1.1Atha cūḷabyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,</b>2.2<b>Viggayha nānā kusalā vadanti;</b>2.3<b>Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,</b>2.4<b>Idaṁ paṭikkosamakevalī so.</b>

3.1<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā</b>ti.3.2Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;3.3te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.3.4Yathā agārikā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;3.5evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā, te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasantīti—3.6sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā.

4.1<b>Viggayha nānā kusalā vadantī</b>ti.4.2<b>Viggayhā</b>ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti, na ekaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.4.3<b>Kusalā</b>ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—4.4viggayha nānā kusalā vadanti.

5.1<b>Yo evaṁ jānāti sa vedi dhamman</b>ti.5.2Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ jānāti so dhammaṁ vedi aññāsi apassi paṭivijjhīti—5.3yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ.

6.1<b>Idaṁ paṭikkosamakevalī so</b>ti.6.2Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ paṭikkosati, akevalī so asamatto so aparipuṇṇo so hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—6.3idaṁ paṭikkosamakevalī so.

7.1Tenāha so nimmito—

8.1∥“Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,8.2Viggayha nānā kusalā vadanti;8.3Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,8.4Idaṁ paṭikkosamakevalī so”ti.

9.1∥<b>Evampi viggayha vivādayanti,</b>9.2<b>Bālo paro akkusaloti cāhu;</b>9.3<b>Sacco nu vādo katamo imesaṁ,</b>9.4<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā.</b>

10.1<b>Evampi viggayha vivādayantī</b>ti.10.2Evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—10.3“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…10.4nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—10.5evampi viggayha vivādayanti.

11.1<b>Bālo paro akkusaloti cāhū</b>ti.11.2Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—11.3bālo paro akkusaloti cāhu.

12.1<b>Sacco nu vādo katamo imesan</b>ti.12.2Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—12.3sacco nu vādo katamo imesaṁ.

13.1<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā</b>ti.13.2Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—13.3sabbeva hīme kusalāvadānā.

14.1Tenāha so nimmito—

15.1∥“Evampi viggayha vivādayanti,15.2Bālo paro akkusaloti cāhu;15.3Sacco nu vādo katamo imesaṁ,15.4Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.

16.1∥<b>Parassa ce dhammamanānujānaṁ,</b>16.2<b>Bālomako hoti nihīnapañño;</b>16.3<b>Sabbeva bālā sunihīnapaññā,</b>16.4<b>Sabbevime diṭṭhiparibbasānā.</b>

17.1<b>Parassa ce dhammamanānujānan</b>ti.17.2Parassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ anānujānanto anānupassanto anānumananto anānumaññanto anānumodantoti—17.3parassa ce dhammamanānujānaṁ.

18.1<b>Bālomako hoti nihīnapañño</b>ti.18.2Paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto, hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti—18.3bālomako hoti nihīnapañño.

19.1<b>Sabbeva bālā sunihīnapaññā</b>ti.19.2Sabbevime samaṇabrāhmaṇā bālā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā, sabbeva hīnapaññā nihīnapaññā omakapaññā lāmakapaññā chatukkapaññā parittapaññāti—19.3sabbeva bālā sunihīnapaññā.

20.1<b>Sabbevime diṭṭhiparibbasānā</b>ti.20.2Sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;20.3te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.20.4Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;20.5evamevaṁ sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā …pe…20.6parivasantīti—20.7sabbevime diṭṭhiparibbasānā.

21.1Tenāha bhagavā—

22.1∥“Parassa ce dhammamanānujānaṁ,22.2Bālomako hoti nihīnapañño;22.3Sabbeva bālā sunihīnapaññā,22.4Sabbevime diṭṭhiparibbasānā”ti.

23.1∥<b>Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,</b>23.2<b>Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;</b>23.3<b>Na tesaṁ koci parihīnapañño,</b>23.4<b>Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.</b>

24.1<b>Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā</b>ti.24.2Sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā anavīvadātā avodātā apariyodātā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—24.3sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā.

