1.1Atha duṭṭhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,</b>2.2<b>Athopi ve saccamanā vadanti;</b>2.3<b>Vādañca jātaṁ muni no upeti,</b>2.4<b>Tasmā munī natthi khilo kuhiñci.</b>

3.1<b>Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke</b>ti te titthiyā duṭṭhamanā paduṭṭhamānā viruddhamanā paṭiviruddhamanā āhatamanā paccāhatamanā āghātitamanā paccāghātitamanā vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—3.2vadanti ve duṭṭhamanāpi eke.

4.1<b>Athopi ve saccamanā vadantī</b>ti ye tesaṁ titthiyānaṁ saddahantā okappentā adhimuccantā saccamanā saccasaññino bhūtamanā bhūtasaññino tathamanā tathasaññino yāthāvamanā yāthāvasaññino aviparītamanā aviparītasaññino vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—4.2athopi ve saccamanā vadanti.

5.1<b>Vādañca jātaṁ muni no upetī</b>ti.5.2So vādo jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto paratoghoso akkoso upavādo bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhūtenāti—5.3vādañca jātaṁ.5.4<b>Muni no upetī</b>ti.5.5<b>Munī</b>ti.5.6Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.5.7Yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappatto …pe…5.8saṅgajālamaticca so muni.5.9Yo vādaṁ upeti so dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti—5.10kārako kārakatāya vādaṁ upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno kuppati byāpajjati patitthīyati kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.5.11Akārakomhīti yo vādaṁ upeti so imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti.5.12Muni dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti—5.13akārako muni akārakatāya vādaṁ na upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno na kuppati na byāpajjati na patitthīyati na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.5.14Akārakomhīti muni imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati na abhinivisatīti—5.15vādañca jātaṁ muni no upeti.

6.1<b>Tasmā munī natthi khilo kuhiñcī</b>ti.6.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ munino āhatacittatā khilajātatāpi natthi.6.3Pañcapi cetokhilā natthi, tayopi khilā natthi.6.4Rāgakhilo dosakhilo mohakhilo natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho.6.5<b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—6.6tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.

7.1Tenāha bhagavā—

8.1∥“Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,8.2Athopi ve saccamanā vadanti;8.3Vādañca jātaṁ muni no upeti,8.4Tasmā munī natthi khilo kuhiñcī”ti.

9.1∥<b>Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,</b>9.2<b>Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;</b>9.3<b>Sayaṁ samattāni pakubbamāno,</b>9.4<b>Yathā hi jāneyya tathā vadeyya.</b>

10.1<b>Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyyā</b>ti.10.2Yaṁ te titthiyā sundariparibbājikaṁ hantvā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ avaṇṇaṁ pakāsayitvā “evaṁ etaṁ lābhaṁ yasasakkāraṁ sammānaṁ paccāharissāmā”ti te evaṁdiṭṭhikā evaṅkhantikā evaṁrucikā evaṁladdhikā evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā, te nāsakkhiṁsu sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ atikkamituṁ;10.3atha kho sveva ayaso te paccāgatoti, evampi—10.4sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.10.5Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁvādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?10.6Taṁ kissa hetu?10.7Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.10.8Evampi—10.9sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya?10.10“Asassato loko …pe…10.11antavā loko …10.12anantavā loko …10.13taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …10.14aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …10.15hoti tathāgato paraṁ maraṇā …10.16na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …10.17hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …10.18neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁ vādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?10.19Taṁ kissa hetu?10.20Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.10.21Evampi—10.22sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.

11.1<b>Chandānunīto ruciyā niviṭṭho</b>ti.11.2<b>Chandānunīto</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati.11.3Yathā hatthiyānena vā assayānena vā rathayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati, evamevaṁ sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—11.4chandānunīto.11.5<b>Ruciyā niviṭṭho</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā niviṭṭho patiṭṭhito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—11.6chandānunīto ruciyā niviṭṭho.

12.1<b>Sayaṁ samattāni pakubbamāno</b>ti.12.2Sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.12.3“Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.12.4“Ayaṁ dhammo svākkhāto, ayaṁ gaṇo suppaṭipanno, ayaṁ diṭṭhi bhaddikā, ayaṁ paṭipadā supaññattā, ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—12.5sayaṁ samattāni pakubbamāno.

