0.45. Rukkhaacetanābhāvapañha
1.1“Bhante nāgasena, bhāsitampetaṁ tathāgatena—
2.1‘Acetanaṁ brāhmaṇa assuṇantaṁ,2.2Jāno ajānantamimaṁ palāsaṁ;2.3Āraddhavīriyo dhuvaṁ appamatto,2.4Sukhaseyyaṁ pucchasi kissa hetūti.
3.1Puna ca bhaṇitaṁ—
4.1Iti phandanarukkhopi,4.2tāvade ajjhabhāsatha;4.3Mayhampi vacanaṁ atthi,4.4bhāradvāja suṇohi me’ti.
5.1Yadi, bhante nāgasena, rukkho acetano, tena hi phandanena rukkhena bhāradvājena saha sallapitanti yaṁ vacanaṁ, taṁ micchā.5.2Yadi phandanena rukkhena bhāradvājena saddhiṁ sallapitaṁ, tena hi rukkho acetanoti tampi vacanaṁ micchā.5.3Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.
6.1“Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā ‘rukkho acetano’ti, phandanena ca rukkhena bhāradvājena saddhiṁ sallapitaṁ, tañca pana vacanaṁ lokasamaññāya bhaṇitaṁ.6.2Natthi, mahārāja, acetanassa rukkhassa sallāpo nāma, api ca, mahārāja, tasmiṁ rukkhe adhivatthāya devatāyetaṁ adhivacanaṁ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti, yathā, mahārāja, sakaṭaṁ dhaññassa paripūritaṁ dhaññasakaṭanti jano voharati, na ca taṁ dhaññamayaṁ sakaṭaṁ, rukkhamayaṁ sakaṭaṁ, tasmiṁ sakaṭe dhaññassa pana ākiritattā dhaññasakaṭanti jano voharati;6.3evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano, yā pana tasmiṁ rukkhe adhivatthā devatā, tassāyeva taṁ adhivacanaṁ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti.
7.1Yathā vā pana, mahārāja, dadhiṁ manthayamāno takkaṁ manthemīti voharati, na taṁ takkaṁ, yaṁ so mantheti, dadhiṁyeva so manthento takkaṁ manthemīti voharati;7.2evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano.7.3Yā pana tasmiṁ rukkhe adhivatthā devatā, tassāyeva taṁ adhivacanaṁ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti.
8.1Yathā vā pana, mahārāja, asantaṁ sādhetukāmo santaṁ sādhemīti voharati, asiddhaṁ siddhanti voharati, evamesā lokasamaññā;8.2evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano.8.3Yā pana tasmiṁ rukkhe adhivatthā devatā, tassāyeva taṁ adhivacanaṁ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti, yāya, mahārāja, lokasamaññāya jano voharati, tathāgatopi tāyeva lokasamaññāya sattānaṁ dhammaṁ desetī”ti.8.4“Sādhu, bhante nāgasena, evametaṁ tathā sampaṭicchāmī”ti.
9.1Rukkhaacetanābhāvapañho pañcamo.