0.1Mahāniddesa
0.2Aṭṭhakavagga

0.35. Paramaṭṭhakasuttaniddesa

1.1Atha paramaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1Paramanti diṭṭhīsu paribbasāno,2.2Yaduttariṁ kurute jantu loke;2.3Hīnāti aññe tato sabbamāha,2.4Tasmā vivādāni avītivatto.

3.1Paramanti diṭṭhīsu paribbasānoti.3.2Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā.3.3Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti āvasanti parivasanti.3.4Yathā āgārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;3.5evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā.3.6Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti āvasanti parivasantīti—3.7paramanti diṭṭhīsu paribbasāno.

4.1Yaduttariṁ kurute jantu loketi.4.2Yaditi yaṁ.4.3Uttariṁ kuruteti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti4.4“ayaṁ satthā sabbaññū”ti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.4.5“Ayaṁ dhammo svākkhāto …,4.6ayaṁ gaṇo suppaṭipanno …,4.7ayaṁ diṭṭhi bhaddikā …,4.8ayaṁ paṭipadā supaññattā …,4.9ayaṁ maggo niyyāniko”ti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti nibbatteti abhinibbatteti.4.10Jantūti satto naro …pe… manujo.4.11Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—4.12yaduttariṁ kurute jantu loke.

5.1Hīnāti aññe tato sabbamāhāti attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe parappavāde khipati ukkhipati parikkhipati.5.2“So satthā na sabbaññū ,5.3dhammo na svākkhāto ,5.4gaṇo na suppaṭipanno ,5.5diṭṭhi na bhaddikā ,5.6paṭipadā na supaññattā ,5.7maggo na niyyāniko ,5.8natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā ,5.9natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā ,5.10hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti evamāha evaṁ katheti evaṁ bhaṇati evaṁ dīpayati evaṁ voharatīti—5.11hīnāti aññe tato sabbamāha.

6.1Tasmā vivādāni avītivattoti.6.2Tasmāti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.6.3Vivādānīti diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni ca.6.4Avītivattoti anatikkanto asamatikkanto avītivattoti—6.5tasmā vivādāni avītivatto.

7.1Tenāha bhagavā—

8.1“Paramanti diṭṭhīsu paribbasāno,8.2Yaduttariṁ kurute jantu loke;8.3Hīnāti aññe tato sabbamāha,8.4Tasmā vivādāni avītivatto”ti.

9.1Yadattanī passati ānisaṁsaṁ,9.2Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;9.3Tadeva so tattha samuggahāya,9.4Nihīnato passati sabbamaññaṁ.

10.1Yadattanī passati ānisaṁsaṁ, diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.10.2Yadattanīti yaṁ attani.10.3Attā vuccati diṭṭhigataṁ.10.4Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati—10.5diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ.10.6Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?10.7Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti.10.8Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.10.9Ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.10.10Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso?10.11Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā;10.12ayaṁ diṭṭhi alaṁ suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā muttiyā vimuttiyā parimuttiyā;10.13imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti;10.14imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmi āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti.10.15Ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso.10.16Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati, diṭṭhasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, sutasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, sīlasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, vatasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, mutasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati—10.17diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ samparāyikañca ānisaṁsaṁ.10.18Katamo mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?10.19Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti taṁdiṭṭhikā sāvakā honti …pe…10.20ayaṁ mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.10.21Katamo mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṁso?10.22Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā …pe…10.23ayaṁ mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṁso.10.24Mutasuddhiyāpi ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—10.25yadattanī passati ānisaṁsaṁ diṭṭhe sute sīlavate mute vā.

11.1Tadeva so tattha samuggahāyāti.11.2Tadevāti taṁ diṭṭhigataṁ.11.3Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.11.4Samuggahāyāti idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—11.5tadeva so tattha samuggahāya.

12.1Nihīnato passati sabbamaññanti.12.2Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—12.3nihīnato passati sabbamaññaṁ.

13.1Tenāha bhagavā—

14.1“Yadattanī passati ānisaṁsaṁ,14.2Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;14.3Tadeva so tattha samuggahāya,14.4Nihīnato passati sabbamaññan”ti.