13.1<b>Yathā hi jāneyya tathā vadeyyā</b>ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.13.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.13.3“Asassato loko …pe…13.4neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—13.5yathā hi jāneyya tathā vadeyya.

14.1Tenāha bhagavā—

15.1∥“Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,15.2Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;15.3Sayaṁ samattāni pakubbamāno,15.4Yathā hi jāneyya tathā vadeyyā”ti.

16.1∥<b>Yo attano sīlavatāni jantu,</b>16.2<b>Anānupuṭṭhova paresa pāva;</b>16.3<b>Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,</b>16.4<b>Yo ātumānaṁ sayameva pāva.</b>

17.1∥<b>Yo attano sīlavatāni jantū</b>ti.17.2<b>Yo</b>ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.17.3<b>Sīlavatānī</b>ti atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.17.4Katamaṁ sīlañceva vatañca?17.5Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.17.6Yo tattha saṁyamo saṁvaro avītikkamo, idaṁ sīlaṁ.17.7Yaṁ samādānaṁ taṁ vataṁ.17.8Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ;17.9samādānaṭṭhena vataṁ—17.10idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.17.11Katamaṁ vataṁ, na sīlaṁ?17.12Aṭṭha dhutaṅgāni—17.13āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—17.14idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.17.15Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ, na sīlaṁ.17.16“Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ.17.17Yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ, na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti—17.18cittaṁ paggaṇhāti padahati.17.19Evarūpaṁ vīriyasamādānaṁ—17.20idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

18.1∥“Nāsissaṁ na pivissāmi,18.2vihārato na nikkhame;18.3Napi passaṁ nipātessaṁ,18.4taṇhāsalle anūhate”ti.

19.1Cittaṁ paggaṇhāti padahati.19.2Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.19.3“Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—19.4cittaṁ paggaṇhāti padahati.19.5Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.19.6“Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi,19.7caṅkamā orohissāmi,19.8vihārā nikkhamissāmi,19.9aḍḍhayogā nikkhamissāmi,19.10pāsādā nikkhamissāmi,19.11hammiyā nikkhamissāmi,19.12guhāya nikkhamissāmi,19.13leṇā nikkhamissāmi,19.14kuṭiyā nikkhamissāmi,19.15kūṭāgārā nikkhamissāmi,19.16aṭṭā nikkhamissāmi,19.17māḷā nikkhamissāmi,19.18uddaṇḍā nikkhamissāmi,19.19upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi,19.20maṇḍapā nikkhamissāmi,19.21rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—19.22cittaṁ paggaṇhāti padahati.19.23Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

20.1∥“Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—20.2cittaṁ paggaṇhāti padahati.20.3Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.20.4“Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ,20.5sāyanhasamayaṁ,20.6purebhattaṁ,20.7pacchābhattaṁ,20.8purimaṁ yāmaṁ,20.9majjhimaṁ yāmaṁ,20.10pacchimaṁ yāmaṁ,20.11kāḷe,20.12juṇhe,20.13vasse,20.14hemante,20.15gimhe,20.16purime vayokhandhe,20.17majjhime vayokhandhe,20.18pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—20.19cittaṁ paggaṇhāti padahati.20.20Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.20.21<b>Jantū</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujoti—20.22yo attano sīlavatāni jantu.

21.1<b>Anānupuṭṭhova paresa pāvā</b>ti.21.2<b>Paresan</b>ti paresaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.21.3<b>Anānupuṭṭho</b>ti apuṭṭho apucchito ayācito anajjhesito apasādito.21.4<b>Pāvā</b>ti attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā pāvadati.21.5Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā21.6jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,21.7uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,21.8lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā,21.9suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,21.10paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—21.11anānupuṭṭhova paresaṁ pāva.

22.1<b>Anariyadhammaṁ kusalā tamāhū</b>ti.22.2<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evamāhaṁsu—22.3“anariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo ariyānaṁ;22.4bālānaṁ eso dhammo, neso dhammo paṇḍitānaṁ;22.5asappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo sappurisānan”ti.22.6Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—22.7anariyadhammaṁ kusalā tamāhu.

