1.1Tattha katamo vicayo hāro?1.2“Yaṁ pucchitañca vissajjitañcā”ti gāthā, ayaṁ vicayo hāro.

2.1Kiṁ vicinati?2.2Padaṁ vicinati, pañhaṁ vicinati, visajjanaṁ vicinati, pubbāparaṁ vicinati, assādaṁ vicinati, ādīnavaṁ vicinati, nissaraṇaṁ vicinati, phalaṁ vicinati, upāyaṁ vicinati, āṇattiṁ vicinati, anugītiṁ vicinati, sabbe nava suttante vicinati.2.3Yathā kiṁ bhave, yathā āyasmā ajito pārāyane bhagavantaṁ pañhaṁ pucchati—

3.1∥“Kenassu nivuto loko,3.2(iccāyasmā ajito)3.3Kenassu nappakāsati;3.4Kissābhilepanaṁ brūsi,3.5Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti.

4.1Imāni cattāri padāni pucchitāni, so eko pañho.4.2Kasmā?4.3Ekavatthupariggahā, evañhi āha—4.4“kenassu nivuto loko”ti lokādhiṭṭhānaṁ pucchati, “kenassu nappakāsatī”ti lokassa appakāsanaṁ pucchati, “kissābhilepanaṁ brūsī”ti lokassa abhilepanaṁ pucchati, “kiṁsu tassa mahabbhayan”ti tasseva lokassa mahābhayaṁ pucchati.4.5Loko tividho kilesaloko bhavaloko indriyaloko.

5.1Tattha visajjanā—

6.1∥“Avijjāya nivuto loko,6.2(ajitāti bhagavā)6.3Vivicchā pamādā nappakāsati;6.4Jappābhilepanaṁ brūmi,6.5Dukkhamassa mahabbhayan”ti.

7.1Imāni cattāri padāni imehi catūhi padehi visajjitāni paṭhamaṁ paṭhamena, dutiyaṁ dutiyena, tatiyaṁ tatiyena, catutthaṁ catutthena.

8.1“Kenassu nivuto loko”ti pañhe “avijjāya nivuto loko”ti visajjanā.8.2Nīvaraṇehi nivuto loko, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.8.3Yathāha bhagavā “sabbasattānaṁ, bhikkhave, sabbapāṇānaṁ sabbabhūtānaṁ pariyāyato ekameva nīvaraṇaṁ vadāmi yadidaṁ avijjā, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.8.4Sabbasova, bhikkhave, avijjāya nirodhā cāgā paṭinissaggā natthi sattānaṁ nīvaraṇanti vadāmī”ti.8.5Tena ca paṭhamassa padassa visajjanā yuttā.

9.1“Kenassu nappakāsatī”ti pañhe “vivicchā pamādā nappakāsatī”ti visajjanā.9.2Yo puggalo nīvaraṇehi nivuto, so vivicchati.9.3Vivicchā nāma vuccati vicikicchā.9.4So vicikicchanto nābhisaddahati, na abhisaddahanto vīriyaṁ nārabhati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sacchikiriyāya.9.5So idhappamādamanuyutto viharati pamatto, sukke dhamme na uppādiyati, tassa te anuppādiyamānā nappakāsanti, yathāha bhagavā—

10.1∥“Dūre santo pakāsanti,10.2himavantova pabbato;10.3Asantettha na dissanti,10.4rattiṁ khittā yathā sarā;10.5Te guṇehi pakāsanti,10.6kittiyā ca yasena cā”ti.

11.1Tena ca dutiyassa padassa visajjanā yuttā.

12.1“Kissābhilepanaṁ brūsī”ti pañhe “jappābhilepanaṁ brūmī”ti visajjanā.12.2Jappā nāma vuccati taṇhā.12.3Sā kathaṁ abhilimpati?12.4Yathāha bhagavā—

13.1∥“Ratto atthaṁ na jānāti,13.2ratto dhammaṁ na passati;13.3Andhantamaṁ tadā hoti,13.4yaṁ rāgo sahate naran”ti.

