0.1Mahāniddesa
0.2Aṭṭhakavagga

0.34. Suddhaṭṭhakasuttaniddesa

1.1Atha suddhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,2.2Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;2.3Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,2.4Suddhānupassīti pacceti ñāṇaṁ.

3.1Passāmi suddhaṁ paramaṁ aroganti.3.2Passāmi suddhanti passāmi suddhaṁ, dakkhāmi suddhaṁ, olokemi suddhaṁ, nijjhāyāmi suddhaṁ, upaparikkhāmi suddhaṁ.3.3Paramaṁ aroganti paramaṁ ārogyappattaṁ tāṇappattaṁ leṇappattaṁ saraṇappattaṁ abhayappattaṁ accutappattaṁ amatappattaṁ nibbānappattanti—3.4passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ.

4.1Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hotīti.4.2Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—4.3diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti.

5.1Evābhijānaṁ paramanti ñatvāti.5.2Evaṁ abhijānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.5.3“Idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—5.4evābhijānaṁ paramanti ñatvā.

6.1Suddhānupassīti pacceti ñāṇanti.6.2Yo suddhaṁ passati, so suddhānupassī, pacceti ñāṇanti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ñāṇanti pacceti, maggoti pacceti, pathoti pacceti, niyyānanti paccetīti—6.3suddhānupassī pacceti ñāṇaṁ.

7.1Tenāha bhagavā—

8.1“Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,8.2Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;8.3Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,8.4Suddhānupassīti pacceti ñāṇan”ti.

9.1Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,9.2Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;9.3Aññena so sujjhati sopadhīko,9.4Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.

10.1Diṭṭhena ce suddhi narassa hotīti.10.2Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—10.3diṭṭhena ce suddhi narassa hoti.

11.1Ñāṇena vā so pajahāti dukkhanti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce naro jātidukkhaṁ pajahati, jarādukkhaṁ pajahati, byādhidukkhaṁ pajahati, maraṇadukkhaṁ pajahati, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajahatīti—11.2ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ.

12.1Aññena so sujjhati sopadhīkoti.12.2Aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccati.12.3Sopadhīkoti sarāgo sadoso samoho samāno sataṇho sadiṭṭhi sakileso saupādānoti—12.4aññena so sujjhati sopadhīko.

13.1Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānanti.13.2Sāva diṭṭhi taṁ puggalaṁ pāvadati—13.3iti vāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano.13.4Tathā vadānanti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.13.5“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.13.6“Asassato loko …13.7antavā loko …13.8anantavā loko …13.9taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …13.10aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …13.11hoti tathāgato paraṁ maraṇā …13.12na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …13.13hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …13.14neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantanti—13.15diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.

14.1Tenāha bhagavā—

15.1“Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,15.2Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;15.3Aññena so sujjhati sopadhīko,15.4Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan”ti.

16.1Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,16.2Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;16.3Puññe ca pāpe ca anūpalitto,16.4Attañjaho nayidha pakubbamāno.

17.1Na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.17.2Nāti paṭikkhepo.17.3Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—17.4sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.17.5Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

18.1Bāhitvā sabbapāpakāni,18.2(sabhiyāti bhagavā)18.3Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;18.4Saṁsāramaticca kevalī so,18.5Asito tādi pavuccate sa brahmā.

19.1Na brāhmaṇo aññato suddhimāhāti.19.2Brāhmaṇo aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ, nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—19.3na brāhmaṇo aññato suddhimāha.

20.1Diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.20.2Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.20.3Te ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.20.4Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti?20.5Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni rūpāni passanti—20.6cāṭakasakuṇaṁ passanti, phussaveḷuvalaṭṭhiṁ passanti, gabbhinitthiṁ passanti, kumārakaṁ khandhe āropetvā gacchantaṁ passanti, puṇṇaghaṭaṁ passanti, rohitamacchaṁ passanti, ājaññaṁ passanti, ājaññarathaṁ passanti, usabhaṁ passanti, gokapilaṁ passanti.20.7Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti.20.8Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?20.9Palālapuñjaṁ passanti, takkaghaṭaṁ passanti, rittaghaṭaṁ passanti, naṭaṁ passanti, naggasamaṇakaṁ passanti, kharaṁ passanti, kharayānaṁ passanti, ekayuttayānaṁ passanti, kāṇaṁ passanti, kuṇiṁ passanti, khañjaṁ passanti, pakkhahataṁ passanti, jiṇṇakaṁ passanti, byādhikaṁ passanti, mataṁ passanti.20.10Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.20.11Ime te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.20.12Te diṭṭhena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

