1.1Atha mahābyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,</b>2.2<b>Idameva saccanti ca vādayanti;</b>2.3<b>Sabbeva te nindamanvānayanti,</b>2.4<b>Atho pasaṁsampi labhanti tattha.</b>

3.1<b>Ye kecime diṭṭhiparibbasānā</b>ti.3.2<b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—3.3ye kecīti.3.4<b>Diṭṭhiparibbasānā</b>ti.3.5Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;3.6te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.3.7Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;3.8evamevaṁ santeke …pe…3.9parivasantīti—3.10ye kecime diṭṭhiparibbasānā.

4.1<b>Idameva saccanti ca vādayantī</b>ti.4.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.4.3“Asassato loko …pe…4.4neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—4.5idameva saccanti ca vādayanti.

5.1<b>Sabbeva te nindamanvānayantī</b>ti.5.2Sabbeva te samaṇabrāhmaṇā nindameva anventi, garahameva anventi, akittimeva anventi;5.3sabbe ninditāyeva honti, garahitāyeva honti, akittitāyeva hontīti—5.4sabbeva te nindamanvānayanti.

6.1<b>Atho pasaṁsampi labhanti tatthā</b>ti.6.2Tattha sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahārikaṁ labhanti paṭilabhanti upagacchanti vindantīti—6.3atho pasaṁsampi labhanti tattha.

7.1Tenāha so nimmito—

8.1∥“Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,8.2Idameva saccanti ca vādayanti;8.3Sabbeva te nindamanvānayanti,8.4Atho pasaṁsampi labhanti tatthā”ti.

9.1∥<b>Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,</b>9.2<b>Duve vivādassa phalāni brūmi;</b>9.3<b>Etampi disvā na vivādayetha,</b>9.4<b>Khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.</b>

10.1<b>Appañhi etaṁ na alaṁ samāyā</b>ti.10.2<b>Appañhi etan</b>ti appakaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, thokakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etanti—10.3appañhi etaṁ.10.4<b>Na alaṁ samāyā</b>ti nālaṁ rāgassa samāya, dosassa samāya, mohassa samāya, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbānāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyāti—10.5appañhi etaṁ na alaṁ samāya.

11.1<b>Duve vivādassa phalāni brūmī</b>ti.11.2Diṭṭhikalahassa diṭṭhibhaṇḍanassa diṭṭhiviggahassa diṭṭhivivādassa diṭṭhimedhagassa dve phalāni honti—11.3jayaparājayo hoti, lābhālābho hoti, yasāyaso hoti, nindāpasaṁso hoti, sukhadukkhaṁ hoti, somanassadomanassaṁ hoti, iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti, anunayapaṭighaṁ hoti, ugghātinigghāti hoti, anurodhavirodho hoti.11.4Atha vā taṁ kammaṁ nirayasaṁvattanikaṁ, tiracchānayonisaṁvattanikaṁ, pettivisayasaṁvattanikanti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—11.5duve vivādassa phalāni brūmi.

12.1<b>Etampi disvā na vivādayethā</b>ti.12.2<b>Etampi disvā</b>ti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—12.3etampi disvā.12.4<b>Na vivādayethā</b>ti na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahā bhaṇḍanā viggahā vivādā medhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—12.5etampi disvā na vivādayetha.

13.1<b>Khemābhipassaṁ avivādabhūmin</b>ti.13.2<b>Avivādabhūmiṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ.13.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.13.4Etaṁ avivādabhūmiṁ khemato tāṇato leṇato saraṇato abhayato accutato amatato nibbānato passanto dakkhanto olokento nijjhāyanto upaparikkhantoti—13.5khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.

14.1Tenāha bhagavā—

15.1∥“Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,15.2Duve vivādassa phalāni brūmi;15.3Etampi disvā na vivādayetha,15.4Khemābhipassaṁ avivādabhūmin”ti.

16.1∥<b>Yā kācimā sammutiyo puthujjā,</b>16.2<b>Sabbāva etā na upeti vidvā;</b>16.3<b>Anūpayo so upayaṁ kimeyya,</b>16.4<b>Diṭṭhe sute khantimakubbamāno.</b>

17.1<b>Yā kācimā sammutiyo puthujjā</b>ti.17.2<b>Yā kācī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—17.3yā kācīti.17.4<b>Sammutiyo</b>ti.17.5Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.17.6<b>Puthujjā</b>ti puthujjanehi janitā sammutiyoti puthujjā, puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—17.7yā kācimā sammutiyo puthujjā.

18.1<b>Sabbāva etā na upeti vidvā</b>ti.18.2Vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.18.3Sabbāva etā diṭṭhisammutiyo neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—18.4sabbāva etā na upeti vidvā.