14.1Sāyaṁ taṇhā āsattibahulassa puggalassa “evaṁ abhijappā”ti karitvā tattha loko abhilitto nāma bhavati, tena ca tatiyassa padassa visajjanā yuttā.

15.1“Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti pañhe “dukkhamassa mahabbhayan”ti visajjanā.15.2Duvidhaṁ dukkhaṁ—15.3kāyikañca cetasikañca.15.4Yaṁ kāyikaṁ idaṁ dukkhaṁ, yaṁ cetasikaṁ idaṁ domanassaṁ.15.5Sabbe sattā hi dukkhassa ubbijjanti, natthi bhayaṁ dukkhena samasamaṁ, kuto vā pana tassa uttaritaraṁ?15.6Tisso dukkhatā—15.7dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā.15.8Tattha loko odhaso kadāci karahaci dukkhadukkhatāya muccati.15.9Tathā vipariṇāmadukkhatāya.15.10Taṁ kissa hetu?15.11Honti loke appābādhāpi dīghāyukāpi.15.12Saṅkhāradukkhatāya pana loko anupādisesāya nibbānadhātuyā muccati, tasmā saṅkhāradukkhatā dukkhaṁ lokassāti katvā dukkhamassa mahabbhayanti.15.13Tena ca catutthassa padassa visajjanā yuttā.15.14Tenāha bhagavā “avijjāya nivuto loko”ti.

16.1∥“Savanti sabbadhi sotā,16.2(iccāyasmā ajito)16.3Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;16.4Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,16.5Kena sotā pidhīyare”.

17.1Imāni cattāri padāni pucchitāni.17.2Te dve pañhā.17.3Kasmā?17.4Ime hi batvādhivacanena pucchitā.17.5Evaṁ samāpannassa lokassa evaṁ saṅkiliṭṭhassa kiṁ lokassa vodānaṁ vuṭṭhānamiti, evañhi āha.

18.1<b>Savanti sabbadhi sotā</b>ti asamāhitassa savanti abhijjhābyāpādappamādabahulassa.18.2Tattha yā abhijjhā ayaṁ lobho akusalamūlaṁ, yo byāpādo ayaṁ doso akusalamūlaṁ, yo pamādo ayaṁ moho akusalamūlaṁ.18.3Tassevaṁ asamāhitassa chasu āyatanesu taṇhā savanti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, yathāha bhagavā—

19.1“Savatī”ti ca kho, bhikkhave, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.19.2Cakkhu savati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu paṭihaññatīti.19.3Sotaṁ …pe…19.4ghānaṁ …19.5jivhā …19.6kāyo …19.7mano savati manāpikesu dhammesu amanāpikesu paṭihaññatīti.19.8Iti sabbā ca savati, sabbathā ca savati.19.9Tenāha “savanti sabbadhi sotā”ti.

20.1“Sotānaṁ kiṁ nivāraṇan”ti pariyuṭṭhānavighātaṁ pucchati, idaṁ vodānaṁ.20.2“Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi, kena sotā pidhīyare”ti anusayasamugghātaṁ pucchati, idaṁ vuṭṭhānaṁ.

21.1Tattha visajjanā—

22.1∥“Yāni sotāni lokasmiṁ,22.2(ajitāti bhagavā)22.3Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;22.4Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,22.5Paññāyete pidhīyare”ti.

23.1Kāyagatāya satiyā bhāvitāya bahulīkatāya cakkhu nāviñchati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu na paṭihaññati, sotaṁ …pe…23.2ghānaṁ …23.3jivhā …23.4kāyo …23.5mano nāviñchati manāpikesu dhammesu, amanāpikesu na paṭihaññati.23.6Kena kāraṇena?23.7Saṁvutanivāritattā indriyānaṁ.23.8Kena te saṁvutanivāritā?23.9Satiārakkhena.23.10Tenāha bhagavā—23.11“sati tesaṁ nivāraṇan”ti.