23.1<b>Yo ātumānaṁ sayameva pāvā</b>ti.23.2<b>Ātumā</b> vuccati attā.23.3<b>Sayameva pāvā</b>ti sayameva attānaṁ pāvadati—23.4ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,23.5jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,23.6uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,23.7lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,23.8paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—23.9yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.

24.1Tenāha bhagavā—

25.1∥“Yo attano sīlavatāni jantu,25.2Anānupuṭṭhova paresa pāva;25.3Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,25.4Yo ātumānaṁ sayameva pāvā”ti.

26.1∥<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,</b>26.2<b>Itihanti sīlesu akatthamāno;</b>26.3<b>Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,</b>26.4<b>Yassussadā natthi kuhiñci loke.</b>

27.1∥<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti.27.2<b>Santo</b>ti rāgassa samitattā santo,27.3dosassa samitattā santo,27.4mohassa samitattā santo,27.5kodhassa …27.6upanāhassa …27.7makkhassa …27.8paḷāsassa …27.9issāya …27.10macchariyassa …27.11māyāya …27.12sāṭheyyassa …27.13thambhassa …27.14sārambhassa …27.15mānassa …27.16atimānassa …27.17madassa …27.18pamādassa …27.19sabbakilesānaṁ …27.20sabbaduccaritānaṁ …27.21sabbadarathānaṁ …27.22sabbapariḷāhānaṁ …27.23sabbasantāpānaṁ …27.24sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—27.25santo.27.26<b>Bhikkhū</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—27.27sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.27.28Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

28.1∥“Pajjena katena attanā,28.2(sabhiyāti bhagavā)28.3Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;28.4Vibhavañca bhavañca vippahāya,28.5Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.

29.1<b>Santo ca bhikkhu abhinibbutatto</b>ti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …29.2upanāhassa …29.3makkhassa …29.4paḷāsassa …29.5issāya …29.6macchariyassa …29.7māyāya …29.8sāṭheyyassa …29.9thambhassa …29.10sārambhassa …29.11mānassa …29.12atimānassa …29.13madassa …29.14pamādassa …29.15sabbakilesānaṁ …29.16sabbaduccaritānaṁ …29.17sabbadarathānaṁ …29.18sabbapariḷāhānaṁ …29.19sabbasantāpānaṁ …29.20sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā abhinibbutattoti—29.21santo ca bhikkhu abhinibbutatto.

30.1<b>Itihanti sīlesu akatthamāno</b>ti.30.2<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ—30.3itihanti.30.4<b>Sīlesu akatthamāno</b>ti.30.5Idhekacco katthī hoti vikatthī.30.6So katthati vikatthati.30.7Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,30.8jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā …pe…30.9nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.30.10Evaṁ na katthati na vikatthati.30.11Katthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—30.12itihanti sīlesu akatthamāno.

31.1<b>Tamariyadhammaṁ kusalā vadantī</b>ti.31.2<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—31.3“ariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo anariyānaṁ;31.4paṇḍitānaṁ eso dhammo, neso dhammo bālānaṁ;31.5sappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo asappurisānan”ti.31.6Evaṁ vadanti, ariyānaṁ evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—31.7tamariyadhammaṁ kusalā vadanti.

32.1<b>Yassussadā natthi kuhiñci loke</b>ti.32.2<b>Yassā</b>ti arahato khīṇāsavassa.32.3<b>Ussadā</b>ti sattussadā—32.4rāgussado, dosussado, mohussado, mānussado, diṭṭhussado, kilesussado, kammussado.32.5Yassime ussadā natthi na santi na vijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.32.6<b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.32.7<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—32.8yassussadā natthi kuhiñci loke.

33.1Tenāha bhagavā—

34.1∥“Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,34.2Itihanti sīlesu akatthamāno;34.3Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,34.4Yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.

35.1∥<b>Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,</b>35.2<b>Purakkhatā santi avīvadātā;</b>35.3<b>Yadattani passati ānisaṁsaṁ,</b>35.4<b>Taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.</b>

36.1<b>Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā</b>ti.36.2<b>Pakappanā</b>ti dve pakappanā—36.3taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…36.4ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…36.5ayaṁ diṭṭhipakappanā.36.6<b>Saṅkhatā</b>ti saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi—36.7saṅkhatā.36.8Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammātipi—36.9saṅkhatā.36.10<b>Yassā</b>ti diṭṭhigatikassa.36.11<b>Dhammā</b> vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatānīti—36.12pakappitā saṅkhatā yassa dhammā.

