1.1∥<b>Kodha santusito loke,</b>1.2(iccāyasmā tissametteyyo)1.3<b>Kassa no santi iñjitā;</b>1.4<b>Ko ubhantamabhiññāya,</b>1.5<b>Majjhe mantā na lippati;</b>1.6<b>Kaṁ brūsi mahāpurisoti,</b>1.7<b>Ko idha sibbinimaccagā. </b>

2.1<b>Kodha santusito loke</b>ti ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappoti—2.2kodha santusito loke.

3.1<b>Iccāyasmā tissametteyyo</b>ti.3.2<b>Iccā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—3.3iccāti.3.4<b>Āyasmā</b>ti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ—3.5āyasmāti.3.6<b>Tisso</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.3.7<b>Metteyyo</b>ti tassa brāhmaṇassa gottaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti—3.8iccāyasmā tissametteyyo.

4.1<b>Kassa no santi iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.4.2Kassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—4.3kassa no santi iñjitā.

5.1<b>Ko ubhantamabhiññāyā</b>ti ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—5.2ko ubhantamabhiññāya.

6.1<b>Majjhe mantā na lippatī</b>ti majjhe mantāya na lippati, alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—6.2majjhe mantā na lippati.

7.1<b>Kaṁ brūsi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapurisoti.7.2Kaṁ brūsi kaṁ kathesi kaṁ maññasi kaṁ bhaṇasi kaṁ passati kaṁ voharasīti—7.3kaṁ brūsi mahāpurisoti.

8.1<b>Ko idha sibbinimaccagā</b>ti ko idha sibbiniṁ taṇhaṁ ajjhagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—8.2ko idha sibbinimaccagā.8.3Tenāha so brāhmaṇo—

9.1“Kodha santusito loke,9.2(iccāyasmā tissametteyyo)9.3Kassa no santi iñjitā;9.4Ko ubhantamabhiññāya,9.5Majjhe mantā na lippati;9.6Kaṁ brūsi mahāpurisoti,9.7Ko idha sibbinimaccagā”ti.

10.1∥<b>Kāmesu brahmacariyavā,</b>10.2(metteyyāti bhagavā)10.3<b>Vītataṇho sadā sato;</b>10.4<b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,</b>10.5<b>Tassa no santi iñjitā. </b>

11.1<b>Kāmesu brahmacariyavā</b>ti.11.2<b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—11.3vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…11.4ime vuccanti vatthukāmā …pe…11.5ime vuccanti kilesakāmā.11.6<b>Brahmacariyaṁ</b> vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṁ anajjhāpatti velāanatikkamo.11.7Api ca nippariyāyena brahmacariyaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—11.8sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.11.9Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavā.11.10Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati, bhogena bhogavāti vuccati, yasena yasavāti vuccati, sippena sippavāti vuccati, sīlena sīlavāti vuccati, vīriyena vīriyavāti vuccati, paññāya paññavāti vuccati, vijjāya vijjavāti vuccati—11.11evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavāti—11.12kāmesu brahmacariyavā.

12.1<b>Metteyyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ gottena ālapati.12.2<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—12.3metteyyāti bhagavā.

13.1∥<b>Vītataṇho sadā sato</b>ti.13.2<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.13.3Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.13.4<b>Sadā</b>ti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīci santati sahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.13.5<b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—13.6kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,13.7vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…13.8so vuccati satoti—13.9vītataṇho sadā sato.

14.1∥<b>Saṅkhāya nibbuto bhikkhū</b>ti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ.14.2Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.14.3<b>Saṅkhāyā</b>ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,14.4“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti … “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe…14.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.

15.1Atha vā aniccato saṅkhāya jānitvā … dukkhato … rogato … gaṇḍato … sallato …pe… nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.15.2<b>Nibbuto</b>ti rāgassa nibbāpitattā nibbuto, dosassa nibbāpitattā nibbuto, mohassa nibbāpitattā nibbuto, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā nibbuto.15.3<b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu …pe… vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti—15.4saṅkhāya nibbuto bhikkhu.

16.1<b>Tassa no santi iñjitā</b>ti.16.2<b>Tassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.16.3<b>Iñjitā</b>ti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.16.4Tassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—16.5tassa no santi iñjitā.16.6Tenāha bhagavā—

17.1“Kāmesu brahmacariyavā,17.2(metteyyāti bhagavā)17.3Vītataṇho sadā sato;17.4Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,17.5Tassa no santi iñjitā”ti.

18.1∥<b>So ubhantamabhiññāya,</b>18.2<b>Majjhe mantā na lippati;</b>18.3<b>Taṁ brūmi mahāpurisoti,</b>18.4<b>So idha sibbinimaccagā. </b>

19.1∥<b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti.19.2<b>Antā</b>ti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto, phassanirodho majjhe;19.3atītaṁ eko anto, anāgataṁ dutiyo anto, paccuppannaṁ majjhe;19.4sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto, adukkhamasukhā vedanā majjhe;19.5nāmaṁ eko anto, rūpaṁ dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe;19.6cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, viññāṇaṁ majjhe;19.7sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto, sakkāyanirodho majjhe.19.8<b>Mantā</b> vuccati paññā, yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

20.1<b>Lepā</b>ti dve lepā—20.2taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca.20.3Katamo taṇhālepo?20.4Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—20.5“idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca”.20.6Kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.20.7Yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ—20.8ayaṁ taṇhālepo.

21.1∥Katamo diṭṭhilepo?21.2Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—21.3ayaṁ diṭṭhilepo.

22.1<b>So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī</b>ti so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā na lippati na palippati na upalippati, alitto asaṁlitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—22.2so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na lippati.

23.1<b>Taṁ brūmi mahāpuriso</b>ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapuriso, taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpemi taṁ voharāmi.

24.1Āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca—24.2“‘mahāpuriso mahāpuriso’ti, bhante, vuccati.24.3Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī”ti?24.4“Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmi.

25.1Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti?25.2Idha, sāriputta, bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.25.3Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi.25.4Vedanāsu …pe…25.5citte …25.6dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.25.7Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi.25.8Evaṁ kho, sāriputta, bhikkhu vimuttacitto hoti.25.9Vimuttacittattā khvāhaṁ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmī”ti—25.10taṁ brūmi mahāpurisoti.

26.1<b>So idha sibbinimaccagā</b>ti sibbinī vuccati taṇhā.26.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ, yassesā sibbinī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.26.3So sibbiniṁ taṇhaṁ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti—26.4so idha sibbinimaccagā.26.5Tenāha bhagavā—

27.1“So ubhantamabhiññāya,27.2Majjhe mantā na lippati;27.3Taṁ brūmi mahāpurisoti,27.4So idha sibbinimaccagā”ti.

28.1Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṁ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā, tesaṁ anekapāṇasahassānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—28.2“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.28.3Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci.28.4Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā.28.5Bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti—28.6“satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī”ti.

28.7Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso dutiyo.