25.1<b>Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā</b>ti.25.2Suddhapaññā visuddhapaññā parisuddhapaññā vodātapaññā pariyodātapaññā.25.3Atha vā suddhadassanā visuddhadassanā parisuddhadassanā vodātadassanā pariyodātadassanāti—25.4saṁsuddhapaññā.25.5<b>Kusalā</b>ti kusalā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—25.6saṁsuddhapaññā kusalā.25.7<b>Mutīmā</b>ti mutimā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—25.8saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā.

26.1<b>Tesaṁ na koci parihīnapañño</b>ti.26.2Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ na koci hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño atthi.26.3Sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti—26.4tesaṁ na koci parihīnapañño.

27.1<b>Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā</b>ti.27.2Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti—27.3diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.

28.1Tenāha bhagavā—

29.1∥“Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,29.2Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;29.3Tesaṁ na koci parihīnapañño,29.4Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā”ti.

30.1∥<b>Na vāhametaṁ tathiyanti brūmi,</b>30.2<b>Yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ;</b>30.3<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ,</b>30.4<b>Tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.</b>

31.1<b>Na vāhametaṁ tathiyanti brūmī</b>ti.31.2<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.31.3<b>Etan</b>ti “dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni nāhaṁ etaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—31.4na vāhametaṁ tathiyanti brūmi.

32.1<b>Yamāhu bālā mithu aññamaññan</b>ti.32.2<b>Mithū</b>ti dve janā, dve kalahakārakā, dve bhaṇḍanakārakā, dve bhassakārakā, dve vivādakārakā, dve adhikaraṇakārakā, dve vādino, dve sallapakā;32.3te aññamaññaṁ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—32.4yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ.

33.1<b>Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccan</b>ti.33.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—33.3sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ.33.4“Asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti …pe…33.5“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—33.6sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ.

34.1<b>Tasmā hi bāloti paraṁ dahantī</b>ti.34.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā paraṁ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti—34.3tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.

35.1Tenāha bhagavā—

36.1∥“Na vāhametaṁ tathiyanti brūmi,36.2Yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ;36.3Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ,36.4Tasmā hi bāloti paraṁ dahantī”ti.

37.1∥<b>Yamāhu saccaṁ tathiyanti eke,</b>37.2<b>Tamāhu aññepi tucchaṁ musāti;</b>37.3<b>Evampi viggayha vivādayanti,</b>37.4<b>Kasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.</b>

38.1<b>Yamāhu saccaṁ tathiyanti eke</b>ti.38.2Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—38.3yamāhu saccaṁ tathiyanti eke.

39.1<b>Tamāhu aññepi tucchaṁ musātī</b>ti.39.2Tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “tucchaṁ etaṁ, musā etaṁ, abhūtaṁ etaṁ, alikaṁ etaṁ, ayāthāvaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—39.3tamāhu aññepi tucchaṁ musāti.

40.1<b>Evampi viggayha vivādayantī</b>ti.40.2Evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—40.3“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…40.4nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—40.5evampi viggayha vivādayanti.

41.1<b>Kasmā na ekaṁ samaṇā vadantī</b>ti.41.2<b>Kasmā</b>ti kasmā kiṅkāraṇā kiṁhetu kiṁpaccayā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā na ekaṁ vadanti nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—41.3kasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.

42.1Tenāha so nimmito—

43.1∥“Yamāhu saccaṁ tathiyanti eke,43.2Tamāhu aññepi tucchaṁ musāti;43.3Evampi viggayha vivādayanti,43.4Kasmā na ekaṁ samaṇā vadantī”ti.

44.1∥<b>Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi,</b>44.2<b>Yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ;</b>44.3<b>Nānā te saccāni sayaṁ thunanti,</b>44.4<b>Tasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.</b>

45.1<b>Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthī</b>ti.45.2Ekaṁ saccaṁ vuccati dukkhanirodho nibbānaṁ.45.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.45.4Atha vā ekaṁ saccaṁ vuccati—45.5maggasaccaṁ, niyyānasaccaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—45.6sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhīti—45.7ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi.