24.1Paññāya anusayā pahīyanti, anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānā pahīyanti.24.2Kissa, anusayassa pahīnattā?24.3Taṁ yathā khandhavantassa rukkhassa anavasesamūluddharaṇe kate pupphaphalapallavaṅkurasantati samucchinnā bhavati.24.4Evaṁ anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānasantati samucchinnā bhavati pidahitā paṭicchannā.24.5Kena?24.6Paññāya.24.7Tenāha bhagavā “paññāyete pidhīyare”ti.

25.1∥“Paññā ceva sati ca,25.2(iccāyasmā ajito)25.3Nāmarūpañca mārisa;25.4Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,25.5Katthetaṁ uparujjhatī”ti.

26.1∥“Yametaṁ pañhaṁ apucchi,26.2ajita taṁ vadāmi te;26.3Yattha nāmañca rūpañca,26.4asesaṁ uparujjhati;26.5Viññāṇassa nirodhena,26.6etthetaṁ uparujjhatī”ti.

27.1Ayaṁ pañhe anusandhiṁ pucchati.27.2Anusandhiṁ pucchanto kiṁ pucchati?27.3Anupādisesaṁ nibbānadhātuṁ.27.4Tīṇi ca saccāni saṅkhatāni nirodhadhammāni dukkhaṁ samudayo maggo, nirodho asaṅkhato.27.5Tattha samudayo dvīsu bhūmīsu pahīyati dassanabhūmiyā ca bhāvanābhūmiyā ca.27.6Dassanena tīṇi saṁyojanāni pahīyanti sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso, bhāvanāya satta saṁyojanāni pahīyanti kāmacchando byāpādo rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjāvasesā.27.7Tedhātuke imāni dasa saṁyojanāni pañcorambhāgiyāni pañcuddhambhāgiyāni.

28.1Tattha tīṇi saṁyojanāni sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso anaññātaññassāmītindriyaṁ adhiṭṭhāya nirujjhanti.28.2Satta saṁyojanāni kāmacchando byāpādo rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjāvasesā aññindriyaṁ adhiṭṭhāya nirujjhanti.28.3Yaṁ pana evaṁ jānāti “khīṇā me jātī”ti, idaṁ khaye ñāṇaṁ.28.4“Nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti, idaṁ anuppāde ñāṇaṁ.28.5Imāni dve ñāṇāni aññātāvindriyaṁ.28.6Tattha yañca anaññātaññassāmītindriyaṁ yañca aññindriyaṁ, imāni aggaphalaṁ arahattaṁ pāpuṇantassa nirujjhanti, tattha yañca khaye ñāṇaṁ yañca anuppāde ñāṇaṁ, imāni dve ñāṇāni ekapaññā.

29.1Api ca ārammaṇasaṅketena dve nāmāni labbhanti, “khīṇā me jātī”ti pajānantassa khaye ñāṇanti nāmaṁ labhati, “nāparaṁ itthattāyā”ti pajānantassa anuppāde ñāṇanti nāmaṁ labhati.29.2Sā pajānanaṭṭhena paññā, yathādiṭṭhaṁ apilāpanaṭṭhena sati.

30.1Tattha ye pañcupādānakkhandhā, idaṁ nāmarūpaṁ.30.2Tattha ye phassapañcamakā dhammā, idaṁ nāmaṁ.30.3Yāni pañcindriyāni rūpāni, idaṁ rūpaṁ.30.4Tadubhayaṁ nāmarūpaṁ viññāṇasampayuttaṁ tassa nirodhaṁ bhagavantaṁ pucchanto āyasmā ajito pārāyane evamāha—

31.1“Paññā ceva sati ca,31.2nāmarūpañca mārisa;31.3Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,31.4katthetaṁ uparujjhatī”ti.