19.1<b>Anūpayo so upayaṁ kimeyyā</b>ti.19.2<b>Upayo</b>ti dve upayā—19.3taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…19.4ayaṁ taṇhūpayo …pe…19.5ayaṁ diṭṭhūpayo.19.6Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho;19.7taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kiṁ rūpaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyya attā meti.19.8Kiṁ vedanaṁ …19.9kiṁ saññaṁ …19.10kiṁ saṅkhāre …19.11kiṁ viññāṇaṁ …19.12kiṁ gatiṁ …19.13kiṁ upapattiṁ …19.14kiṁ paṭisandhiṁ …19.15kiṁ bhavaṁ …19.16kiṁ saṁsāraṁ …19.17kiṁ vaṭṭaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyyāti—19.18anūpayo so upayaṁ kimeyya.

20.1<b>Diṭṭhe sute khantimakubbamāno</b>ti.20.2Diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā khantiṁ akubbamāno chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—20.3diṭṭhe sute khantimakubbamāno.

21.1Tenāha bhagavā—

22.1∥“Yā kācimā sammutiyo puthujjā,22.2Sabbāva etā na upeti vidvā;22.3Anūpayo so upayaṁ kimeyya,22.4Diṭṭhe sute khantimakubbamāno”ti.

23.1∥<b>Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ,</b>23.2<b>Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;</b>23.3<b>Idheva sikkhema athassa suddhiṁ,</b>23.4<b>Bhavūpanītā kusalāvadānā.</b>

24.1<b>Sīluttamā saññamenāhu suddhin</b>ti.24.2Santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;24.3te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parivisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parivimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.

25.1∥Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—25.2“catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ.25.3Katamehi catūhi?25.4Idha, gahapati, na kāyena pāpakammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappeti, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.25.5Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ;25.6evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;25.7te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantī”ti—25.8sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ.

26.1<b>Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse</b>ti.26.2<b>Vatan</b>ti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkuravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā gandhabbavataṁ vā mahārājavataṁ vā candavataṁ vā sūriyavataṁ vā indavataṁ vā brahmavataṁ vā devavataṁ vā disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā upaṭṭhitā paccupaṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—26.3vataṁ samādāya upaṭṭhitāse.

27.1<b>Idheva sikkhema athassa suddhin</b>ti.27.2<b>Idhā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.27.3<b>Sikkhemā</b>ti sikkhema ācarema samācarema samādāya vattemāti—27.4idheva sikkhema.27.5<b>Athassa suddhin</b>ti athassa suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttinti—27.6idheva sikkhema athassa suddhiṁ.

28.1<b>Bhavūpanītā kusalāvadānā</b>ti.28.2<b>Bhavūpanītā</b>ti bhavūpanītā bhavūpagatā bhavajjhositā bhavādhimuttāti—28.3bhavūpanītā.28.4<b>Kusalāvadānā</b>ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—28.5bhavūpanītā kusalāvadānā.

29.1Tenāha bhagavā—

30.1∥“Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ,30.2Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;30.3Idheva sikkhema athassa suddhiṁ,30.4Bhavūpanītā kusalāvadānā”ti.

31.1∥<b>Sace cuto sīlavatato hoti,</b>31.2<b>Pavedhatī kamma virādhayitvā;</b>31.3<b>Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ,</b>31.4<b>Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.</b>

32.1<b>Sace cuto sīlavatato hotī</b>ti.32.2Dvīhi kāraṇehi sīlavatato cavati—32.3paravicchindanāya vā cavati, anabhisambhuṇanto vā cavati.32.4Kathaṁ paravicchindanāya cavati?32.5Paro vicchindati so satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā, parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti.32.6Evaṁ paro vicchindati.32.7Evaṁ vicchindiyamāno satthārā cavati, dhammakkhānā cavati, gaṇā cavati, diṭṭhiyā cavati, paṭipadāya cavati, maggato cavati.32.8Evaṁ paravicchindanāya cavati.32.9Kathaṁ anabhisambhuṇanto cavati?32.10Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlato cavati, vataṁ anabhisambhuṇanto vatato cavati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbatato cavati.32.11Evaṁ anabhisambhuṇanto cavatīti—32.12sace cuto sīlavatato hoti.

33.1<b>Pavedhati kamma virādhayitvā</b>ti.33.2<b>Pavedhatī</b>ti sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—33.3pavedhati.33.4<b>Kamma virādhayitvā</b>ti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—33.5pavedhati kamma virādhayitvā.

34.1<b>Pajappatī patthayatī ca suddhin</b>ti.34.2<b>Pajappatī</b>ti sīlaṁ vā jappati, vataṁ vā jappati, sīlabbataṁ vā jappati pajappati abhijappatīti—34.3pajappati.34.4<b>Patthayatī ca suddhin</b>ti sīlasuddhiṁ vā pattheti, vatasuddhiṁ vā pattheti, sīlabbatasuddhiṁ vā pattheti piheti abhijappatīti—34.5pajappatī patthayatī ca suddhiṁ.

