1.1Tattha katamo yuttihāro?1.2“Sabbesaṁ hārānan”ti, ayaṁ yuttihāro.1.3Kiṁ yojayati?1.4Cattāro mahāpadesā buddhāpadeso saṅghāpadeso sambahulattherāpadeso ekattherāpadeso.1.5Ime cattāro mahāpadesā, tāni padabyañjanāni sutte otārayitabbāni, vinaye sandassayitabbāni, dhammatāyaṁ upanikkhipitabbāni.

2.1Katamasmiṁ sutte otārayitabbāni?2.2Catūsu ariyasaccesu.2.3Katamasmiṁ vinaye sandassayitabbāni?2.4Rāgavinaye dosavinaye mohavinaye.2.5Katamissaṁ dhammatāyaṁ upanikkhipitabbāni?2.6Paṭiccasamuppāde.2.7Yadi catūsu ariyasaccesu avatarati, kilesavinaye sandissati, dhammatañca na vilometi, evaṁ āsave na janeti.2.8Catūhi mahāpadesehi yaṁ yaṁ yujjati, yena yena yujjati, yathā yathā yujjati, taṁ taṁ gahetabbaṁ.

3.1Pañhaṁ pucchitena kati padāni pañheti padaso pariyogāhitabbaṁ vicetabbaṁ?3.2Yadi sabbāni padāni ekaṁ atthaṁ abhivadanti, eko pañho.3.3Atha cattāri padāni ekaṁ atthaṁ abhivadanti, eko pañho.3.4Atha tīṇi padāni ekaṁ atthaṁ abhivadanti, eko pañho.3.5Atha dve padāni ekaṁ atthaṁ abhivadanti, eko pañho.3.6Atha ekaṁ padaṁ ekaṁ atthaṁ abhivadati, eko pañho.3.7Taṁ upaparikkhamānena aññātabbaṁ kiṁ ime dhammā nānatthā nānābyañjanā, udāhu imesaṁ dhammānaṁ eko attho byañjanameva nānanti.3.8Yathā kiṁ bhave?3.9Yathā sā devatā bhagavantaṁ pañhaṁ pucchati.

4.1∥“Kenassubbhāhato loko,4.2kenassu parivārito;4.3Kena sallena otiṇṇo,4.4kissa dhūpāyito sadā”ti.

5.1Imāni cattāri padāni pucchitāni.5.2Te tayo pañhā kathaṁ ñāyati?5.3Bhagavā hi devatāya visajjeti.

6.1∥“Maccunābbhāhato loko,6.2jarāya parivārito;6.3Taṇhāsallena otiṇṇo,6.4icchādhūpāyito sadā”ti.

7.1Tattha jarā ca maraṇañca imāni dve saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni.7.2Jarāyaṁ ṭhitassa aññathattaṁ, maraṇaṁ vayo.7.3Tattha jarāya ca maraṇassa ca atthato nānattaṁ.7.4Kena kāraṇena, gabbhagatāpi hi mīyanti, na ca te jiṇṇā bhavanti.7.5Atthi ca devānaṁ maraṇaṁ, na ca tesaṁ sarīrāni jīranti.7.6Sakkateva jarāya paṭikammaṁ kātuṁ, na pana sakkate maraṇassa paṭikammaṁ kātuṁ aññatreva iddhimantānaṁ iddhivisayā.7.7Yaṁ panāha taṇhāsallena otiṇṇoti dissanti vītarāgā jīrantāpi mīyantāpi.7.8Yadi ca yathā jarāmaraṇaṁ, evaṁ taṇhāpi siyā.7.9Evaṁ sante sabbe yobbanaṭṭhāpi vigatataṇhā siyuṁ.7.10Yathā ca taṇhā dukkhassa samudayo, evaṁ jarāmaraṇampi siyā dukkhassa samudayo, na ca siyā taṇhā dukkhassa samudayo, na hi jarāmaraṇaṁ dukkhassa samudayo, taṇhā dukkhassa samudayo.7.11Yathā ca taṇhā maggavajjhā, evaṁ jarāmaraṇampi siyā maggavajjhaṁ.7.12Imāya yuttiyā aññamaññehi kāraṇehi gavesitabbaṁ.7.13Yadi ca sandissati yuttisamārūḷhaṁ atthato ca aññattaṁ, byañjanatopi gavesitabbaṁ.

8.1Salloti vā dhūpāyananti vā imesaṁ dhammānaṁ atthato ekattaṁ.8.2Na hi yujjati icchāya ca taṇhāya ca atthato aññattaṁ.8.3Taṇhāya adhippāye aparipūramāne navasu āghātavatthūsu kodho ca upanāho ca uppajjati.8.4Imāya yuttiyā jarāya ca maraṇassa ca taṇhāya ca atthato aññattaṁ.