21.1Santeke samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.21.2Te ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.21.3Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti?21.4Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni saddāni suṇanti—21.5vaḍḍhāti vā vaḍḍhamānāti vā puṇṇāti vā phussāti vā asokāti vā sumanāti vā sunakkhattāti vā sumaṅgalāti vā sirīti vā sirīvaḍḍhāti vā.21.6Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti.21.7Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?21.8Kāṇoti vā kuṇīti vā khañjoti vā pakkhahatoti vā jiṇṇakoti vā byādhikoti vā matoti vā chindanti vā bhindanti vā daḍḍhanti vā naṭṭhanti vā natthīti vā.21.9Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.21.10Ime te samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.21.11Te sutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

22.1Santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā.22.2Te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.22.3Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—22.4“catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ.22.5Katamehi catūhi?22.6Idha, gahapati, na kāyena pāpakaṁ kammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappati, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.22.7Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ”.22.8Evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā, te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

23.1Santeke samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.23.2Te hatthivatikā vā honti, assavatikā vā honti, govatikā vā honti, kukkuravatikā vā honti, kākavatikā vā honti, vāsudevavatikā vā honti, baladevavatikā vā honti, puṇṇabhaddavatikā vā honti, maṇibhaddavatikā vā honti, aggivatikā vā honti, nāgavatikā vā honti, supaṇṇavatikā vā honti, yakkhavatikā vā honti, asuravatikā vā honti, gandhabbavatikā vā honti, mahārājavatikā vā honti, candavatikā vā honti, sūriyavatikā vā honti, indavatikā vā honti, brahmavatikā vā honti, devavatikā vā honti, disāvatikā vā honti.23.3Ime te samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.23.4Te vatena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.

24.1Santeke samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.24.2Te kālato uṭṭhahitvā pathaviṁ āmasanti, haritaṁ āmasanti, gomayaṁ āmasanti, kacchapaṁ āmasanti, phālaṁ akkamanti, tilavāhaṁ āmasanti, phussatilaṁ khādanti, phussatelaṁ makkhenti, phussadantakaṭṭhaṁ khādanti, phussamattikāya nhāyanti, phussasāṭakaṁ nivāsenti, phussaveṭhanaṁ veṭhenti.24.3Ime te samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.24.4Te mutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.24.5Na brāhmaṇo aññato suddhimāha.

25.1Diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.25.2Brāhmaṇo diṭṭhasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sīlasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, vatasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, mutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—25.3na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā.

26.1Puññe ca pāpe ca anūpalittoti.26.2Puññaṁ vuccati yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ, apuññaṁ vuccati sabbaṁ akusalaṁ.26.3Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;26.4ettāvatā puññe ca pāpe ca na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anūpalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—26.5puññe ca pāpe ca anūpalitto.

27.1Attañjaho nayidha pakubbamānoti.27.2Attañjahoti attadiṭṭhijaho.27.3Attañjahoti gāhaṁ jaho.27.4Attañjahoti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, sabbaṁ taṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.27.5Nayidha pakubbamānoti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā apakubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—27.6attañjaho nayidha pakubbamāno.

28.1Tenāha bhagavā—

29.1“Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,29.2Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;29.3Puññe ca pāpe ca anūpalitto,29.4Attañjaho nayidha pakubbamāno”ti.

30.1Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,30.2Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;30.3Te uggahāyanti nirassajanti,30.4Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.

31.1Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāseti.31.2Purimaṁ satthāraṁ pahāya paraṁ satthāraṁ nissitā;31.3purimaṁ dhammakkhānaṁ pahāya aparaṁ dhammakkhānaṁ nissitā;31.4purimaṁ gaṇaṁ pahāya aparaṁ gaṇaṁ nissitā;31.5purimaṁ diṭṭhiṁ pahāya aparaṁ diṭṭhiṁ nissitā;31.6purimaṁ paṭipadaṁ pahāya aparaṁ paṭipadaṁ nissitā;31.7purimaṁ maggaṁ pahāya aparaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—31.8purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse.