15.1Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti,15.2Yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ;15.3Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,15.4Sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyya.

16.1Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadantīti.16.2Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—16.3“gantho eso, lagganaṁ etaṁ, bandhanaṁ etaṁ, palibodho eso”ti.16.4Evaṁ vadanti evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—16.5taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti.

17.1Yaṁ nissito passati hīnamaññanti.17.2Yaṁ nissitoti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissito sannissito allīno upagato ajjhosito adhimutto.17.3Passati hīnamaññanti aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upanijjhāyati upaparikkhatīti—17.4yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ.

18.1Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyyāti.18.2Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā sīlaṁ vā sīlasuddhiṁ vā vataṁ vā vatasuddhiṁ vā na nissayeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniveseyyāti—18.3tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyya.

19.1Tenāha bhagavā—

20.1“Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti,20.2Yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ;20.3Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,20.4Sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyyā”ti.

21.1Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya,21.2Ñāṇena vā sīlavatena vāpi;21.3Samoti attānamanūpaneyya,21.4Hīno na maññetha visesi vāpi.

22.1Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpīti.22.2Aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā, sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā, diṭṭhiṁ na kappayeyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya na abhinibbatteyya.22.3Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—22.4diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya ñāṇena vā sīlavatena vāpi.

23.1Samoti attānamanūpaneyyāti.23.2Sadisohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—23.3samoti attānamanūpaneyya.

24.1Hīno na maññetha visesi vāpīti.24.2Hīnohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.24.3Seyyohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti—24.4hīno na maññetha visesi vāpi.

25.1Tenāha bhagavā—

26.1“Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya,26.2Ñāṇena vā sīlavatena vāpi;26.3Samoti attānamanūpaneyya,26.4Hīno na maññetha visesi vāpī”ti.

27.1Attaṁ pahāya anupādiyāno,27.2Ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti;27.3Sa ve viyattesu na vaggasārī,27.4Diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.

28.1Attaṁ pahāya anupādiyānoti.28.2Attaṁ pahāyāti attadiṭṭhiṁ pahāya.28.3Attaṁ pahāyāti gāhaṁ pahāya.28.4Attaṁ pahāyāti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—28.5attaṁ pahāya.28.6Anupādiyānoti catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhamāno aparāmāsamāno anabhinivisamānoti—28.7attaṁ pahāya anupādiyāno.

29.1Ñāṇenapi so nissayaṁ no karotīti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā taṇhānissayaṁ vā diṭṭhinissayaṁ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti na abhinibbattetīti—29.2ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti.

30.1Sa ve viyattesu na vaggasārīti sa ve viyattesu bhinnesu dvejjhāpannesu dveḷhakajātesu nānādiṭṭhikesu nānākhantikesu nānārucikesu nānāladdhikesu nānādiṭṭhinissayaṁ nissitesu chandāgatiṁ gacchantesu dosāgatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ gacchantesu bhayāgatiṁ gacchantesu na chandāgatiṁ gacchati na dosāgatiṁ gacchati na mohāgatiṁ gacchati na bhayāgatiṁ gacchati na rāgavasena gacchati na dosavasena gacchati na mohavasena gacchati na mānavasena gacchati na diṭṭhivasena gacchati na uddhaccavasena gacchati na vicikicchāvasena gacchati na anusayavasena gacchati na vaggehi dhammehi yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—30.2sa ve viyattesu na vaggasārī.

31.1Diṭṭhimpi so na pacceti kiñcīti.31.2Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.31.3So kiñci diṭṭhigataṁ na pacceti na paccāgacchatīti—31.4diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.

32.1Tenāha bhagavā—

33.1“Attaṁ pahāya anupādiyāno,33.2Ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti;33.3Sa ve viyattesu na vaggasārī,33.4Diṭṭhimpi so na pacceti kiñcī”ti.