46.1<b>Yasmiṁ pajā no vivade pajānan</b>ti.46.2<b>Yasmin</b>ti yasmiṁ sacce.46.3<b>Pajā</b>ti sattādhivacanaṁ.46.4<b>Pajānan</b>ti yaṁ saccaṁ pajānantā ājānantā vijānantā paṭivijānantā paṭivijjhantā na kalahaṁ kareyyuṁ, na bhaṇḍanaṁ kareyyuṁ, na viggahaṁ kareyyuṁ, na vivādaṁ kareyyuṁ, na medhagaṁ kareyyuṁ, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyyuṁ, vinodeyyuṁ, byantiṁ kareyyuṁ, anabhāvaṁ gameyyunti—46.5yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ.

47.1<b>Nānā te saccāni sayaṁ thunantī</b>ti.47.2Nānā te saccāni sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.47.3“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.47.4“Asassato loko …pe…47.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—47.6nānā te saccāni sayaṁ thunanti.

48.1<b>Tasmā na ekaṁ samaṇā vadantī</b>ti.48.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā na ekaṁ vadanti nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—48.3tasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.

49.1Tenāha bhagavā—

50.1∥“Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi,50.2Yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ;50.3Nānā te saccāni sayaṁ thunanti,50.4Tasmā na ekaṁ samaṇā vadantī”ti.

51.1∥<b>Kasmā nu saccāni vadanti nānā,</b>51.2<b>Pavādiyāse kusalāvadānā;</b>51.3<b>Saccāni sutāni bahūni nānā,</b>51.4<b>Udāhu te takkamanussaranti.</b>

52.1<b>Kasmā nu saccāni vadanti nānā</b>ti.52.2<b>Kasmā</b>ti kasmā kiṅkāraṇā kiṁhetu kiṁpaccayā kiṁnidānā saccāni nānā vadanti, vividhāni vadanti, aññoññāni vadanti, puthūni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—52.3kasmā nu saccāni vadanti nānā.

53.1<b>Pavādiyāse kusalāvadānā</b>ti.53.2<b>Pavādiyāse</b>ti vippavadantītipi pavādiyāse.53.3Atha vā sakaṁ sakaṁ diṭṭhigataṁ pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.53.4“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.53.5“Asassato loko …pe…53.6neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.53.7<b>Kusalāvadānā</b>ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—53.8pavādiyāse kusalāvadānā.

54.1<b>Saccāni sutāni bahūni nānā</b>ti saccāni sutāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti—54.2saccāni sutāni bahūni nānā.

55.1<b>Udāhu te takkamanussarantī</b>ti udāhu takkena saṅkappena yāyanti nīyanti vuyhanti saṁharīyantīti.55.2Evampi udāhu te takkamanussaranti.55.3Atha vā takkapariyāhataṁ vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti.55.4Evampi udāhu te takkamanussaranti.

56.1Tenāha so nimmito—

57.1∥“Kasmā nu saccāni vadanti nānā,57.2Pavādiyāse kusalāvadānā;57.3Saccāni sutāni bahūni nānā,57.4Udāhu te takkamanussarantī”ti.

58.1∥<b>Na heva saccāni bahūni nānā,</b>58.2<b>Aññatra saññāya niccāni loke;</b>58.3<b>Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā,</b>58.4<b>Saccaṁ musāti dvayadhammamāhu.</b>

59.1<b>Na heva saccāni bahūni nānā</b>ti na heva saccāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti—59.2na heva saccāni bahūni nānā.

60.1<b>Aññatra saññāya niccāni loke</b>ti aññatra saññāya niccaggāhā ekaññeva saccaṁ loke kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati—60.2dukkhanirodho nibbānaṁ.60.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.60.4Atha vā ekaṁ saccaṁ vuccati maggasaccaṁ, niyyānasaccaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—60.5sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhīti—60.6aññatra saññāya niccāni loke.

61.1<b>Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṁ musāti dvayadhammamāhū</b>ti.61.2Takkaṁ vitakkaṁ saṅkappaṁ takkayitvā vitakkayitvā saṅkappayitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti.61.3Diṭṭhigatāni janetvā sañjanetvā nibbattetvā abhinibbattetvā “mayhaṁ saccaṁ tuyhaṁ musā”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—61.4takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā saccaṁ musāti dvayadhammamāhu.