35.1<b>Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā</b>ti.35.2Yathā puriso gharato nikkhanto satthena pavasaṁ vasanto satthā ohīno, taṁ vā satthaṁ anubandhati sakaṁ vā gharaṁ paccāgacchati;35.3evamevaṁ so diṭṭhigatiko taṁ vā satthāraṁ gaṇhāti aññaṁ vā satthāraṁ gaṇhāti, taṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti aññaṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti, taṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti aññaṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti, taṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti aññaṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti, taṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti aññaṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti, taṁ vā maggaṁ gaṇhāti aññaṁ vā maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—35.4satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.

36.1Tenāha bhagavā—

37.1∥“Sace cuto sīlavatato hoti,37.2Pavedhatī kamma virādhayitvā;37.3Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ,37.4Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā”ti.

38.1∥<b>Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ,</b>38.2<b>Kammañca sāvajjanavajjametaṁ;</b>38.3<b>Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno,</b>38.4<b>Virato care santimanuggahāya.</b>

39.1<b>Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabban</b>ti.39.2Sabbā sīlasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā vatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—39.3sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ.

40.1<b>Kammañca sāvajjanavajjametan</b>ti.40.2Sāvajjakammaṁ vuccati—40.3kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ.40.4Anavajjakammaṁ vuccati—40.5sukkaṁ sukkavipākaṁ.40.6Sāvajjañca kammaṁ anavajjañca kammaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—40.7kammañca sāvajjanavajjametaṁ.

41.1<b>Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno</b>ti.41.2<b>Asuddhin</b>ti asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti.41.3<b>Suddhin</b>ti suddhiṁ patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti;41.4asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti;41.5suddhiṁ patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti;41.6suddhiṁ patthenti;41.7tedhātuke kusale dhamme patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, tedhātuke kusale dhamme patthenti;41.8suddhiṁ patthenti, puthujjanakalyāṇakā niyāmāvakkantiṁ patthenti.41.9Sekkhā aggadhammaṁ arahattaṁ patthenti.41.10Arahatte patte arahā neva akusale dhamme pattheti, napi pañca kāmaguṇe pattheti, napi dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pattheti, napi tedhātuke kusale dhamme pattheti, napi niyāmāvakkantiṁ pattheti, napi aggadhammaṁ arahattaṁ pattheti.41.11Patthanā samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.41.12So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe…41.13jātijarāmaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—41.14suddhiṁ asuddhinti apatthayāno.

42.1<b>Virato care santimanuggahāyā</b>ti.42.2<b>Virato</b>ti suddhiasuddhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—42.3virato.42.4<b>Care</b>ti careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—42.5virato care.42.6<b>Santimanuggahāyā</b>ti.42.7Santiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisantoti—42.8virato care santimanuggahāya.

43.1Tenāha bhagavā—

44.1∥“Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ,44.2Kammañca sāvajjanavajjametaṁ;44.3Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno,44.4Virato care santimanuggahāyā”ti.

45.1∥<b>Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā,</b>45.2<b>Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;</b>45.3<b>Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti,</b>45.4<b>Avītataṇhāse bhavābhavesu.</b>

46.1<b>Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā</b>ti.46.2Santeke samaṇabrāhmaṇā tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchanissitā ānissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—46.3tamūpanissāya jigucchitaṁ vā.

47.1<b>Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā</b>ti.47.2Diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—47.3atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.

48.1<b>Uddhaṁsarā suddhimanutthunantī</b>ti.48.2Santeke samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.48.3Katame te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā?48.4Ye te samaṇabrāhmaṇā accantasuddhikā, saṁsārasuddhikā, akiriyadiṭṭhikā, sassatavādā—48.5ime te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.48.6Te saṁsāre suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—48.7uddhaṁsarā suddhimanutthunanti.

49.1<b>Avītataṇhāse bhavābhavesū</b>ti.49.2<b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.49.3<b>Bhavābhavesū</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā amuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—49.4avītataṇhāse bhavābhavesu.

50.1Tenāha bhagavā—

51.1∥“Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā,51.2Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;51.3Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti,51.4Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.

52.1∥<b>Patthayamānassa hi jappitāni,</b>52.2<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;</b>52.3<b>Cutūpapāto idha yassa natthi,</b>52.4<b>Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.</b>

53.1<b>Patthayamānassa hi jappitānī</b>ti.53.2<b>Patthanā</b> vuccati taṇhā.53.3Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.53.4<b>Patthayamānassā</b>ti patthayamānassa icchamānassa sādiyamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti—53.5patthayamānassa hi.53.6<b>Jappitānī</b>ti.53.7<b>Jappanā</b> vuccati taṇhā.53.8Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—53.9patthayamānassa hi jappitāni.

54.1<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesū</b>ti.54.2<b>Pakappanā</b>ti dve pakappanā—54.3taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…54.4ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…54.5ayaṁ diṭṭhipakappanā.54.6<b>Pavedhitaṁ vāpi pakappitesū</b>ti.54.7Pakappitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vedhenti, acchijjantepi vedhenti, acchinnepi vedhenti;54.8pakappitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vedhenti, vipariṇamantepi vedhenti, vipariṇatepi vedhenti pavedhenti sampavedhentīti—54.9pavedhitaṁ vāpi pakappitesu.