34.1Yassūbhayante paṇidhīdha natthi,34.2Bhavābhavāya idha vā huraṁ vā;34.3Nivesanā tassa na santi keci,34.4Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

35.1Yassūbhayante paṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṁ vāti yassāti arahato khīṇāsavassa.35.2Antoti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto;35.3atīto eko anto, anāgato dutiyo anto;35.4sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto;35.5nāmaṁ eko anto, rūpaṁ dutiyo anto;35.6cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto;35.7sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto.35.8Paṇidhi vuccati taṇhā.35.9Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

36.1Bhavābhavāyāti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.36.2Idhāti sakattabhāvo,36.3hurāti parattabhāvo;36.4idhāti sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ,36.5hurāti pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;36.6idhāti cha ajjhattikāni āyatanāni,36.7hurāti cha bāhirāni āyatanāni;36.8idhāti manussaloko,36.9hurāti devaloko;36.10idhāti kāmadhātu,36.11hurāti rūpadhātu arūpadhātu;36.12idhāti kāmadhātu rūpadhātu.36.13Hurāti arūpadhātu.36.14Yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṁ vāti.36.15Yassa ubho ante ca bhavābhavāya ca idha hurañca paṇidhi taṇhā natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—36.16yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṁ vā.

37.1Nivesanā tassa na santi kecīti.37.2Nivesanāti dve nivesanā—37.3taṇhānivesanā ca diṭṭhinivesanā ca …pe…37.4ayaṁ taṇhānivesanā …pe…37.5ayaṁ diṭṭhinivesanā.37.6Tassāti arahato khīṇāsavassa.37.7Nivesanā tassa na santi kecīti nivesanā tassa na santi keci natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—37.8nivesanā tassa na santi keci.

38.1Dhammesu niccheyya samuggahītanti.38.2Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.38.3Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.38.4Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—38.5dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

39.1Tenāha bhagavā—

40.1“Yassūbhayante paṇidhīdha natthi,40.2Bhavābhavāya idha vā huraṁ vā;40.3Nivesanā tassa na santi keci,40.4Dhammesu niccheyya samuggahītan”ti.

41.1Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā,41.2Pakappitā natthi aṇūpi saññā;41.3Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ,41.4Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.

42.1Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā, pakappitā natthi aṇūpi saññāti.42.2Tassāti arahato khīṇāsavassa.42.3Tassa diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā saññāpubbaṅgamatā saññāvikappayeyyatā saññāviggahena saññāya uṭṭhapitā samuṭṭhapitā kappitā pakappitā saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā, diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—42.4tassīdha diṭṭhe va sute mute vā pakappitā natthi aṇūpi saññā.

43.1Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānanti.43.2Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—43.3sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti …pe…43.4asito tādi pavuccate sa brahmā.43.5Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānanti.43.6Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyantaṁ agaṇhantaṁ aparāmasantaṁ anabhinivesantanti—43.7taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ.

44.1Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyyāti.44.2Kappāti dve kappā—44.3taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…44.4ayaṁ taṇhākappo …pe…44.5ayaṁ diṭṭhikappo.44.6Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.44.7Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya kena dosena kappeyya kena mohena kappeyya kena mānena kappeyya kāya diṭṭhiyā kappeyya kena uddhaccena kappeyya kāya vicikicchāya kappeyya kehi anusayehi kappeyya—44.8rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.44.9Te abhisaṅkhārā pahīnā.44.10Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena kappeyya—44.11nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.44.12So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṁ āpajjeyya.44.13Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—44.14kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.

45.1Tenāha bhagavā—

46.1“Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā,46.2Pakappitā natthi aṇūpi saññā;46.3Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ,46.4Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyyā”ti.

47.1Na kappayanti na purekkharonti,47.2Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse;47.3Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo,47.4Pāraṅgato na pacceti tādī.

48.1Na kappayanti na purekkharontīti.48.2Kappāti dve kappā—48.3taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca.48.4Katamo taṇhākappo?48.5Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—48.6idaṁ mamaṁ, etaṁ mamaṁ, ettakaṁ mamaṁ, ettāvatā mamaṁ, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ—48.7ayaṁ taṇhākappo.48.8Katamo diṭṭhikappo?48.9Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāraṁ diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—48.10ayaṁ diṭṭhikappo.48.11Tesaṁ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.48.12Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattentīti—48.13na kappayanti.

