0.4Desanāhāravibhaṅga
1.1Tattha katamo desanāhāro?1.2“Assādādīnavatā”ti gāthā ayaṁ desanāhāro.1.3Kiṁ desayati?1.4Assādaṁ ādīnavaṁ nissaraṇaṁ phalaṁ upāyaṁ āṇattiṁ.1.5“Dhammaṁ vo, bhikkhave, desessāmi ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsessāmī”ti.
2.1Tattha katamo assādo?
3.1“Kāmaṁ kāmayamānassa,3.2tassa cetaṁ samijjhati;3.3Addhā pītimano hoti,3.4laddhā macco yadicchatī”ti.
3.5Ayaṁ assādo.
4.1Tattha katamo ādīnavo?
5.1“Tassa ce kāmayānassa,5.2chandajātassa jantuno;5.3Te kāmā parihāyanti,5.4sallaviddhova ruppatī”ti.
5.5Ayaṁ ādīnavo.
6.1Tattha katamaṁ nissaraṇaṁ?
7.1“Yo kāme parivajjeti,7.2sappasseva padā siro;7.3Somaṁ visattikaṁ loke,7.4sato samativattatī”ti.
7.5Idaṁ nissaraṇaṁ.
8.1Tattha katamo assādo?
9.1“Khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ vā,9.2gavāssaṁ dāsaporisaṁ;9.3Thiyo bandhū puthū kāme,9.4yo naro anugijjhatī”ti.
9.5Ayaṁ assādo.
10.1Tattha katamo ādīnavo?
11.1“Abalā naṁ balīyanti,11.2maddantenaṁ parissayā;11.3Tato naṁ dukkhamanveti,11.4nāvaṁ bhinnamivodakan”ti.
11.5Ayaṁ ādīnavo.
12.1Tattha katamaṁ nissaraṇaṁ?
13.1“Tasmā jantu sadā sato,13.2kāmāni parivajjaye;13.3Te pahāya tare oghaṁ,13.4nāvaṁ sitvāva pāragū”ti.
13.5Idaṁ nissaraṇaṁ.
14.1Tattha katamaṁ phalaṁ?
15.1“Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ,15.2Chattaṁ mahantaṁ yatha vassakāle;15.3Esānisaṁso dhamme suciṇṇe,15.4Na duggatiṁ gacchati dhammacārī”ti.
15.5Idaṁ phalaṁ.
16.1Tattha katamo upāyo?
17.1“Sabbe saṅkhārā aniccāti,17.2…pe…
18.1“Sabbe saṅkhārā dukkhāti,18.2…pe…
19.1“Sabbe dhammā anattāti,19.2yadā paññāya passati;19.3Atha nibbindati dukkhe,19.4esa maggo visuddhiyā”ti.
19.5Ayaṁ upāyo.
20.1Tattha katamā āṇatti?
21.1“Cakkhumā visamānīva,21.2vijjamāne parakkame;21.3Paṇḍito jīvalokasmiṁ,21.4pāpāni parivajjaye”ti.
21.5Ayaṁ āṇatti.
22.1Tattha katamaṁ phalaṁ?
23.1“‘Suññato lokaṁ avekkhassu,23.2Mogharājā’ti āṇatti;23.3‘Sadā sato’ti upāyo,23.4‘Attānudiṭṭhiṁ ūhacca;23.5Evaṁ maccutaro siyā’”.
23.6Idaṁ phalaṁ.
24.1Tattha bhagavā ugghaṭitaññussa puggalassa nissaraṇaṁ desayati, vipañcitaññussa puggalassa ādīnavañca nissaraṇañca desayati, neyyassa puggalassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca desayati.
25.1Tattha catasso paṭipadā, cattāro puggalā.25.2Taṇhācarito mando satindriyena dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti satipaṭṭhānehi nissayehi.25.3Taṇhācarito udattho samādhindriyena dukkhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti jhānehi nissayehi.25.4Diṭṭhicarito mando vīriyindriyena sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti sammappadhānehi nissayehi.25.5Diṭṭhicarito udatto paññindriyena sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti saccehi nissayehi.
26.1Ubho taṇhācaritā samathapubbaṅgamāya vipassanāya niyyanti rāgavirāgāya cetovimuttiyā.26.2Ubho diṭṭhicaritā vipassanāpubbaṅgamena samathena niyyanti avijjāvirāgāya paññāvimuttiyā.
27.1Tattha ye samathapubbaṅgamāhi paṭipadāhi niyyanti, te nandiyāvaṭṭena nayena hātabbā, ye vipassanāpubbaṅgamāhi paṭipadāhi niyyanti, te sīhavikkīḷitena nayena hātabbā.