37.1<b>Purakkhatā santi avīvadātā</b>ti.37.2<b>Purakkhatā</b>ti dve purekkhārā—37.3taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…37.4ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…37.5ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.37.6Tassa taṇhāpurekkhāro appahīno, diṭṭhipurekkhāro appaṭinissaṭṭho.37.7Tassa taṇhāpurekkhārassa appahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa appaṭinissaṭṭhattā so taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati taṇhādhajo taṇhāketu taṇhādhipateyyo, diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo, taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—37.8purakkhatā.37.9<b>Santī</b>ti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti.37.10<b>Avīvadātā</b>ti avevadātā avodātā aparisuddhā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—37.11purakkhatā santi avīvadātā.

38.1<b>Yadattani passati ānisaṁsan</b>ti.38.2<b>Yadattanī</b>ti yaṁ attani.38.3<b>Attā</b> vuccati diṭṭhigataṁ.38.4Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati—38.5diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ.38.6Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?38.7Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti.38.8Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti apacitiṁ karonti.38.9Labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ—38.10ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.38.11Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso?38.12Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā.38.13Ayaṁ diṭṭhi suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā, muttiyā vimuttiyā parimuttiyā.38.14Imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti.38.15Imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi, muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmīti āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti—38.16ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso.38.17Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—38.18yadattani passati ānisaṁsaṁ.

39.1<b>Taṁ nissito kuppapaṭiccasantin</b>ti.39.2Tisso santiyo—39.3accantasanti, tadaṅgasanti, sammutisanti.39.4Katamā <b>accantasanti</b>?39.5Accantasanti vuccati amataṁ nibbānaṁ.39.6Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.39.7Ayaṁ accantasanti.39.8Katamā <b>tadaṅgasanti</b>?39.9Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇā santā honti;39.10dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā santā honti;39.11tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti santā hoti;39.12catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhā santā honti;39.13ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā paṭighasaññā nānattasaññā santā hoti;39.14viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā santā hoti;39.15ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā santā hoti;39.16nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā santā hoti.39.17Ayaṁ tadaṅgasanti.39.18Katamā <b>sammutisanti</b>?39.19Sammutisantiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo.39.20Api ca sammutisanti imasmiṁ atthe adhippetā santīti.39.21<b>Taṁ nissito kuppapaṭiccasantin</b>ti.39.22Kuppasantiṁ pakuppasantiṁ eritasantiṁ sameritasantiṁ calitasantiṁ ghaṭṭitasantiṁ kappitasantiṁ pakappitasantiṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ, santiṁ nissito asito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—39.23taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.

40.1Tenāha bhagavā—

41.1∥“Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,41.2Purakkhatā santi avīvadātā;41.3Yadattani passati ānisaṁsaṁ,41.4Taṁ nissito kuppapaṭiccasantin”ti.

42.1∥<b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,</b>42.2<b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>42.3<b>Tasmā naro tesu nivesanesu,</b>42.4<b>Nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.</b>

43.1<b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā</b>ti.43.2<b>Diṭṭhīnivesā</b>ti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesanaṁ.43.3“Asassato loko …43.4antavā loko …43.5anantavā loko …43.6taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …43.7aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …43.8hoti tathāgato paraṁ maraṇā …43.9na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …43.10hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …43.11neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesananti.43.12<b>Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā</b>ti diṭṭhinivesā na hi svātivattā durativattā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—43.13diṭṭhīnivesā na hi svātivattā.

44.1<b>Dhammesu niccheyya samuggahītan</b>ti.44.2<b>Dhammesū</b>ti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatesu.44.3<b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.44.4<b>Samuggahītan</b>ti nivesanesu odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho.44.5Idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—44.6dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

45.1<b>Tasmā naro tesu nivesanesū</b>ti.45.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ.45.3<b>Naro</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.45.4<b>Tesu nivesanesū</b>ti tesu diṭṭhinivesanesūti—45.5tasmā naro tesu nivesanesu.

