0.1Cūḷaniddesa
0.2Pārāyanavagganiddesa
0.3Pucchāniddesa

0.45. Dhotakamāṇavapucchāniddesa

1.1Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,1.2(iccāyasmā dhotako)1.3Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ;1.4Tava sutvāna nigghosaṁ,1.5Sikkhe nibbānamattano.

2.1Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metanti.2.2Pucchāmīti tisso pucchā—2.3adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā …pe…2.4imā tisso pucchā …pe…2.5nibbānapucchā.2.6Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ, kathayassu meti—2.7pucchāmi taṁ.2.8Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti.2.9Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—2.10pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

3.1Iccāyasmā dhotakoti.3.2Iccāti padasandhi …pe…3.3āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ āyasmāti.3.4Dhotakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—3.5iccāyasmā dhotako.

4.1Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhanti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ kaṅkhāmi abhikaṅkhāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi.4.2Mahesīti kiṁ mahesi bhagavā?4.3Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi …pe…4.4kahaṁ narāsabhoti mahesīti—4.5vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ.

5.1Tava sutvāna nigghosanti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—5.2tava sutvāna nigghosaṁ.

6.1Sikkhe nibbānamattanoti.6.2Sikkhāti tisso sikkhā—6.3adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…6.4ayaṁ adhipaññāsikkhā.6.5Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbāpanāya,6.6dosassa nibbāpanāya,6.7mohassa nibbāpanāya,6.8kodhassa nibbāpanāya,6.9upanāhassa nibbāpanāya …pe…6.10sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.6.11Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,6.12jānanto sikkheyya,6.13passanto sikkheyya,6.14paccavekkhanto sikkheyya,6.15cittaṁ padahanto sikkheyya,6.16saddhāya adhimuccanto sikkheyya,6.17vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,6.18satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,6.19cittaṁ samādahanto sikkheyya,6.20paññāya pajānanto sikkheyya,6.21abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,6.22pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,6.23pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,6.24bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,6.25sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya,6.26ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—6.27sikkhe nibbānamattano.6.28Tenāha so brāhmaṇo—

7.1“Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,7.2(iccāyasmā dhotako)7.3Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṁ;7.4Tava sutvāna nigghosaṁ,7.5Sikkhe nibbānamattano”ti.

8.1Tenahātappaṁ karohi,8.2(dhotakāti bhagavā)8.3Idheva nipako sato;8.4Ito sutvāna nigghosaṁ,8.5Sikkhe nibbānamattano.

9.1Tenahātappaṁ karohīti ātappaṁ karohi, ussāhaṁ karohi, ussoḷhiṁ karohi, thāmaṁ karohi, dhitiṁ karohi, vīriyaṁ karohi, chandaṁ janehi sañjanehi upaṭṭhapehi samuṭṭhapehi nibbattehi abhinibbattehīti—9.2tenahātappaṁ karohi.

10.1Dhotakāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.10.2Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—10.3dhotakāti bhagavā.

11.1Idheva nipako satoti.11.2Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke.11.3Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.11.4Satoti catūhi kāraṇehi sato—11.5kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…11.6so vuccati satoti—11.7idheva nipako sato.

12.1Ito sutvāna nigghosanti ito mayhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ sutvā suṇitvā uggaṇhitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—12.2ito sutvāna nigghosaṁ.

13.1Sikkhe nibbānamattanoti.13.2Sikkhāti tisso sikkhā—13.3adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…13.4ayaṁ adhipaññāsikkhā.13.5Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbāpanāya, dosassa nibbāpanāya, mohassa nibbāpanāya, kodhassa nibbāpanāya, upanāhassa nibbāpanāya …pe…13.6sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.13.7Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…13.8sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya, ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—13.9sikkhe nibbānamattano.13.10Tenāha bhagavā—

14.1“Tenahātappaṁ karohi,14.2(dhotakāti bhagavā)14.3Idheva nipako sato;14.4Ito sutvāna nigghosaṁ,14.5Sikkhe nibbānamattano”ti.