28.1Svāyaṁ hāro kattha sambhavati, yassa satthā vā dhammaṁ desayati aññataro vā garuṭṭhānīyo sabrahmacārī, so taṁ dhammaṁ sutvā saddhaṁ paṭilabhati.28.2Tattha yā vīmaṁsā ussāhanā tulanā upaparikkhā, ayaṁ sutamayī paññā.28.3Tathā sutena nissayena yā vīmaṁsā tulanā upaparikkhā manasānupekkhaṇā, ayaṁ cintāmayī paññā.28.4Imāhi dvīhi paññāhi manasikārasampayuttassa yaṁ ñāṇaṁ uppajjati dassanabhūmiyaṁ vā bhāvanābhūmiyaṁ vā, ayaṁ bhāvanāmayī paññā.
29.1Paratoghosā sutamayī paññā.29.2Paccattasamuṭṭhitā yoniso manasikārā cintāmayī paññā.29.3Yaṁ parato ca ghosena paccattasamuṭṭhitena ca yonisomanasikārena ñāṇaṁ uppajjati, ayaṁ bhāvanāmayī paññā.29.4Yassa imā dve paññā atthi sutamayī cintāmayī ca, ayaṁ ugghaṭitaññū.29.5Yassa sutamayī paññā atthi, cintāmayī natthi, ayaṁ vipañcitaññū.29.6Yassa neva sutamayī paññā atthi na cintāmayī, ayaṁ neyyo.
30.1Sāyaṁ dhammadesanā kiṁ desayati?30.2Cattāri saccāni dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.30.3Ādīnavo ca phalañca dukkhaṁ, assādo samudayo, nissaraṇaṁ nirodho, upāyo āṇatti ca maggo.30.4Imāni cattāri saccāni.30.5Idaṁ dhammacakkaṁ.
31.1Yathāha bhagavā—31.2“idaṁ dukkhan”ti me, bhikkhave, bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, sabbaṁ dhammacakkaṁ.
32.1Tattha aparimāṇā padā, aparimāṇā akkharā, aparimāṇā byañjanā, aparimāṇā ākārā neruttā niddesā.32.2Etasseva atthassa saṅkāsanā pakāsanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ paññatti, itipidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ.
33.1“Ayaṁ dukkhasamudayo”ti me, bhikkhave, bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ …pe…33.2“ayaṁ dukkhanirodho”ti me, bhikkhave …pe…33.3“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti me, bhikkhave, bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.
34.1Tattha aparimāṇā padā, aparimāṇā akkharā, aparimāṇā byañjanā, aparimāṇā ākārā neruttā niddesā.34.2Etasseva atthassa saṅkāsanā pakāsanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ paññatti itipidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ.
35.1Tattha bhagavā akkharehi saṅkāseti, padehi pakāseti, byañjanehi vivarati, ākārehi vibhajati, niruttīhi uttānīkaroti, niddesehi paññapeti.35.2Tattha bhagavā akkharehi ca padehi ca ugghaṭeti, byañjanehi ca ākārehi ca vipañcayati, niruttīhi ca niddesehi ca vitthāreti.35.3Tattha ugghaṭanā ādi, vipañcanā majjhe, vitthāraṇā pariyosānaṁ.35.4Soyaṁ dhammavinayo ugghaṭīyanto ugghaṭitaññūpuggalaṁ vineti, tena naṁ āhu “ādikalyāṇo”ti.35.5Vipañcīyanto vipañcitaññūpuggalaṁ vineti, tena naṁ āhu “majjhekalyāṇo”ti.35.6Vitthārīyanto neyyaṁ puggalaṁ vineti, tena naṁ āhu “pariyosānakalyāṇo”ti.
36.1Tattha chappadāni attho saṅkāsanā pakāsanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ paññatti, imāni chappadāni attho.36.2Chappadāni byañjanaṁ akkharaṁ padaṁ byañjanaṁ ākāro nirutti niddeso, imāni chappadāni byañjanaṁ.36.3Tenāha bhagavā “dhammaṁ vo, bhikkhave, desessāmi ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanan”ti.
37.1<b>Kevalan</b>ti lokuttaraṁ, na missaṁ lokiyehi dhammehi.37.2<b>Paripuṇṇan</b>ti paripūraṁ anūnaṁ anatirekaṁ.37.3<b>Parisuddhan</b>ti nimmalaṁ sabbamalāpagataṁ pariyodātaṁ upaṭṭhitaṁ sabbavisesānaṁ, idaṁ vuccati tathāgatapadaṁitipi tathāgatanisevitaṁitipi tathāgatārañjitaṁitipi, ato cetaṁ brahmacariyaṁ paññāyati.37.4Tenāha bhagavā “kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsessāmī”ti.
38.1Kesaṁ ayaṁ dhammadesanā, yogīnaṁ.38.2Tenāha āyasmā mahākaccāyano—
39.1“Assādādīnavatā,39.2Nissaraṇampi ca phalaṁ upāyo ca;39.3Āṇattī ca bhagavato,39.4Yogīnaṁ desanāhāro”ti.
39.5Niyutto desanāhāro.