49.1Na purekkharontīti.49.2Purekkhārāti dve purekkhārā—49.3taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…49.4ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…49.5ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.49.6Tesaṁ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.49.7Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā na diṭṭhiṁ vā purato katvā caranti na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā.49.8Na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāretvā carantīti—49.9na kappayanti na purekkharonti.

50.1Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāseti.50.2Dhammā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.50.3Tesanti tesaṁ arahantānaṁ khīṇāsavānaṁ.50.4Na paṭicchitāseti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na paṭicchitāse.50.5“Asassato loko …50.6antavā loko …50.7anantavā loko …50.8taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …50.9aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …50.10hoti tathāgato paraṁ maraṇā …50.11na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …50.12hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …50.13neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na paṭicchitāseti—50.14dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse.

51.1Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti.51.2Nāti paṭikkhepo.51.3Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—51.4sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti …pe…51.5asito tādi vuccate sa brahmā.51.6Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti.51.7Brāhmaṇo sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā na yāyati na niyyati na vuyhati na saṁharīyatīti—51.8na brāhmaṇo sīlavatena neyyo.

52.1Pāraṅgato na pacceti tādīti.52.2Pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.52.3Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.52.4So pāraṅgato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto (vitthāro) jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—52.5pāraṅgato.52.6Na paccetīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.52.7Sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.52.8Anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.52.9Arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—52.10pāraṅgato na pacceti.52.11Tādīti arahā pañcahākārehi tādī—52.12iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī.

53.1Kathaṁ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī?53.2Arahā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī, nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī.53.3Ekañce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekañce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ—53.4amusmiṁ natthi rāgo, amusmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinighātivītivatto anurodhavirodhasamatikkanto.53.5Evaṁ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī.

54.1Kathaṁ arahā cattāvīti tādī?54.2Arahato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho.54.3Doso …54.4moho …54.5kodho …54.6upanāho …54.7makkho …54.8paḷāso …54.9issā …54.10macchariyaṁ …54.11māyā …54.12sāṭheyyaṁ …54.13thambho …54.14sārambho …54.15māno …54.16atimāno …54.17mado …54.18pamādo …54.19sabbe kilesā …54.20sabbe duccaritā …54.21sabbe darathā …54.22sabbe pariḷāhā …54.23sabbe santāpā …54.24sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.54.25Evaṁ arahā cattāvīti tādī.

55.1Kathaṁ arahā tiṇṇāvīti tādī?55.2Arahā kāmoghaṁ tiṇṇo bhavoghaṁ tiṇṇo diṭṭhoghaṁ tiṇṇo avijjoghaṁ tiṇṇo sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.55.3So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti.55.4Evaṁ arahā tiṇṇāvīti tādī.

56.1Kathaṁ arahā muttāvīti tādī?56.2Arahato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,56.3dosā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,56.4mohā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,56.5kodhā …56.6upanāhā …56.7makkhā …56.8paḷāsā …56.9issāya …56.10macchariyā …56.11māyāya …56.12sāṭheyyā …56.13thambhā …56.14sārambhā …56.15mānā …56.16atimānā …56.17madā …56.18pamādā …56.19sabbakilesehi …56.20sabbaduccaritehi …56.21sabbadarathehi …56.22sabbapariḷāhehi …56.23sabbasantāpehi …56.24sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.56.25Evaṁ arahā muttāvīti tādī.

57.1Kathaṁ arahā taṁniddesā tādī?57.2Arahā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī;57.3saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī;57.4vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī;57.5satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī;57.6samādhimhi sati samāhitoti taṁniddesā tādī;57.7paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī;57.8vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī;57.9abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī.57.10Evaṁ arahā taṁniddesā tādīti—57.11pāraṅgato na pacceti tādī.

58.1Tenāha bhagavā—

59.1“Na kappayanti na purekkharonti,59.2Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse;59.3Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo,59.4Pāraṅgato na pacceti tādī”ti.

60.1Paramaṭṭhakasuttaniddeso pañcamo.