55.1<b>Cutūpapāto idha yassa natthī</b>ti.55.2<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.55.3Yassa gamanaṁ āgamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarāmaraṇañca natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—55.4cutūpapāto idha yassa natthi.

56.1<b>Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe</b>ti.56.2So kena rāgena vedheyya, kena dosena vedheyya, kena mohena vedheyya, kena mānena vedheyya, kāya diṭṭhiyā vedheyya, kena uddhaccena vedheyya, kāya vicikicchāya vedheyya, kehi anusayehi vedheyya—56.3rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.56.4Te abhisaṅkhārā pahīnā;56.5abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā kena vedheyya—56.6nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena vedheyya pavedheyya sampavedheyyāti—56.7sa kena vedheyya.56.8<b>Kuhiṁva jappe</b>ti kuhiṁ vā jappeyya kimhi jappeyya, kattha jappeyya pajappeyya abhijappeyyāti—56.9sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.

57.1Tenāha bhagavā—

58.1∥“Patthayamānassa hi jappitāni,58.2Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;58.3Cutūpapāto idha yassa natthi,58.4Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe”ti.

59.1∥<b>Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,</b>59.2<b>Tameva hīnanti panāhu aññe;</b>59.3<b>Sacco nu vādo katamo imesaṁ,</b>59.4<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā.</b>

60.1<b>Yamāhu dhammaṁ paramanti eke</b>ti.60.2Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—60.3yamāhu dhammaṁ paramanti eke.

61.1<b>Tameva hīnanti panāhu aññe</b>ti tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—61.2tameva hīnanti panāhu aññe.

62.1<b>Sacco nu vādo katamo imesan</b>ti.62.2Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—62.3sacco nu vādo katamo imesaṁ.

63.1<b>Sabbeva hīme kusalāvadānā</b>ti.63.2Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—63.3sabbeva hīme kusalāvadānā.

64.1Tenāha so nimmito—

65.1∥“Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,65.2Tameva hīnanti panāhu aññe;65.3Sacco nu vādo katamo imesaṁ,65.4Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.

66.1∥<b>Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,</b>66.2<b>Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;</b>66.3<b>Evampi viggayha vivādayanti,</b>66.4<b>Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.</b>

67.1<b>Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhū</b>ti sakaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ samattaṁ paripuṇṇaṁ anoman”ti, evamāhaṁsu …pe…67.2evaṁ voharantīti—67.3sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu.

68.1<b>Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhū</b>ti.68.2Aññassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—68.3aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu.

69.1<b>Evampi viggayha vivādayantī</b>ti evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—69.2“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…69.3nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—69.4evampi viggayha vivādayanti.

70.1<b>Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan</b>ti.70.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—70.3sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.70.4“Asassato loko …pe…70.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—70.6sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.

71.1Tenāha bhagavā—

72.1∥“Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,72.2Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;72.3Evampi viggayha vivādayanti,72.4Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan”ti.

73.1∥<b>Parassa ce vambhayitena hīno,</b>73.2<b>Na koci dhammesu visesi assa;</b>73.3<b>Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,</b>73.4<b>Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.</b>

74.1<b>Parassa ce vambhayitena hīno</b>ti parassa ce vambhayitakāraṇā ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—74.2parassa ce vambhayitena hīno.

75.1<b>Na koci dhammesu visesi assā</b>ti.75.2Dhammesu na koci aggo seṭṭho visiṭṭho pāmokkho uttamo pavaro assāti—75.3na koci dhammesu visesi assa.

76.1<b>Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, nihīnato</b>ti.76.2Bahukāpi bahūnaṁ dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, bahukāpi ekassa dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi bahūnaṁ dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi ekassa dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittatoti—76.3puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ.

77.1<b>Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā</b>ti.77.2Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā aṭṭhitavādāti—77.3nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.

78.1Tenāha bhagavā—

79.1∥“Parassa ce vambhayitena hīno,79.2Na koci dhammesu visesi assa;79.3Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,79.4Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā”ti.

80.1∥<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva,</b>80.2<b>Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;</b>80.3<b>Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ,</b>80.4<b>Suddhī hi nesaṁ paccattameva.</b>

81.1<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevā</b>ti.81.2Katamā saddhammapūjā?81.3Sakaṁ satthāraṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ satthā sabbaññū”ti—81.4ayaṁ saddhammapūjā.81.5Sakaṁ dhammakkhānaṁ sakaṁ gaṇaṁ sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ paṭipadaṁ sakaṁ maggaṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ maggo niyyāniko”ti—81.6ayaṁ saddhammapūjā.81.7<b>Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevā</b>ti saddhammapūjā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītāti—81.8saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva.