46.1<b>Nirassatī ādiyatī ca dhamman</b>ti.46.2<b>Nirassatī</b>ti dvīhi kāraṇehi nirassati—46.3paravicchindanāya vā nirassati, anabhisambhuṇanto vā nirassati.46.4Kathaṁ paravicchindanāya nirassati?46.5Paro vicchindeti—46.6so satthā na sabbaññū,46.7dhammo na svākkhāto,46.8gaṇo na suppaṭipanno,46.9diṭṭhi na bhaddikā,46.10paṭipadā na supaññattā,46.11maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—46.12evaṁ paro vicchindeti.46.13Evaṁ vicchindiyamāno satthāraṁ nirassati, dhammakkhānaṁ nirassati, gaṇaṁ nirassati, diṭṭhiṁ nirassati, paṭipadaṁ nirassati, maggaṁ nirassati.46.14Evaṁ paravicchindanāya nirassati.46.15Kathaṁ anabhisambhuṇanto nirassati?46.16Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlaṁ nirassati, vataṁ anabhisambhuṇanto vataṁ nirassati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbataṁ nirassati.46.17Evaṁ anabhisambhuṇanto nirassati.46.18<b>Ādiyatī ca dhamman</b>ti.46.19Satthāraṁ gaṇhāti, dhammakkhānaṁ gaṇhāti, gaṇaṁ gaṇhāti, diṭṭhiṁ gaṇhāti, paṭipadaṁ gaṇhāti, maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—46.20nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.

47.1Tenāha bhagavā—

48.1∥“Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,48.2Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;48.3Tasmā naro tesu nivesanesu,48.4Nirassatī ādiyatī ca dhamman”ti.

49.1∥<b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,</b>49.2<b>Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;</b>49.3<b>Māyañca mānañca pahāya dhono,</b>49.4<b>Sa kena gaccheyya anūpayo so.</b>

50.1<b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesū</b>ti.50.2<b>Dhono</b>ti.50.3Dhonā vuccati paññā—50.4yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.50.5Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?50.6Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;50.7vacīduccaritaṁ …50.8manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;50.9rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;50.10doso …50.11moho …50.12kodho …50.13upanāho …50.14makkho …50.15paḷāso dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;50.16issā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;50.17macchariyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;50.18māyā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;50.19sāṭheyyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;50.20thambho dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;50.21sārambho …50.22māno …50.23atimāno …50.24mado …50.25pamādo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;50.26sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.50.27Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.

51.1Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;51.2sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;51.3sammāvācāya micchāvācā dhutā ca dhotā ca …pe…51.4sammākammantena micchākammanto dhuto ca …51.5sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …51.6sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …51.7sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …51.8sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;51.9sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutaṁ ca …51.10sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.

52.1Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.52.2Arahā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato;52.3tasmā arahā dhono.52.4So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—52.5dhono.52.6<b>Kuhiñcī</b>ti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.52.7<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.

53.1<b>Pakappitā</b>ti dve pakappanā—53.2taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…53.3ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…53.4ayaṁ diṭṭhipakappanā.53.5<b>Bhavābhavesū</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.53.6<b>Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesū</b>ti dhonassa kuhiñci loke bhavābhavesu ca kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—53.7dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu.

54.1∥<b>Māyañca mānañca pahāya dhono</b>ti.54.2<b>Māyā</b> vuccati vañcanikā cariyā.54.3Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati—54.4“mā maṁ jaññā”ti icchati, “mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti, “mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati, “mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.54.5Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā, ayaṁ vuccati māyā.

55.1<b>Māno</b>ti ekavidhena māno—55.2yā cittassa unnati.55.3Duvidhena māno—55.4attukkaṁsanamāno, paravambhanamāno.55.5Tividhena māno—55.6“seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno.55.7Catubbidhena māno—55.8lābhena mānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti.55.9Pañcavidhena māno—55.10“lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti, “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …55.11gandhānaṁ …55.12rasānaṁ …55.13phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.55.14Chabbidhena māno—55.15cakkhusampadāya mānaṁ janeti, sotasampadāya …55.16ghānasampadāya …55.17jivhāsampadāya …55.18kāyasampadāya …55.19manosampadāya mānaṁ janeti.55.20Sattavidhena māno—55.21māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno.55.22Aṭṭhavidhena māno—55.23lābhena mānaṁ janeti, alābhena omānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, ayasena omānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, nindāya omānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti, dukkhena omānaṁ janeti.55.24Navavidhena māno—55.25seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamasmīti māno.55.26Dasavidhena māno—55.27idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.55.28Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—55.29ayaṁ vuccati māno.55.30<b>Māyañca mānañca pahāya dhono</b>ti.55.31Dhono māyañca mānañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—55.32māyañca mānañca pahāya dhono.