15.1Passāmahaṁ devamanussaloke,15.2Akiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānaṁ;15.3Taṁ taṁ namassāmi samantacakkhu,15.4Pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhi.

16.1Passāmahaṁ devamanussaloketi.16.2Devāti tayo devā—16.3sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevā.16.4Katame sammutidevā?16.5Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumārā ca deviyo ca.16.6Ime vuccanti sammutidevā.16.7Katame upapattidevā?16.8Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṁsā devā yāmā devā tusitā devā nimmānaratī devā paranimmitavasavattī devā brahmakāyikā devā ye ca devā taduttari.16.9Ime vuccanti upapattidevā.16.10Katame visuddhidevā?16.11Visuddhidevā vuccanti tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā ye ca paccekabuddhā.16.12Ime vuccanti visuddhidevā.16.13Bhagavā sammutidevānañca upapattidevānañca visuddhidevānañca devo ca atidevo ca devātidevo ca sīhasīho nāganāgo gaṇigaṇī munimunī rājarājā.16.14Passāmahaṁ devamanussaloketi manussaloke devaṁ passāmi atidevaṁ passāmi devātidevaṁ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—16.15passāmahaṁ devamanussaloke.

17.1Ākiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānanti.17.2Akiñcananti rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, te kiñcanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tasmā buddho akiñcano.17.3Brāhmaṇoti bhagavā sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—17.4sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti, bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

18.1Bāhitvā sabbapāpakāni,18.2(sabhiyāti bhagavā)18.3Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;18.4Saṁsāramaticca kevalī so,18.5Asito tādi pavuccate sa brahmāti.

19.1Iriyamānanti carantaṁ viharantaṁ iriyantaṁ vattentaṁ pālentaṁ yapentaṁ yāpentanti—19.2akiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānaṁ.

20.1Taṁ taṁ namassāmi samantacakkhūti.20.2Tanti bhagavantaṁ bhaṇati.20.3Namassāmīti kāyena vā namassāmi, vācāya vā namassāmi, cittena vā namassāmi, anvatthapaṭipattiyā vā namassāmi, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassāmi sakkaromi garuṁ karomi mānemi pūjemi.20.4Samantacakkhūti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.20.5Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.

21.1“Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci,21.2Atho aviññātamajānitabbaṁ;21.3Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,21.4Tathāgato tena samantacakkhū”ti.

22.1Taṁ taṁ namassāmi samantacakkhu.

23.1Pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhīti.23.2Sakkāti sakko bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko.23.3Atha vā aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.23.4Tassimāni dhanāni, seyyathidaṁ—23.5saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ satipaṭṭhānadhanaṁ sammappadhānadhanaṁ iddhipādadhanaṁ indriyadhanaṁ baladhanaṁ bojjhaṅgadhanaṁ maggadhanaṁ phaladhanaṁ nibbānadhanaṁ.23.6Imehi anekavidhehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.23.7Atha vā sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakko.23.8Kathaṅkathā vuccati vicikicchā.23.9Dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā.23.10Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṁ cittassa manovilekho.23.11Pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhīti muñca maṁ pamuñca maṁ mocehi maṁ pamocehi maṁ uddhara maṁ samuddhara maṁ vuṭṭhāpehi maṁ kathaṅkathāsallatoti—23.12pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhi.23.13Tenāha so brāhmaṇo—

24.1“Passāmahaṁ devamanussaloke,24.2Akiñcanaṁ brāhmaṇamiriyamānaṁ;24.3Taṁ taṁ namassāmi samantacakkhu,24.4Pamuñca maṁ sakka kathaṅkathāhī”ti.

25.1Nāhaṁ sahissāmi pamocanāya,25.2Kathaṅkathiṁ dhotaka kañci loke;25.3Dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno,25.4Evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresi.