82.1<b>Yathā pasaṁsanti sakāyanānī</b>ti.82.2Dhammo sakāyanaṁ diṭṭhi sakāyanaṁ paṭipadā sakāyanaṁ maggo sakāyanaṁ, sakāyanāni pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇentīti—82.3yathā pasaṁsanti sakāyanāni.

83.1<b>Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyun</b>ti sabbeva vādā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītā bhaveyyunti—83.2sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ.

84.1<b>Suddhī hi nesaṁ paccattamevā</b>ti.84.2Paccattameva tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimuttīti—84.3suddhī hi nesaṁ paccattameva.

85.1Tenāha bhagavā—

86.1∥“Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva,86.2Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;86.3Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ,86.4Suddhī hi nesaṁ paccattamevā”ti.

87.1∥<b>Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi,</b>87.2<b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>87.3<b>Tasmā vivādāni upātivatto,</b>87.4<b>Na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.</b>

88.1<b>Na brāhmaṇassa paraneyyamatthī</b>ti.88.2<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.88.3<b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.88.4<b>Na brāhmaṇassa paraneyyamatthī</b>ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.88.5“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.88.6“Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…88.7“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti—88.8na brāhmaṇassa paraneyyamatthi.

89.1<b>Dhammesu niccheyya samuggahītan</b>ti.89.2<b>Dhammesū</b>ti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.89.3<b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.89.4<b>Samuggahītan</b>ti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho “idaṁ saccaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—89.5dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

90.1<b>Tasmā vivādāni upātivatto</b>ti.90.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti—90.3tasmā vivādāni upātivatto.

91.1<b>Na hi seṭṭhato passati dhammamaññan</b>ti.91.2Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammaṁ na passati na dakkhati na oloketi na nijjhāyati na upaparikkhatīti—91.3na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.

92.1Tenāha bhagavā—

93.1∥“Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi,93.2Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;93.3Tasmā vivādāni upātivatto,93.4Na hi seṭṭhato passati dhammamaññan”ti.

94.1∥<b>Jānāmi passāmi tatheva etaṁ,</b>94.2<b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ;</b>94.3<b>Adakkhi ce kiñhi tumassa tena,</b>94.4<b>Atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.</b>

95.1<b>Jānāmi passāmi tatheva etan</b>ti.95.2<b>Jānāmī</b>ti paracittañāṇena vā jānāmi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā jānāmi.95.3<b>Passāmī</b>ti maṁsacakkhunā vā passāmi, dibbena cakkhunā vā passāmi.95.4<b>Tatheva etan</b>ti etaṁ tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti—95.5jānāmi passāmi tatheva etaṁ.

96.1<b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin</b>ti.96.2Diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.96.3“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.96.4“Asassato loko …pe…96.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—96.6diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.

97.1<b>Adakkhi ce kiñhi tumassa tenā</b>ti.97.2<b>Adakkhī</b>ti paracittañāṇena vā adakkhi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā adakkhi, maṁsacakkhunā vā adakkhi, dibbena cakkhunā vā adakkhīti—97.3adakkhi ce.97.4<b>Kiñhi tumassa tenā</b>ti.97.5Tassa tena dassanena kiṁ kataṁ?97.6Na dukkhapariññā atthi, na samudayassa pahānaṁ atthi, na maggabhāvanā atthi, na phalasacchikiriyā atthi, na rāgassa samucchedapahānaṁ atthi, na dosassa samucchedapahānaṁ atthi, na mohassa samucchedapahānaṁ atthi, na kilesānaṁ samucchedapahānaṁ atthi, na saṁsāravaṭṭassa upacchedo atthīti—97.7adakkhi ce kiñhi tumassa tena.

98.1<b>Atisitvā aññena vadanti suddhin</b>ti te titthiyā suddhimaggaṁ visuddhimaggaṁ parisuddhimaggaṁ vodātamaggaṁ parivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti.98.2Evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.

99.1Atha vā buddhā ca buddhasāvakā ca paccekabuddhā ca tesaṁ titthiyānaṁ asuddhimaggaṁ avisuddhimaggaṁ aparisuddhimaggaṁ avodātamaggaṁ aparivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā catūhi satipaṭṭhānehi catūhi sammappadhānehi catūhi iddhipādehi pañcahi indriyehi pañcahi balehi sattahi bojjhaṅgehi ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—99.2evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.

100.1Tenāha bhagavā—

101.1∥“Jānāmi passāmi tatheva etaṁ,101.2Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ;101.3Adakkhi ce kiñhi tumassa tena,101.4Atisitvā aññena vadanti suddhin”ti.

102.1∥<b>Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ,</b>102.2<b>Disvāna vā ñassati tānimeva;</b>102.3<b>Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā,</b>102.4<b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.</b>

103.1<b>Passaṁ naro dakkhati nāmarūpan</b>ti passaṁ naro dakkhati paracittañāṇena vā passanto, pubbenivāsānussatiñāṇena vā passanto, maṁsacakkhunā vā passanto, dibbena cakkhunā vā passanto nāmarūpaṁyeva dakkhati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā dakkhatīti—103.2passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ.