32.1Ejānugā te na taranti saṅganti.32.2Ejā vuccati taṇhā.32.3Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.32.4Ejānugāti ejānugā ejānugatā ejānusaṭā ejāya pannā patitā abhibhūtā pariyādinnacittā.32.5Te na taranti saṅganti rāgasaṅgaṁ dosasaṅgaṁ mohasaṅgaṁ mānasaṅgaṁ diṭṭhisaṅgaṁ kilesasaṅgaṁ duccaritasaṅgaṁ na taranti na uttaranti na pataranti na samatikkamanti na vītivattantīti—32.6ejānugā te na taranti saṅgaṁ.

33.1Te uggahāyanti nirassajantīti satthāraṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ satthāraṁ gaṇhanti;33.2dhammakkhānaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ dhammakkhānaṁ gaṇhanti;33.3gaṇaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇaṁ gaṇhanti;33.4diṭṭhiṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ diṭṭhiṁ gaṇhanti;33.5paṭipadaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ paṭipadaṁ gaṇhanti;33.6maggaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ maggaṁ gaṇhanti;33.7gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—33.8te uggahāyanti nirassajanti.

34.1Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyāti.34.2Yathā makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṁ gaṇhāti, taṁ muñcitvā aññaṁ sākhaṁ gaṇhāti.34.3Evamevaṁ puthusamaṇabrāhmaṇā puthudiṭṭhigatāni gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—34.4kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.

35.1Tenāha bhagavā—

36.1“Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,36.2Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;36.3Te uggahāyanti nirassajanti,36.4Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyā”ti.

37.1Sayaṁ samādāya vatāni jantu,37.2Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;37.3Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,37.4Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.

38.1Sayaṁ samādāya vatāni jantūti.38.2Sayaṁ samādāyāti sāmaṁ samādāya.38.3Vatānīti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkūravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā …pe…38.4disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā.38.5Jantūti satto naro …pe… manujoti—38.6sayaṁ samādāya vatāni jantu.

39.1Uccāvacaṁ gacchati saññasattoti satthārato satthāraṁ gacchati;39.2dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati;39.3gaṇato gaṇaṁ gacchati;39.4diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati;39.5paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati;39.6maggato maggaṁ gacchati.39.7Saññasattoti kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.39.8Yathā bhittikhile vā nāgadante vā bhaṇḍaṁ sattaṁ visattaṁ āsattaṁ laggaṁ laggitaṁ palibuddhaṁ, evamevaṁ kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddhoti—39.9uccāvacaṁ gacchati saññasatto.

40.1Vidvā ca vedehi samecca dhammanti.40.2Vidvāti vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.40.3Vedehīti vedā vuccanti catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.40.4Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto.40.5Vedānaṁ vā antagatoti vedagū, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.40.6Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

41.1Vedāni viceyya kevalāni,41.2(sabhiyāti bhagavā)41.3Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;41.4Sabbavedanāsu vītarāgo,41.5Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.

42.1Vidvā ca vedehi samecca dhammanti.42.2Samecca abhisamecca dhammaṁ.42.3Sabbe saṅkhārā aniccāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.4sabbe saṅkhārā dukkhāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.5sabbe dhammā anattāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.6avijjāpaccayā saṅkhārāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.7saṅkhārapaccayā viññāṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.8viññāṇapaccayā nāmarūpanti …42.9nāmarūpapaccayā saḷāyatananti …42.10saḷāyatanapaccayā phassoti …42.11phassapaccayā vedanāti …42.12vedanāpaccayā taṇhāti …42.13taṇhāpaccayā upādānanti …42.14upādānapaccayā bhavoti …42.15bhavapaccayā jātīti …42.16jātipaccayā jarāmaraṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.17avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.18saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.19viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti …42.20nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti …42.21saḷāyatananirodhā phassanirodhoti …42.22phassanirodhā vedanānirodhoti …42.23vedanānirodhā taṇhānirodhoti …42.24taṇhānirodhā upādānanirodhoti …42.25upādānanirodhā bhavanirodhoti …42.26bhavanirodhā jātinirodhoti …42.27jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.28idaṁ dukkhanti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.29ayaṁ dukkhasamudayoti …42.30ayaṁ dukkhanirodhoti …42.31ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.32ime āsavāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.33ayaṁ āsavasamudayoti …42.34ayaṁ āsavanirodhoti …42.35ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.36ime dhammā abhiññeyyāti samecca abhisamecca dhammaṁ;42.37ime dhammā pariññeyyāti …42.38ime dhammā pahātabbāti …42.39ime dhammā bhāvetabbāti …42.40ime dhammā sacchikātabbāti samecca abhisamecca dhammaṁ.42.41Channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.42.42Pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.42.43Catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.42.44Yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti samecca abhisamecca dhammanti—42.45vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ.