26.1Nāhaṁ sahissāmi pamocanāyāti nāhaṁ taṁ sakkomi muñcituṁ pamuñcituṁ mocetuṁ pamocetuṁ uddharituṁ samuddharituṁ uṭṭhāpetuṁ samuṭṭhāpetuṁ kathaṅkathāsallatoti.26.2Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.26.3Atha vā na īhāmi na samīhāmi na ussahāmi na vāyamāmi na ussāhaṁ karomi na ussoḷhiṁ karomi na thāmaṁ karomi na dhitiṁ karomi na vīriyaṁ karomi na chandaṁ janemi na sañjanemi na nibbattemi na abhinibbattemi assaddhe puggale acchandike kusīte hīnavīriye appaṭipajjamāne dhammadesanāyāti.26.4Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.26.5Atha vā natthañño koci mocetā.26.6Te yadi moceyyuṁ sakena thāmena sakena balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjamānā moceyyunti.26.7Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.

27.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—27.2“so vata, cunda, attanā palipapalipanno paraṁ palipapalipannaṁ uddharissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.27.3So vata, cunda, attanā adanto avinīto aparinibbuto paraṁ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.27.4Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.

28.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—

29.1“Attanā hi kataṁ pāpaṁ,29.2attanā saṅkilissati;29.3Attanā akataṁ pāpaṁ,29.4attanāva visujjhati;29.5Suddhi asuddhi paccattaṁ,29.6nāñño aññaṁ visodhaye”ti.

30.1Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.

31.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—31.2“evameva kho, brāhmaṇa, tiṭṭhateva nibbānaṁ tiṭṭhati nibbānagāmī maggo tiṭṭhāmahaṁ samādapetā, atha ca pana mama sāvakā mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā appekacce accantaniṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādhenti ekacce nārādhentīti.31.3Ettha kyāhaṁ, brāhmaṇa karomi?31.4Maggakkhāyī, brāhmaṇa, tathāgato.31.5Maggaṁ buddho ācikkhati.31.6Attanā paṭipajjamānā mucceyyunti.31.7Evampi nāhaṁ sahissāmi pamocanāya.

32.1Kathaṅkathiṁ dhotaka kañci loketi kathaṅkathiṁ puggalaṁ sakaṅkhaṁ sakhilaṁ sadveḷhakaṁ savicikicchaṁ.32.2Kañcīti kañci khattiyaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vessaṁ vā suddaṁ vā gahaṭṭhaṁ vā pabbajitaṁ vā devaṁ vā manussaṁ vā.32.3Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—32.4kathaṅkathiṁ dhotaka kañci loke.

33.1Dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamānoti dhammaṁ seṭṭhaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.33.2Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.33.3Seṭṭhanti aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammaṁ ājānamāno vijānamāno paṭivijānamāno paṭivijjhamānoti—33.4dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno.

34.1Evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresīti evaṁ kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyyāsi uttareyyāsi patareyyāsi samatikkameyyāsi vītivatteyyāsīti—34.2evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresi.34.3Tenāha bhagavā—

35.1“Nāhaṁ sahissāmi pamocanāya,35.2Kathaṅkathiṁ dhotaka kañci loke;35.3Dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno,35.4Evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresī”ti.

36.1Anusāsa brahme karuṇāyamāno,36.2Vivekadhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ;36.3Yathāhaṁ ākāsova abyāpajjamāno,36.4Idheva santo asito careyyaṁ.

37.1Anusāsa brahme karuṇāyamānoti anusāsa brahme anuggaṇha brahme anukampa brahmeti—37.2anusāsa brahme.37.3Karuṇāyamānoti karuṇāyamāno anudayamāno anurakkhamāno anuggaṇhamāno anukampamānoti—37.4anusāsa brahme karuṇāyamāno.

38.1Vivekadhammaṁ yamahaṁ vijaññanti vivekadhammaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.38.2Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.38.3Yamahaṁ vijaññanti yamahaṁ jāneyyaṁ ājāneyyaṁ vijāneyyaṁ paṭivijāneyyaṁ paṭivijjheyyaṁ adhigaccheyyaṁ phasseyyaṁ sacchikareyyanti—38.4vivekadhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ.