104.1<b>Disvāna vā ñassati tānimevā</b>ti.104.2<b>Disvā</b>ti paracittañāṇena vā disvā, pubbenivāsānussatiñāṇena vā disvā, maṁsacakkhunā vā disvā, dibbena cakkhunā vā disvā, nāmarūpaṁyeva disvā ñassati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā ñassatīti—104.3disvāna vā ñassati tānimeva.

105.1<b>Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā</b>ti.105.2Kāmaṁ bahukaṁ vā passanto nāmarūpaṁ appakaṁ vā niccato sukhato attatoti—105.3kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā.

106.1<b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī</b>ti.106.2<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā paracittañāṇena vā pubbenivāsānussatiñāṇena vā maṁsacakkhunā vā dibbena cakkhunā vā nāmarūpadassanena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—106.3na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.

107.1Tenāha bhagavā—

108.1∥“Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ,108.2Disvāna vā ñassati tānimeva;108.3Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā,108.4Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.

109.1∥<b>Nivissavādī na hi subbināyo,</b>109.2<b>Pakappitā diṭṭhipurakkharāno;</b>109.3<b>Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno,</b>109.4<b>Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so.</b>

110.1<b>Nivissavādī na hi subbināyo</b>ti.110.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti nivissavādī,110.3“asassato loko …pe…110.4neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—110.5nivissavādī.110.6<b>Na hi subbināyo</b>ti.110.7Nivissavādī dubbinayo duppaññāpayo dunnijjhāpayo duppekkhāpayo duppasādayoti—110.8nivissavādī na hi subbināyo.

111.1<b>Pakappitā diṭṭhipurakkharāno</b>ti.111.2Kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhiṁ purekkhato katvā carati.111.3Diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo diṭṭhiyā parivārito caratīti—111.4pakappitā diṭṭhipurakkharāno.

112.1<b>Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno</b>ti.112.2<b>Yaṁ nissito</b>ti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissito ānissito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—112.3yaṁ nissito.112.4<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.112.5<b>Subhaṁ vadāno</b>ti subhavādo sobhanavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti—112.6yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno.

113.1<b>Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so</b>ti.113.2Suddhivādo visuddhivādo parisuddhivādo vodātavādo parivodātavādo.113.3Atha vā suddhidassano visuddhidassano parisuddhidassano vodātadassano parivodātadassanoti—113.4suddhiṁ vādo.113.5<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti addassa adakkhi apassi paṭivijjhīti—113.6suddhiṁ vādo tattha tathaddasā so.

114.1Tenāha bhagavā—

115.1∥“Nivissavādī na hi subbināyo,115.2Pakappitā diṭṭhipurakkharāno;115.3Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno,115.4Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so”ti.

116.1∥<b>Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā,</b>116.2<b>Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;</b>116.3<b>Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā,</b>116.4<b>Upekkhatī uggahaṇanti maññe.</b>

117.1<b>Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā</b>ti.117.2<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.117.3<b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.117.4<b>Kappā</b>ti dve kappā—117.5taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…117.6ayaṁ taṇhākappo …pe…117.7ayaṁ diṭṭhikappo.117.8Saṅkhā vuccati ñāṇaṁ.117.9Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.117.10<b>Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā</b>ti.117.11Brāhmaṇo saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.117.12“Sabbe saṅkhārā aniccā …117.13sabbe saṅkhārā dukkhā …pe…117.14yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—117.15na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā.

118.1<b>Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhū</b>ti.118.2Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.118.3So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—118.4na diṭṭhisārī.118.5<b>Napi ñāṇabandhū</b>ti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā taṇhābandhuṁ vā diṭṭhibandhuṁ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—118.6na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu.

119.1<b>Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā</b>ti.119.2<b>Ñatvā</b>ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.119.3“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,119.4“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…119.5“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—119.6ñatvā ca so.119.7<b>Sammutiyo</b> vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.119.8<b>Puthujjā</b>ti puthujjanehi janitā vā tā sammutiyoti—119.9puthujjā.119.10Puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—119.11ñatvā ca so sammutiyo puthujjā.

120.1<b>Upekkhatī uggahaṇanti maññe</b>ti.120.2Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.120.3Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—120.4upekkhatī uggahaṇanti maññe.

121.1Tenāha bhagavā—

122.1∥“Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā,122.2Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;122.3Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā,122.4Upekkhatī uggahaṇanti maññe”ti.

123.1∥<b>Vissajja ganthāni munīdha loke,</b>123.2<b>Vivādajātesu na vaggasārī;</b>123.3<b>Santo asantesu upekkhako so,</b>123.4<b>Anuggaho uggahaṇanti maññe.</b>

124.1<b>Vissajja ganthāni munīdha loke</b>ti.124.2<b>Ganthā</b>ti cattāro ganthā—124.3abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.124.4Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmasati sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.124.5<b>Vissajjā</b>ti ganthe vossajjitvā vissajja.124.6Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.124.7Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ vissajjaṁ karonti vikopenti;124.8evamevaṁ ganthe vossajjitvā vissajja.124.9Atha vā ganthe gathite gaṇṭhite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.124.10<b>Munī</b>ti.124.11<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.124.12<b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…124.13imasmiṁ manussaloketi—124.14vissajja ganthāni munīdha loke.