56.1<b>Sa kena gaccheyya anūpayo so</b>ti.56.2<b>Upayā</b>ti dve upayā—56.3taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…56.4ayaṁ taṇhūpayo …pe…56.5ayaṁ diṭṭhūpayo.56.6Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.56.7Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kena rāgena gaccheyya, kena dosena gaccheyya, kena mohena gaccheyya, kena mānena gaccheyya, kāya diṭṭhiyā gaccheyya, kena uddhaccena gaccheyya, kāya vicikicchāya gaccheyya, kehi anusayehi gaccheyya—56.8rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.56.9Te abhisaṅkhārā pahīnā.56.10Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena gaccheyya—56.11nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.56.12So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena gaccheyyāti—56.13sa kena gaccheyya anūpayo so.

57.1Tenāha bhagavā—

58.1∥“Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,58.2Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;58.3Māyañca mānañca pahāya dhono,58.4Sa kena gaccheyya anūpayo so”ti.

59.1∥<b>Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,</b>59.2<b>Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;</b>59.3<b>Attā nirattā na hi tassa atthi,</b>59.4<b>Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.</b>

60.1<b>Upayo hi dhammesu upeti vādan</b>ti.60.2<b>Upayā</b>ti dve upayā—60.3taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…60.4ayaṁ taṇhūpayo …pe…60.5ayaṁ diṭṭhūpayo.60.6Tassa taṇhūpayo appahīno, diṭṭhūpayo appaṭinissaṭṭho.60.7Taṇhūpayassa appahīnattā, diṭṭhūpayassa appaṭinissaṭṭhattā dhammesu vādaṁ upeti—60.8rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.60.9Te abhisaṅkhārā appahīnā.60.10Abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā vādaṁ upeti.60.11Nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā vādaṁ upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—60.12upayo hi dhammesu upeti vādaṁ.

61.1<b>Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyyā</b>ti.61.2<b>Upayā</b>ti dve upayā—61.3taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…61.4ayaṁ taṇhūpayo …pe…61.5ayaṁ diṭṭhūpayo.61.6Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.61.7Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayaṁ puggalaṁ kena rāgena vadeyya, kena dosena vadeyya, kena mohena vadeyya, kena mānena vadeyya, kāya diṭṭhiyā vadeyya, kena uddhaccena vadeyya, kāya vicikicchāya vadeyya, kehi anusayehi vadeyya—61.8rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.61.9Te abhisaṅkhārā pahīnā.61.10Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena vadeyya—61.11nerayikoti vā …pe…61.12nevasaññīnāsaññīti vā.61.13So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—61.14anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya.

62.1<b>Attā nirattā na hi tassa atthī</b>ti.62.2<b>Attā</b>ti attānudiṭṭhi natthi.62.3<b>Nirattā</b>ti ucchedadiṭṭhi natthi.62.4<b>Attā</b>ti gahitaṁ natthi.62.5<b>Nirattā</b>ti muñcitabbaṁ natthi.62.6Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ;62.7yassatthi muñcitabbaṁ, tassatthi gahitaṁ.62.8Gahaṇaṁ muñcanā samatikkanto arahā buddhiparihānivītivatto.62.9So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—62.10attā nirattā na hi tassa atthi.

63.1<b>Adhosi so diṭṭhimidheva sabban</b>ti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.63.2So sabbadiṭṭhigataṁ idheva adhosi dhuni sandhuni niddhuni pajahi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesīti—63.3adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.

64.1Tenāha bhagavā—

65.1∥“Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,65.2Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;65.3Attā nirattā na hi tassa atthi,65.4Adhosi so diṭṭhimidheva sabban”ti.

66.1Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso tatiyo.