39.1Yathāhaṁ ākāsova abyāpajjamānoti yathā ākāso na pajjati na gaṇhati na bajjhati na palibajjhati, evaṁ apajjamāno agaṇhamāno abajjhamāno apalibajjhamānoti—39.2evampi ākāsova abyāpajjamāno.39.3Yathā ākāso na rajjati lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjeṭṭhāya vā evaṁ arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti—39.4evampi ākāsova abyāpajjamāno.39.5Yathā ākāso na kuppati na byāpajjati na patilīyati na paṭihaññati, evaṁ akuppamāno abyāpajjamāno appatilīyamāno appaṭihaññamāno appaṭihatamānoti—39.6evampi ākāsova abyāpajjamāno.

40.1Idheva santo asito careyyanti.40.2Idheva santoti idheva santo samāno idheva nisinno samāno imasmiṁyeva āsane nisinno samāno imissāyeva parisāya nisinno samānoti, evampi—40.3idheva santo.40.4Atha vā idheva santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭippassaddhoti, evampi—40.5idheva santo.40.6Asitoti dve nissayā—40.7taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…40.8ayaṁ taṇhānissayo …pe…40.9ayaṁ diṭṭhinissayo … taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito, sotaṁ anissito, ghānaṁ anissito, jivhaṁ anissito, kāyaṁ anissito, manaṁ anissito, rūpe …40.10sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaṁyutto vimariyādikatena cetasā.40.11Careyyanti careyyaṁ vihareyyaṁ iriyeyyaṁ vatteyyaṁ pāleyyaṁ yapeyyaṁ yāpeyyanti—40.12idheva santo asito careyyaṁ.40.13Tenāha so brāhmaṇo—

41.1“Anusāsa brahme karuṇāyamāno,41.2Vivekadhammaṁ yamahaṁ vijaññaṁ;41.3Yathāhaṁ ākāsova abyāpajjamāno,41.4Idheva santo asito careyyan”ti.

42.1Kittayissāmi te santiṁ,42.2(dhotakāti bhagavā)42.3Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;42.4Yaṁ viditvā sato caraṁ,42.5Tare loke visattikaṁ.

43.1Kittayissāmi te santinti rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa santiṁ, upanāhassa …pe…43.2makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭippassaddhiṁ kittayissāmi pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—43.3kittayissāmi te santiṁ.

44.1Dhotakāti bhagavāti.44.2Dhotakāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.44.3Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—44.4dhotakāti bhagavā.

45.1Diṭṭhe dhamme anītihanti.45.2Diṭṭhe dhammeti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti …pe…45.3yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhāvite dhamme vibhūte dhammeti, evampi—45.4diṭṭhe dhamme …pe….45.5Atha vā dukkhe diṭṭhe dukkhaṁ kathayissāmi, samudaye diṭṭhe samudayaṁ kathayissāmi, magge diṭṭhe maggaṁ kathayissāmi, nirodhe diṭṭhe nirodhaṁ kathayissāmīti, evampi—45.6diṭṭhe dhamme …pe….45.7Atha vā sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti, evampi—45.8diṭṭhe dhamme.45.9Anītihanti na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—45.10diṭṭhe dhamme anītihaṁ.

46.1Yaṁ viditvā sato caranti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā;46.2“sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā;46.3“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…46.4“sabbe dhammā anattā”ti …pe…46.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.46.6Satoti catūhi kāraṇehi sato—46.7kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…46.8so vuccati sato.46.9Caranti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—46.10yaṁ viditvā sato caraṁ.

47.1Tare loke visattikanti visattikā vuccati taṇhā.47.2Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.47.3Visattikāti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.47.4Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloke.47.5Tare loke visattikanti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—47.6tare loke visattikaṁ.47.7Tenāha bhagavā—

48.1“Kittayissāmi te santiṁ,48.2(dhotakāti bhagavā)48.3Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;48.4Yaṁ viditvā sato caraṁ,48.5Tare loke visattikan”ti.