62.1Tenāha bhagavā—

63.1∥“Na heva saccāni bahūni nānā,63.2Aññatra saññāya niccāni loke;63.3Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā,63.4Saccaṁ musāti dvayadhammamāhū”ti.

64.1∥<b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā,</b>64.2<b>Ete ca nissāya vimānadassī;</b>64.3<b>Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno,</b>64.4<b>Bālo paro akkusaloti cāha.</b>

65.1<b>Diṭṭhe sute sīlavate mute vā, ete ca nissāya vimānadassī</b>ti.65.2Diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā, sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā, sīlaṁ vā sīlasuddhiṁ vā, vataṁ vā vatasuddhiṁ vā, mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—65.3diṭṭhe sute sīlavate mute vā.65.4<b>Ete ca nissāya vimānadassī</b>ti.65.5Na sammānetītipi vimānadassī.65.6Atha vā domanassaṁ janetītipi vimānadassīti—65.7diṭṭhe sute sīlavate mute vā ete ca nissāya vimānadassī.

66.1<b>Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno</b>ti.66.2Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.66.3Diṭṭhivinicchaye vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—66.4vinicchaye ṭhatvā.66.5<b>Pahassamāno</b>ti tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo.66.6Atha vā dantavidaṁsakaṁ pahassamānoti—66.7vinicchaye ṭhatvā pahassamāno.

67.1<b>Bālo paro akkusaloti cāhā</b>ti.67.2Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī amedhāvī duppaññoti, evamāha evaṁ katheti evaṁ bhaṇati evaṁ dīpayati evaṁ voharatīti—67.3bālo paro akkusaloti cāha.

68.1Tenāha bhagavā—

69.1∥“Diṭṭhe sute sīlavate mute vā,69.2Ete ca nissāya vimānadassī;69.3Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno,69.4Bālo paro akkusaloti cāhā”ti.

70.1∥<b>Yeneva bāloti paraṁ dahāti,</b>70.2<b>Tenātumānaṁ kusaloti cāha;</b>70.3<b>Sayamattanā so kusalāvadāno,</b>70.4<b>Aññaṁ vimāneti tadeva pāva.</b>

71.1<b>Yeneva bāloti paraṁ dahātī</b>ti.71.2Yeneva hetunā yena paccayena yena kāraṇena yena pabhavena paraṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—71.3yeneva bāloti paraṁ dahāti.

72.1<b>Tenātumānaṁ kusaloti cāhā</b>ti.72.2<b>Ātumāno</b> vuccati attā.72.3Sopi teneva hetunā tena paccayena tena kāraṇena tena pabhavena attānaṁ ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—72.4tenātumānaṁ kusaloti cāha.

73.1<b>Sayamattanā so kusalāvadāno</b>ti.73.2Sayameva attānaṁ kusalavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti—73.3sayamattanā so kusalāvadāno.

74.1<b>Aññaṁ vimāneti tadeva pāvā</b>ti.74.2Na sammānetītipi aññaṁ vimāneti.74.3Atha vā domanassaṁ janetītipi aññaṁ vimāneti.74.4<b>Tadeva pāvā</b>ti tadeva taṁ diṭṭhigataṁ pāvadati “itipāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano”ti—74.5aññaṁ vimāneti tadeva pāvada.

75.1Tenāha bhagavā—

76.1∥“Yeneva bāloti paraṁ dahāti,76.2Tenātumānaṁ kusaloti cāha;76.3Sayamattanā so kusalāvadāno,76.4Aññaṁ vimāneti tadeva pāvā”ti.