43.1Na uccāvacaṁ gacchati bhūripaññoti na satthārato satthāraṁ gacchati, na dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati, na gaṇato gaṇaṁ gacchati, na diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati, na paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati, na maggato maggaṁ gacchati.43.2Bhūripaññoti bhūripañño mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño.43.3Bhūri vuccati pathavī.43.4Tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—43.5na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.

44.1Tenāha bhagavā—

45.1“Sayaṁ samādāya vatāni jantu,45.2Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;45.3Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,45.4Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño”ti.

46.1Sa sabbadhammesu visenibhūto,46.2Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;46.3Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,46.4Kenīdha lokasmi vikappayeyya.

47.1Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.47.2Senā vuccati mārasenā.47.3Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho mārasenā, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.

48.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—

49.1“Kāmā te paṭhamā senā,49.2dutiyā arati vuccati;49.3Tatiyā khuppipāsā te,49.4catutthī taṇhā vuccati.
50.1Pañcamī thinamiddhaṁ te,50.2chaṭṭhā bhīrū pavuccati;50.3Sattamī vicikicchā te,50.4makkho thambho te aṭṭhamo.
51.1Lābho siloko sakkāro,51.2micchāladdho ca yo yaso;51.3Yo cattānaṁ samukkaṁse,51.4pare ca avajānati.
52.1Esā namuci te senā,52.2kaṇhassābhippahārinī;52.3Na naṁ asūro jināti,52.4jetvāva labhate sukhan”ti.

53.1Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, so vuccati visenibhūto.53.2So diṭṭhe visenibhūto, sute visenibhūto, mute visenibhūto, viññāte visenibhūtoti—53.3sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.

54.1Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantanti.54.2Tameva suddhadassiṁ visuddhadassiṁ parisuddhadassiṁ vodātadassiṁ pariyodātadassiṁ.54.3Atha vā, suddhadassanaṁ visuddhadassanaṁ parisuddhadassanaṁ vodātadassanaṁ pariyodātadassanaṁ.54.4Vivaṭanti taṇhāchadanaṁ diṭṭhichadanaṁ kilesachadanaṁ duccaritachadanaṁ avijjāchadanaṁ.54.5Tāni chadanāni vivaṭāni honti viddhaṁsitāni ugghāṭitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.54.6Carantanti carantaṁ vicarantaṁ viharantaṁ iriyantaṁ vattentaṁ pālentaṁ yapentaṁ yāpentanti—54.7tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ.

55.1Kenīdha lokasmi vikappayeyyāti.55.2Kappāti dve kappā—55.3taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…55.4ayaṁ taṇhākappo …pe…55.5ayaṁ diṭṭhikappo.55.6Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.55.7Taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya, kena dosena kappeyya, kena mohena kappeyya, kena mānena kappeyya, kāya diṭṭhiyā kappeyya, kena uddhaccena kappeyya, kāya vicikicchāya kappeyya, kehi anusayehi kappeyya—55.8rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.55.9Te abhisaṅkhārā pahīnā.55.10Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena kappeyya—55.11nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.55.12So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṁ āpajjeyya.55.13Lokasminti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—55.14kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.

56.1Tenāha bhagavā—

57.1“Sa sabbadhammesu visenibhūto,57.2Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;57.3Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,57.4Kenīdha lokasmi vikappayeyyā”ti.

58.1Na kappayanti na purekkharonti,58.2Accantasuddhīti na te vadanti;58.3Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,58.4Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.