125.1<b>Vivādajātesu na vaggasārī</b>ti.125.2Vivādajātesu sañjātesu nibbattesu abhinibbattesu pātubhūtesu chandāgatiṁ gacchantesu dosāgatiṁ gacchantesu bhayāgatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ gacchantesu na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyatīti—125.3vivādajātesu na vaggasārī.

126.1∥<b>Santo asantesu upekkhako so</b>ti.126.2<b>Santo</b>ti rāgassa santattā santo, dosassa santattā santo, mohassa santattā santo …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—126.3santo.126.4<b>Asantesū</b>ti asantesu anupasantesu avūpasantesu anibbutesu appaṭipassaddhesūti—126.5santo asantesu.126.6<b>Upekkhako so</b>ti arahā chaḷaṅgupekkhāya samannāgato cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako viharati sato sampajāno.126.7Sotena saddaṁ sutvā …pe…126.8kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa dantoti—126.9santo asantesu upekkhako so.

127.1<b>Anuggaho uggahaṇanti maññe</b>ti.127.2Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhante parāmasante abhinivisante.127.3Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—127.4anuggaho uggahaṇanti maññe.

128.1Tenāha bhagavā—

129.1∥“Vissajja ganthāni munīdha loke,129.2Vivādajātesu na vaggasārī;129.3Santo asantesu upekkhako so,129.4Anuggaho uggahaṇanti maññe”ti.

130.1∥<b>Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ,</b>130.2<b>Na chandagū nopi nivissavādī;</b>130.3<b>Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro,</b>130.4<b>Na limpati loke anattagarahī.</b>

131.1<b>Pubbāsave hitvā nave akubban</b>ti.131.2<b>Pubbāsavā</b> vuccanti atītā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.131.3Atīte saṅkhāre ārabbha ye kilesā uppajjeyyuṁ te kilese hitvā cajitvā pariccajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—131.4pubbāsave hitvā.131.5<b>Nave akubban</b>ti <b>navā</b> vuccanti paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.131.6Paccuppanne saṅkhāre ārabbha chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—131.7pubbāsave hitvā nave akubbaṁ.

132.1<b>Na chandagū nopi nivissavādī</b>ti.132.2Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati na saṁharīyatīti—132.3na chandagū.132.4<b>Nopi nivissavādī</b>ti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādī …pe…132.5“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādīti—132.6na chandagū nopi nivissavādī.

133.1<b>Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro</b>ti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.133.2So diṭṭhigatehi vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.133.3<b>Dhīro</b>ti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—133.4sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro.

134.1<b>Na limpati loke anattagarahī</b>ti.134.2<b>Lepā</b>ti dve lepā—134.3taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…134.4ayaṁ taṇhālepo …pe…134.5ayaṁ diṭṭhilepo.134.6Tassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho;134.7tassa taṇhālepassa pahīnattā, diṭṭhilepassa paṭinissaṭṭhattā apāyaloke na limpati, manussaloke na limpati, devaloke na limpati, khandhaloke na limpati, dhātuloke na limpati, āyatanaloke na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—134.8na limpati loke.

135.1<b>Anattagarahī</b>ti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati—135.2katattā ca akatattā ca.135.3Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati?135.4“Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti attānaṁ garahati.135.5“Kataṁ me vacīduccaritaṁ …pe…135.6kataṁ me manoduccaritaṁ …135.7kato me pāṇātipāto …pe…135.8katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti attānaṁ garahati.135.9Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.

136.1Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti attānaṁ garahati.136.2“Indriyesumhi aguttadvāro”ti …136.3“bhojanemhi amattaññū”ti …136.4“jāgariyamhi ananuyutto”ti …136.5“na satisampajaññenāmhi samannāgato”ti …136.6“abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …136.7“abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …136.8“abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …136.9“abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …136.10“abhāvitāni me pañca balānī”ti …136.11“abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …136.12“abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …136.13“dukkhaṁ me apariññātan”ti …136.14“dukkhasamudayo me appahīno”ti …136.15“maggo me abhāvito”ti …136.16“nirodho me asacchikato”ti attānaṁ garahati.136.17Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.136.18Evaṁ attagarahī.136.19Tayidaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamāno anattagarahīti—136.20na limpati loke anattagarahī.

137.1Tenāha bhagavā—

138.1∥“Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ,138.2Na chandagū nopi nivissavādī;138.3Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro,138.4Na limpati loke anattagarahī”ti.