77.1∥<b>Atisāradiṭṭhiyā so samatto,</b>77.2<b>Mānena matto paripuṇṇamānī;</b>77.3<b>Sayameva sāmaṁ manasābhisitto,</b>77.4<b>Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.</b>

78.1<b>Atisāradiṭṭhiyā so samatto</b>ti.78.2Atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.78.3Kiṅkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni?78.4Sabbā tā diṭṭhiyo kāraṇātikkantā lakkhaṇātikkantā ṭhānātikkantā, taṅkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.78.5Sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā.78.6Kiṅkāraṇā sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā?78.7Te aññamaññaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti, taṅkāraṇā sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā.78.8<b>Atisāradiṭṭhiyā so samatto</b>ti.78.9Atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo anomoti—78.10atisāradiṭṭhiyā so samatto.

79.1<b>Mānena matto paripuṇṇamānī</b>ti.79.2Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhimānena matto pamatto ummatto atimattoti—79.3mānena matto.79.4<b>Paripuṇṇamānī</b>ti paripuṇṇamānī samattamānī anomamānīti—79.5mānena matto paripuṇṇamānī.

80.1<b>Sayameva sāmaṁ manasābhisitto</b>ti.80.2Sayameva attānaṁ cittena abhisiñcati “ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī”ti—80.3sayameva sāmaṁ manasābhisitto.

81.1<b>Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā</b>ti.81.2Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti—81.3diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.

82.1Tenāha bhagavā—

83.1∥“Atisāradiṭṭhiyā so samatto,83.2Mānena matto paripuṇṇamānī;83.3Sayameva sāmaṁ manasābhisitto,83.4Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā”ti.

84.1∥<b>Parassa ce hi vacasā nihīno,</b>84.2<b>Tumo sahā hoti nihīnapañño;</b>84.3<b>Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro,</b>84.4<b>Na koci bālo samaṇesu atthi.</b>

85.1<b>Parassa ce hi vacasā nihīno</b>ti parassa ce vācāya vacanena ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—85.2parassa ce hi vacasā nihīno.85.3<b>Tumo sahā hoti nihīnapañño</b>ti.85.4Sopi teneva sahā hoti hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti—85.5tumo sahā hoti nihīnapañño.

86.1<b>Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro</b>ti atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—86.2atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro.

87.1<b>Na koci bālo samaṇesu atthī</b>ti.87.2Samaṇesu na koci bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto atthi, sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti—87.3na koci bālo samaṇesu atthi.

88.1Tenāha bhagavā—

89.1∥“Parassa ce hi vacasā nihīno,89.2Tumo sahā hoti nihīnapañño;89.3Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro,89.4Na koci bālo samaṇesu atthī”ti.

90.1∥<b>Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ,</b>90.2<b>Aparaddhā suddhimakevalī te;</b>90.3<b>Evampi titthyā puthuso vadanti,</b>90.4<b>Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.</b>

91.1<b>Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ, aparaddhā suddhimakevalī te</b>ti.91.2Ito aññaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ye abhivadanti, te suddhimaggaṁ visuddhimaggaṁ parisuddhimaggaṁ vodātamaggaṁ pariyodātamaggaṁ viraddhā aparaddhā khalitā galitā aññāya aparaddhā akevalī te, asamattā te, aparipuṇṇā te, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—91.3aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ, aparaddhā suddhimakevalī te.

92.1<b>Evampi titthyā puthuso vadantī</b>ti.92.2<b>Titthaṁ</b> vuccati diṭṭhigataṁ.92.3Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā.92.4Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatāni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—92.5evampi titthyā puthuso vadanti.

93.1<b>Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā</b>ti.93.2Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhirāgena rattā abhirattāti—93.3sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.

94.1Tenāha bhagavā—

95.1∥“Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ,95.2Aparaddhā suddhimakevalī te;95.3Evampi titthyā puthuso vadanti,95.4Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā”ti.

96.1∥<b>Idheva suddhiṁ iti vādayanti,</b>96.2<b>Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;</b>96.3<b>Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā,</b>96.4<b>Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.</b>

97.1<b>Idheva suddhiṁ iti vādayantī</b>ti.97.2Idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.97.3“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.97.4“Asassato loko …pe…97.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—97.6idheva suddhiṁ iti vādayanti.

98.1<b>Nāññesu dhammesu visuddhimāhū</b>ti.98.2Attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti.98.3“So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—98.4nāññesu dhammesu visuddhimāhu.