32.1Tattha sati ca paññā ca cattāri indriyāni, sati dve indriyāni satindriyañca samādhindriyañca, paññā dve indriyāni paññindriyañca vīriyindriyañca.32.2Yā imesu catūsu indriyesu saddahanā okappanā, idaṁ saddhindriyaṁ.32.3Tattha yā saddhādhipateyyā cittekaggatā, ayaṁ chandasamādhi.32.4Samāhite citte kilesānaṁ vikkhambhanatāya paṭisaṅkhānabalena vā bhāvanābalena vā, idaṁ pahānaṁ.32.5Tattha ye assāsapassāsā vitakkavicārā saññāvedayitā sarasaṅkappā, ime saṅkhārā.32.6Iti purimako ca chandasamādhi, kilesavikkhambhanatāya ca pahānaṁ ime ca saṅkhārā, tadubhayaṁ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.32.7Tattha yā vīriyādhipateyyā cittekaggatā, ayaṁ vīriyasamādhi …pe…32.8tattha yā cittādhipateyyā cittekaggatā, ayaṁ cittasamādhi …pe…32.9tattha yā vīmaṁsādhipateyyā cittekaggatā, ayaṁ vīmaṁsāsamādhi.32.10Samāhite citte kilesānaṁ vikkhambhanatāya paṭisaṅkhānabalena vā bhāvanābalena vā, idaṁ pahānaṁ.32.11Tattha ye assāsapassāsā vitakkavicārā saññāvedayitā sarasaṅkappā, ime saṅkhārā.32.12Iti purimako ca vīmaṁsāsamādhi, kilesavikkhambhanatāya ca pahānaṁ ime ca saṅkhārā, tadubhayaṁ vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.

33.1Sabbo samādhi ñāṇamūlako ñāṇapubbaṅgamo ñāṇānuparivatti.

34.1∥Yathā pure tathā pacchā,34.2yathā pacchā tathā pure;34.3Yathā divā tathā rattiṁ,34.4yathā rattiṁ tathā divā.

35.1Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.35.2Pañcindriyāni kusalāni cittasahabhūni citte uppajjamāne uppajjanti, citte nirujjhamāne nirujjhanti.35.3Nāmarūpañca viññāṇahetukaṁ viññāṇapaccayā nibbattaṁ, tassa maggena hetu upacchinno, viññāṇaṁ anāhāraṁ anabhinanditaṁ appaṭisandhikaṁ taṁ nirujjhati.35.4Nāmarūpamapi ahetu appaccayaṁ punabbhavaṁ na nibbattayati.35.5Evaṁ viññāṇassa nirodhā paññā ca sati ca nāmarūpañca nirujjhati.35.6Tenāha bhagavā—

36.1“Yametaṁ pañhaṁ apucchi,36.2ajita taṁ vadāmi te;36.3Yattha nāmañca rūpañca,36.4asesaṁ uparujjhati;36.5Viññāṇassa nirodhena,36.6etthetaṁ uparujjhatī”ti.

37.1∥“Ye ca saṅkhātadhammāse,37.2(iccāyasmā ajito)37.3Ye ca sekkhā puthū idha;37.4Tesaṁ me nipako iriyaṁ,37.5Puṭṭho pabrūhi mārisā”ti.

38.1Imāni tīṇi padāni pucchitāni, te tayo pañhā.38.2Kissa?38.3Sekhāsekhavipassanāpubbaṅgamappahānayogena, evañhi āha.38.4“Ye ca saṅkhātadhammāse”ti arahattaṁ pucchati, “ye ca sekkhā puthū idhā”ti sekhaṁ pucchati, “tesaṁ me nipako iriyaṁ, puṭṭho pabrūhi mārisā”ti vipassanāpubbaṅgamaṁ pahānaṁ pucchati.

39.1Tattha visajjanā—

40.1∥“Kāmesu nābhigijjheyya,40.2(ajitāti bhagavā)40.3Manasānāvilo siyā;40.4Kusalo sabbadhammānaṁ,40.5Sato bhikkhu paribbaje”ti.

41.1Bhagavato sabbaṁ kāyakammaṁ ñāṇapubbaṅgamaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ vacīkammaṁ ñāṇapubbaṅgamaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ manokammaṁ ñāṇapubbaṅgamaṁ ñāṇānuparivatti.41.2Atīte aṁse appaṭihatañāṇadassanaṁ, anāgate aṁse appaṭihatañāṇadassanaṁ, paccuppanne aṁse appaṭihatañāṇadassanaṁ.

