,84.2bhavataṁ vindāmi dassanā;84.3Eso cāpi mahā attho,84.4ñātivissāsanā siyā”.

85.1PTS 5.353Idaṁ vatvā dhataraṭṭho,85.2haṁsarājā narādhipaṁ;85.3Uttamaṁ javamanvāya,85.4ñātisaṅghaṁ upāgamuṁ.

86.1Te aroge anuppatte,86.2disvāna parame dije;86.3Kekāti makaruṁ haṁsā,86.4puthusaddo ajāyatha.

87.1Te patītā pamuttena,87.2bhattunā bhattugāravā;87.3Samantā parikiriṁsu,87.4aṇḍajā laddhapaccayā.

88.1Evaṁ mittavataṁ atthā,88.2sabbe honti padakkhiṇā;88.3Haṁsā yathā dhataraṭṭhā,88.4ñātisaṅghaṁ upāgamunti.

89.1Cūḷahaṁsajātakaṁ paṭhamaṁ.