9.1Yaṁ panidaṁ bhagavatā dvīhi nāmehi abhilapitaṁ icchātipi taṇhātipi, idaṁ bhagavatā bāhirānaṁ vatthūnaṁ ārammaṇavasena dvīhi nāmehi abhilapitaṁ icchātipi taṇhātipi, sabbā hi taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā.9.2Yathā sabbo aggi uṇhattalakkhaṇena ekalakkhaṇo, api ca upādānavasena aññamaññāni nāmāni labhati, kaṭṭhaggītipi tiṇaggītipi sakalikaggītipi gomayaggītipi thusaggītipi saṅkāraggītipi, sabbo hi aggi uṇhattalakkhaṇova.9.3Evaṁ sabbā taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā, api tu ārammaṇaupādānavasena aññamaññehi nāmehi abhilapitā icchāitipi taṇhāitipi salloitipi dhūpāyanāitipi saritāitipi visattikāitipi sinehoitipi kilamathoitipi latāitipi maññanāitipi bandhoitipi āsāitipi pipāsāitipi abhinandanāitipi, iti sabbā taṇhā ajjhosānalakkhaṇena ekalakkhaṇā.9.4Yathā ca vevacane vuttā.

10.1∥“Āsā ca pihā abhinandanā ca,10.2Anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;10.3Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,10.4Sabbā mayā byantikatā samūlikā”ti.

11.1∥Taṇhāyetaṁ vevacanaṁ.11.2Yathāha bhagavā—11.3rūpe, tissa, avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa.11.4Evaṁ vedanāya saññāya saṅkhāresu viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa sabbaṁ suttaṁ vitthāretabbaṁ.11.5Taṇhāyetaṁ vevacanaṁ, evaṁ yujjati.

12.1Sabbo dukkhūpacāro kāmataṇhāsaṅkhāramūlako, na pana yujjati sabbo nibbidūpacāro kāmataṇhāparikkhāramūlako.12.2Imāya yuttiyā aññamaññehi kāraṇehi gavesitabbaṁ.

13.1Yathā hi bhagavā rāgacaritassa puggalassa asubhaṁ desayati, dosacaritassa bhagavā puggalassa mettaṁ desayati.13.2Mohacaritassa bhagavā puggalassa paṭiccasamuppādaṁ desayati.13.3Yadi hi bhagavā rāgacaritassa puggalassa mettaṁ cetovimuttiṁ deseyya.13.4Sukhaṁ vā paṭipadaṁ dandhābhiññaṁ sukhaṁ vā paṭipadaṁ khippābhiññaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ vā pahānaṁ deseyya, na yujjati desanā.13.5Evaṁ yaṁ kiñci rāgassa anulomappahānaṁ dosassa anulomappahānaṁ mohassa anulomappahānaṁ.13.6Sabbaṁ taṁ vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbaṁ.13.7Yāvatikā ñāṇassa bhūmi.

14.1Mettāvihārissa sato byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā, byāpādo pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.14.2Karuṇāvihārissa sato vihesā cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā, vihesā pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.14.3Muditāvihārissa sato arati cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā, arati pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.14.4Upekkhāvihārissa sato rāgo cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā, rāgo pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.14.5Animittavihārissa sato nimittānusārī tena teneva viññāṇaṁ pavattatīti na yujjati desanā, nimittaṁ pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.14.6Asmīti vigataṁ ayamahamasmīti na samanupassāmi.14.7Atha ca pana me kismīti kathasmīti vicikicchā kathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti na yujjati desanā, vicikicchā kathaṅkathāsallaṁ pahānaṁ abbhatthaṁ gacchatīti yujjati desanā.

15.1Yathā vā pana paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa sato kāmarāgabyāpādā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.2Vitakkasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.3Dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa sato vitakkavicārasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.4Upekkhāsukhasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.5Tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa sato pītisukhasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā, upekkhāsatipārisuddhisahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.6Catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.15.7Ākāsānañcāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.

16.1Ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa sato rūpasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.2Viññāṇañcāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.3Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa sato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.4Ākiñcaññāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.5Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa sato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.6Nevasaññānāsaññāyatanasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.7Nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa sato saññūpacārā visesāya saṁvattantīti na yujjati desanā, hānāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.8Saññāvedayitanirodhasahagatā vā saññāmanasikārā hānāya saṁvattantīti na yujjati desanā, visesāya saṁvattantīti yujjati desanā.16.9Kallatāparicitaṁ cittaṁ na ca abhinīhāraṁ khamatīti na yujjati desanā, kallatāparicitaṁ cittaṁ atha ca abhinīhāraṁ khamatīti yujjati desanā.

17.1Evaṁ sabbe navasuttantā yathādhammaṁ yathāvinayaṁ yathāsatthusāsanaṁ sabbato vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbāti.17.2Tenāha āyasmā mahākaccāyano “sabbesaṁ hārānaṁ yā bhūmi yo ca gocaro tesan”ti.

17.3Niyutto yutti hāro.