139.1∥<b>Sa sabbadhammesu visenibhūto,</b>139.2<b>Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;</b>139.3<b>Sa pannabhāro muni vippamutto,</b>139.4<b>Na kappiyo nūparato na patthiyo.</b>139.5(Iti bhagavā.)

140.1<b>Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā</b>ti.140.2<b>Senā</b> vuccati mārasenā.140.3Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo … doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.

141.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—

142.1∥“Kāmā te paṭhamā senā,142.2dutiyā arati vuccati;142.3…pe…142.4Na naṁ asūro jināti,142.5jetvāva labhate sukhan”ti.

143.1Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā—143.2so vuccati visenibhūto.143.3So diṭṭhe visenibhūto,143.4sute …143.5mute …143.6viññāte visenibhūtoti—143.7sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.

144.1<b>Sa pannabhāro muni vippamutto</b>ti.144.2<b>Bhārā</b>ti tayo bhārā—144.3khandhabhāro, kilesabhāro, abhisaṅkhārabhāro.144.4Katamo khandhabhāro?144.5Paṭisandhiyā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—144.6ayaṁ khandhabhāro.144.7Katamo kilesabhāro?144.8Rāgo doso moho …pe…144.9sabbākusalābhisaṅkhārā—144.10ayaṁ kilesabhāro.144.11Katamo abhisaṅkhārabhāro?144.12Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—144.13ayaṁ abhisaṅkhārabhāro.144.14Yato khandhabhāro ca kilesabhāro ca abhisaṅkhārabhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, so vuccati pannabhāro patitabhāro oropitabhāro samoropitabhāro nikkhittabhāro paṭipassaddhabhāro.

145.1<b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ.145.2Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā, paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā parināyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.145.3Tena ñāṇena samannāgato muni monappatto.

146.1Tīṇi moneyyāni—146.2kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ.146.3Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?146.4Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—146.5idaṁ kāyamoneyyaṁ.

147.1Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?147.2Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—147.3idaṁ vacīmoneyyaṁ.

148.1Katamaṁ manomoneyyaṁ?148.2Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyaṁ—148.3idaṁ manomoneyyaṁ.

149.1“Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,149.2manomunimanāsavaṁ;149.3Muniṁ moneyyasampannaṁ,149.4āhu sabbappahāyinaṁ.

150.1Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,150.2manomunimanāsavaṁ;150.3Muniṁ moneyyasampannaṁ,150.4āhu ninhātapāpakan”ti.

151.1Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—151.2agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.151.3Katame agāramunino?151.4Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—151.5ime agāramunino.151.6Katame anagāramunino?151.7Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—151.8ime anagāramunino.151.9Satta sekhā sekhamunino, arahanto asekhamunino.151.10Paccekabuddhā paccekamunino.151.11Munimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.

152.1∥“Na monena munī hoti,152.2mūḷharūpo aviddasu;152.3Yo ca tulaṁva paggayha,152.4varamādāya paṇḍito.

153.1∥Pāpāni parivajjeti,153.2sa munī tena so muni;153.3Yo munāti ubho loke,153.4muni tena pavuccati.

154.1Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,154.2Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;154.3Devamanussehi pūjito yo,154.4Saṅgajālamaticca so muni”.

155.1<b>Vippamutto</b>ti munino rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;155.2dosā cittaṁ …155.3mohā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ …pe…155.4sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—155.5sa pannabhāro muni vippamutto.

156.1<b>Na kappiyo nūparato na patthiyoti bhagavā</b>ti.156.2<b>Kappā</b>ti dve kappā—156.3taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…156.4ayaṁ taṇhākappo …pe…156.5ayaṁ diṭṭhikappo.156.6Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;156.7taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—156.8na kappiyo.156.9<b>Nūparato</b>ti.156.10Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekhā appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya āramanti viramanti paṭiviramanti, arahā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—156.11na kappiyo nūparato.156.12<b>Na patthiyo</b>ti.156.13<b>Patthanā</b> vuccati taṇhā.156.14Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.156.15Yassesā patthanā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati na patthiyo.

157.1<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.157.2Api ca bhaggarāgoti bhagavā,157.3bhaggadosoti bhagavā,157.4bhaggamohoti bhagavā,157.5bhaggamānoti bhagavā,157.6bhaggadiṭṭhīti bhagavā,157.7bhaggakaṇḍakoti bhagavā,157.8bhaggakilesoti bhagavā,157.9bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,157.10bhavānaṁ antakaroti bhagavā,157.11bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;157.12bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,157.13bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,157.14bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,157.15bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,157.16bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,157.17bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,157.18bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,157.19bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā,157.20bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;157.21vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—157.22na kappiyo nūparato na patthiyo iti bhagavā.

158.1Tenāha bhagavā—

159.1∥“Sa sabbadhammesu visenibhūto,159.2Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;159.3Sa pannabhāro muni vippamutto,159.4Na kappiyo nūparato na patthiyo”.159.5(Iti bhagavāti.)

160.1Mahābyūhasuttaniddeso terasamo.