49.1Tañcāhaṁ abhinandāmi,49.2mahesi santimuttamaṁ;49.3Yaṁ viditvā sato caraṁ,49.4tare loke visattikaṁ.

50.1Tañcāhaṁ abhinandāmīti.50.2Tanti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmīti—50.3tañcāhaṁ abhinandāmi.

51.1Mahesisantimuttamanti.51.2Mahesīti kiṁ mahesi bhagavā?51.3Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…51.4kahaṁ narāsabhoti mahesi.51.5Santimuttamanti santi vuccati amataṁ nibbānaṁ.51.6Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.51.7Uttamanti aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti—51.8mahesi santimuttamaṁ.

52.1Yaṁ viditvā sato caranti yaṁ viditaṁ katvā …pe…52.2“sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā;52.3“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti …pe…52.4“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.52.5Satoti catūhi kāraṇehi sato—52.6kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…52.7so vuccati sato.52.8Caranti caranto …pe…52.9yāpentoti—52.10yaṁ viditvā sato caraṁ.

53.1Tare loke visattikanti.53.2Visattikā vuccati taṇhā.53.3Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.53.4Visattikāti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.53.5Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloke.53.6Tare loke visattikanti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyyaṁ uttareyyaṁ …pe…53.7vītivatteyyanti—53.8tare loke visattikaṁ.53.9Tenāha so brāhmaṇo—

54.1“Tañcāhaṁ abhinandāmi,54.2mahesi santimuttamaṁ;54.3Yaṁ viditvā sato caraṁ,54.4tare loke visattikan”ti.

55.1Yaṁ kiñci sampajānāsi,55.2(dhotakāti bhagavā)55.3Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;55.4Etaṁ viditvā saṅgoti loke,55.5Bhavābhavāya mākāsi taṇhaṁ.

56.1Yaṁ kiñci sampajānāsīti yaṁ kiñci sampajānāsi ājānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti—56.2yaṁ kiñci sampajānāsi.56.3Dhotakāti bhagavāti.56.4Dhotakāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.56.5Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—56.6dhotakāti bhagavā.

57.1Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjheti.57.2Uddhanti anāgataṁ;57.3adhoti atītaṁ;57.4tiriyañcāpi majjheti paccuppannaṁ.57.5Uddhanti devaloko;57.6adhoti apāyaloko;57.7tiriyañcāpi majjheti manussaloko.57.8Atha vā uddhanti kusalā dhammā;57.9adhoti akusalā dhammā;57.10tiriyañcāpi majjheti abyākatā dhammā.57.11Uddhanti arūpadhātu;57.12adhoti kāmadhātu;57.13tiriyañcāpi majjheti rūpadhātu.57.14Uddhanti sukhā vedanā;57.15adhoti dukkhā vedanā;57.16tiriyañcāpi majjheti adukkhamasukhā vedanā.57.17Uddhanti uddhaṁ pādatalā;57.18adhoti adho kesamatthakā;57.19tiriyañcāpi majjheti vemajjheti—57.20uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe.

58.1Etaṁ viditvā saṅgoti loketi saṅgo eso lagganaṁ etaṁ bandhanaṁ etaṁ palibodho esoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—58.2etaṁ viditvā saṅgoti loke.

59.1Bhavābhavāya mākāsi taṇhanti.59.2Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā …pe…59.3dhammataṇhā.59.4Bhavābhavāyāti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya, punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā taṇhaṁ mākāsi mā janesi mā sañjanesi mā nibbattesi mābhinibbattesi, pajaha vinodehi byantīkarohi anabhāvaṁ gamehīti—59.5bhavābhavāya mākāsi taṇhanti.59.6Tenāha bhagavā—

60.1“Yaṁ kiñci sampajānāsi,60.2(dhotakāti bhagavā)60.3Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;60.4Etaṁ viditvā saṅgoti loke,60.5Bhavābhavāya mākāsi taṇhan”ti.

61.1Saha gāthāpariyosānā …pe…61.2satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

61.3Dhotakamāṇavapucchāniddeso pañcamo.