99.1<b>Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā</b>ti.99.2Titthaṁ vuccati diṭṭhigataṁ.99.3Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā.99.4Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—99.5evampi titthyā puthuso niviṭṭhā.

100.1<b>Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā</b>ti.100.2Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā avaṭṭhitavādāti—100.3sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.

101.1Tenāha bhagavā—

102.1∥“Idheva suddhiṁ iti vādayanti,102.2Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;102.3Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā,102.4Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā”ti.

103.1∥<b>Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,</b>103.2<b>Kamettha bāloti paraṁ daheyya;</b>103.3<b>Sayaṁva so medhagamāvaheyya,</b>103.4<b>Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.</b>

104.1<b>Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno</b>ti.104.2Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādo thiravādo balikavādo avaṭṭhitavādoti—104.3sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno.

105.1<b>Kamettha bāloti paraṁ daheyyā</b>ti.105.2<b>Etthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā paraṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato kaṁ daheyya kaṁ passeyya kaṁ dakkheyya kaṁ olokeyya kaṁ nijjhāyeyya kaṁ upaparikkheyyāti—105.3kamettha bāloti paraṁ daheyya.

106.1<b>Sayaṁva so medhagamāvaheyya, paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhamman</b>ti.106.2Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto asuddhidhammo avisuddhidhammo aparisuddhidhammo avodātadhammoti—106.3evaṁ vadanto evaṁ kathento evaṁ bhaṇanto evaṁ dīpayanto evaṁ voharanto sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ āvaheyya samāvaheyya āhareyya samāhareyya ākaḍḍheyya samākaḍḍheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniviseyyāti—106.4sayaṁva so medhagamāvaheyya paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.

107.1Tenāha bhagavā—

108.1∥“Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,108.2Kamettha bāloti paraṁ daheyya;108.3Sayaṁva so medhagamāvaheyya,108.4Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhamman”ti.

109.1∥<b>Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,</b>109.2<b>Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;</b>109.3<b>Hitvāna sabbāni vinicchayāni,</b>109.4<b>Na medhagaṁ kubbati jantu loke.</b>

110.1<b>Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāyā</b>ti.110.2Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.110.3Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti vinicchaye ṭhatvā.110.4<b>Sayaṁ pamāyā</b>ti sayaṁ pamāya paminitvā.110.5“Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ pamāya paminitvā,110.6“ayaṁ dhammo svākkhāto …110.7ayaṁ gaṇo suppaṭipanno …110.8ayaṁ diṭṭhi bhaddikā …110.9ayaṁ paṭipadā supaññattā …110.10ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ pamāya paminitvāti—110.11vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya.

111.1<b>Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādametī</b>ti.111.2Uddhaṁso vuccati anāgataṁ.111.3Attano vādaṁ uddhaṁ ṭhapetvā sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ eti upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti.111.4Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.111.5Atha vā aññena uddhaṁ vādena saddhiṁ kalahaṁ karoti bhaṇḍanaṁ karoti viggahaṁ karoti vivādaṁ karoti medhagaṁ karoti—111.6“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…111.7nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.111.8Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.

112.1<b>Hitvāna sabbāni vinicchayānī</b>ti.112.2Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.112.3Diṭṭhivinicchayā sabbe vinicchaye hitvā cajitvā pariccajitvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—112.4hitvāna sabbāni vinicchayāni.

113.1∥<b>Na medhagaṁ kubbati jantu loke</b>ti.113.2Na kalahaṁ karoti, na bhaṇḍanaṁ karoti, na viggahaṁ karoti, na vivādaṁ karoti, na medhagaṁ karoti.113.3Vuttañhetaṁ bhagavatā—113.4“evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena ca voharati aparāmasan”ti.113.5<b>Jantū</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.113.6<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—113.7na medhagaṁ kubbati jantu loketi.

114.1Tenāha bhagavā—

115.1∥“Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,115.2Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;115.3Hitvāna sabbāni vinicchayāni,115.4Na medhagaṁ kubbati jantu loke”ti.

116.1Cūḷabyūhasuttaniddeso dvādasamo.