59.1Na kappayanti na purekkharontīti.59.2Kappāti dve kappā—59.3taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…59.4ayaṁ taṇhākappo …pe…59.5ayaṁ diṭṭhikappo.59.6Tesaṁ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.59.7Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—59.8na kappayanti.59.9Na purekkharontīti.59.10Purekkhārāti dve purekkhārā—59.11taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…59.12ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…59.13ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.59.14Tesaṁ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.59.15Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā na diṭṭhiṁ vā purato katvā caranti, na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā, na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāritā carantīti—59.16na kappayanti na purekkharonti.

60.1Accantasuddhīti na te vadantīti accantasuddhiṁ saṁsārasuddhiṁ akiriyadiṭṭhiṁ sassatavādaṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—60.2accantasuddhīti na te vadanti.

61.1Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajjāti.61.2Ganthāti cattāro ganthā—61.3abhijjhākāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.61.4Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhākāyagantho;61.5paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho;61.6attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlavataṁ vā parāmasantīti sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.61.7Kiṅkāraṇā vuccati ādānagantho?61.8Tehi ganthehi rūpaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti;61.9vedanaṁ …61.10saññaṁ …61.11saṅkhāre …61.12viññāṇaṁ …61.13gatiṁ …61.14upapattiṁ …61.15paṭisandhiṁ …61.16bhavaṁ …61.17saṁsāravaṭṭaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.61.18Taṅkāraṇā vuccati ādānagantho.61.19Visajjāti ganthe vosajjitvā vā—61.20visajja.61.21Atha vā ganthe gadhite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā—61.22visajja.61.23Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti;61.24evamevaṁ ganthe vosajjitvā—61.25visajja.61.26Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā visajjāti—61.27ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja.

62.1Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loketi.62.2Āsā vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.62.3Āsaṁ na kubbantīti āsaṁ na kubbanti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattenti.62.4Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.62.5Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—62.6āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.

63.1Tenāha bhagavā—

64.1“Na kappayanti na purekkharonti,64.2Accantasuddhīti na te vadanti;64.3Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,64.4Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke”ti.

65.1Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi,65.2Ñatvā va disvā va samuggahītaṁ;65.3Na rāgarāgī na virāgaratto,65.4Tassīdha natthi paramuggahītaṁ.

66.1Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va samuggahītanti.66.2Sīmāti catasso sīmāyo—66.3sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—66.4ayaṁ paṭhamā sīmā.66.5Oḷārikaṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—66.6ayaṁ dutiyā sīmā.66.7Anusahagataṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—66.8ayaṁ tatiyā sīmā.66.9Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā, mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—66.10ayaṁ catutthā sīmā.66.11Yato ca catūhi ariyamaggehi imā catasso sīmāyo atikkanto hoti samatikkanto vītivatto, so vuccati sīmātigo.66.12Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—66.13sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti …pe…66.14asito tādi pavuccate sa brahmā.66.15Tassāti arahato khīṇāsavassa.

67.1Ñatvāti paracittañāṇena vā ñatvā pubbenivāsānussatiñāṇena vā ñatvā.67.2Disvāti maṁsacakkhunā vā disvā dibbacakkhunā vā disvā.67.3Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va samuggahītanti.67.4Tassa idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—67.5sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi ñatvā va disvā va samuggahītaṁ.

68.1Na rāgarāgī na virāgarattoti.68.2Rāgarattā vuccanti ye pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.68.3Virāgarattā vuccanti ye rūpāvacaraarūpāvacarasamāpattīsu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.68.4Na rāgarāgī na virāgarattoti yato kāmarāgo ca rūparāgo ca arūparāgo ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.68.5Ettāvatā na rāgarāgī na virāgaratto.

69.1Tassīdha natthi paramuggahītanti.69.2Tassāti arahato khīṇāsavassa.69.3Tassa idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—69.4tassīdha natthi paramuggahītaṁ.

70.1Tenāha bhagavā—

71.1“Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi,71.2Ñatvā va disvā va samuggahītaṁ;71.3Na rāgarāgī na virāgaratto,71.4Tassīdha natthi paramuggahītan”ti.

72.1Suddhaṭṭhakasuttaniddeso catuttho.