42.1Ko ca ñāṇadassanassa paṭighāto?42.2Yaṁ anicce dukkhe anattani ca aññāṇaṁ adassanaṁ, ayaṁ ñāṇadassanassa paṭighāto.42.3Yathā idha puriso tārakarūpāni passeyya, no ca gaṇanasaṅketena jāneyya, ayaṁ ñāṇadassanassa paṭighāto.

43.1Bhagavato pana appaṭihatañāṇadassanaṁ, anāvaraṇañāṇadassanā hi buddhā bhagavanto.43.2Tattha sekhena dvīsu dhammesu cittaṁ rakkhitabbaṁ gedhā ca rajanīyesu dhammesu, dosā ca pariyuṭṭhānīyesu.43.3Tattha yā icchā mucchā patthanā piyāyanā kīḷanā, taṁ bhagavā nivārento evamāha—43.4“kāmesu nābhigijjheyyā”ti.

44.1“Manasānāvilo siyā”ti pariyuṭṭhānavighātaṁ āha.44.2Tathā hi sekho abhigijjhanto asamuppannañca kilesaṁ uppādeti, uppannañca kilesaṁ phātiṁ karoti.44.3Yo pana anāvilasaṅkappo anabhigijjhanto vāyamati, so anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.44.4So uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.44.5So anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.44.6So uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.

45.1Katame anuppannā pāpakā akusalā dhammā?45.2Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko, ime anuppannā pāpakā akusalā dhammā.45.3Katame uppannā pāpakā akusalā dhammā?45.4Anusayā akusalamūlāni, ime uppannā pāpakā akusalā dhammā.45.5Katame anuppannā kusalā dhammā?45.6Yāni sotāpannassa indriyāni, ime anuppannā kusalā dhammā.45.7Katame uppannā kusalā dhammā?45.8Yāni aṭṭhamakassa indriyāni, ime uppannā kusalā dhammā.

46.1Yena kāmavitakkaṁ vāreti, idaṁ satindriyaṁ.46.2Yena byāpādavitakkaṁ vāreti, idaṁ samādhindriyaṁ.46.3Yena vihiṁsāvitakkaṁ vāreti, idaṁ vīriyindriyaṁ.46.4Yena uppannuppanne pāpake akusale dhamme pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti nādhivāseti, idaṁ paññindriyaṁ.46.5Yā imesu catūsu indriyesu saddahanā okappanā, idaṁ saddhindriyaṁ.

47.1Tattha saddhindriyaṁ kattha daṭṭhabbaṁ?47.2Catūsu sotāpattiyaṅgesu.47.3Vīriyindriyaṁ kattha daṭṭhabbaṁ?47.4Catūsu sammappadhānesu.47.5Satindriyaṁ kattha daṭṭhabbaṁ?47.6Catūsu satipaṭṭhānesu.47.7Samādhindriyaṁ kattha daṭṭhabbaṁ?47.8Catūsu jhānesu.47.9Paññindriyaṁ kattha daṭṭhabbaṁ?47.10Catūsu ariyasaccesu.47.11Evaṁ sekho sabbehi kusalehi dhammehi appamatto vutto bhagavatā anāvilatāya manasā.47.12Tenāha bhagavā “manasānāvilo siyā”ti.

48.1“Kusalo sabbadhammānan”ti loko nāma tividho kilesaloko bhavaloko indriyaloko.48.2Tattha kilesalokena bhavaloko samudāgacchati, so indriyāni nibbatteti, indriyesu bhāviyamānesu neyyassa pariññā bhavati.48.3Sā duvidhena upaparikkhitabbā dassanapariññāya ca bhāvanāpariññāya ca.48.4Yadā hi sekho ñeyyaṁ parijānāti, tadā nibbidāsahagatehi saññāmanasikārehi neyyaṁ pariññātaṁ bhavati.48.5Tassa dve dhammā kosallaṁ gacchanti—48.6dassanakosallañca bhāvanākosallañca.

49.1Taṁ ñāṇaṁ pañcavidhena veditabbaṁ—49.2abhiññā pariññā pahānaṁ bhāvanā sacchikiriyā.49.3Tattha katamā abhiññā?49.4Yaṁ dhammānaṁ salakkhaṇe ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā ca atthapaṭisambhidā ca, ayaṁ abhiññā.

50.1Tattha katamā pariññā?50.2Evaṁ abhijānitvā yā parijānanā “idaṁ kusalaṁ, idaṁ akusalaṁ, idaṁ sāvajjaṁ, idaṁ anavajjaṁ, idaṁ kaṇhaṁ, idaṁ sukkaṁ, idaṁ sevitabbaṁ, idaṁ na sevitabbaṁ, ime dhammā evaṅgahitā, idaṁ phalaṁ nibbattenti, tesaṁ evaṅgahitānaṁ ayaṁ attho”ti, ayaṁ pariññā.

51.1Evaṁ parijānitvā tayo dhammā avasiṭṭhā bhavanti pahātabbā bhāvetabbā sacchikātabbā ca.51.2Tattha katame dhammā pahātabbā?51.3Ye akusalā.51.4Tattha katame dhammā bhāvetabbā?51.5Ye kusalā.51.6Tattha katame dhammā sacchikātabbā?51.7Yaṁ asaṅkhataṁ.51.8Yo evaṁ jānāti ayaṁ vuccati atthakusalo dhammakusalo kalyāṇatākusalo phalatākusalo, āyakusalo apāyakusalo upāyakusalo mahatā kosallena samannāgatoti, tenāha bhagavā “kusalo sabbadhammānan”ti.

52.1“Sato bhikkhu paribbaje”ti tena diṭṭhadhammasukhavihāratthaṁ abhikkante paṭikkante ālokite vilokite samiñjite pasārite saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe asite pīte khāyite sāyite uccārapassāvakamme gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve satena sampajānena vihātabbaṁ.52.2Imā dve cariyā anuññātā bhagavatā ekā visuddhānaṁ, ekā visujjhantānaṁ.52.3Ke visuddhā?52.4Arahanto.52.5Ke visujjhantā?52.6Sekkhā.52.7Katakiccāni hi arahato indriyāni.52.8Yaṁ bojjhaṁ, taṁ catubbidhaṁ dukkhassa pariññābhisamayena samudayassa pahānābhisamayena maggassa bhāvanābhisamayena nirodhassa sacchikiriyābhisamayena, idaṁ catubbidhaṁ bojjhaṁ yo evaṁ jānāti, ayaṁ vuccati sato abhikkamati sato paṭikkamati khayā rāgassa khayā dosassa khayā mohassa.52.9Tenāha bhagavā “sato bhikkhu paribbaje”ti, tenāha—

53.1“Kāmesu nābhigijjheyya,53.2(ajitāti bhagavā)53.3Manasānāvilo siyā;53.4Kusalo sabbadhammānaṁ,53.5Sato bhikkhu paribbaje”ti.

54.1Evaṁ pucchitabbaṁ, evaṁ visajjitabbaṁ.54.2Suttassa ca anugīti atthato ca byañjanato ca samānetabbā.54.3Atthāpagataṁ hi byañjanaṁ samphappalāpaṁ bhavati.54.4Dunnikkhittassa padabyañjanassa atthopi dunnayo bhavati, tasmā atthabyañjanūpetaṁ saṅgāyitabbaṁ.54.5Suttañca pavicinitabbaṁ.54.6Kiṁ idaṁ suttaṁ āhacca vacanaṁ anusandhivacanaṁ nītatthaṁ neyyatthaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ nibbedhabhāgiyaṁ asekkhabhāgiyaṁ?54.7Kuhiṁ imassa suttassa sabbāni saccāni passitabbāni, ādimajjhapariyosāneti?54.8Evaṁ suttaṁ pavicetabbaṁ.54.9Tenāha āyasmā mahākaccāyano—54.10“yaṁ pucchitañca vissajjitañca, suttassa yā ca anugītī”ti.

54.11Niyutto vicayo hāro.