1.1Atha jarāsuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,</b>2.2<b>Oraṁ vassasatāpi miyyati;</b>2.3<b>Yo cepi aticca jīvati,</b>2.4<b>Atha kho so jarasāpi miyyati.</b>

3.1<b>Appaṁ vata jīvitaṁ idan</b>ti.3.2<b>Jīvitan</b>ti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.3.3Api ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ—3.4ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.3.5Kathaṁ ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ?3.6Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati;3.7anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha;3.8paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.

4.1“Jīvitaṁ attabhāvo ca,4.2sukhadukkhā ca kevalā;4.3Ekacittasamāyuttā,4.4lahuso vattate khaṇo.

5.1Cullāsītisahassāni,5.2kappā tiṭṭhanti ye marū;5.3Na tveva tepi jīvanti,5.4dvīhi cittehi saṁyutā.

6.1Ye niruddhā marantassa,6.2tiṭṭhamānassa vā idha;6.3Sabbepi sadisā khandhā,6.4gatā appaṭisandhikā.

7.1Anantarā ca ye bhaggā,7.2ye ca bhaggā anāgatā;7.3Tadantare niruddhānaṁ,7.4vesamaṁ natthi lakkhaṇe.

8.1Anibbattena na jāto,8.2paccuppannena jīvati;8.3Cittabhaggā mato loko,8.4paññatti paramatthiyā.

9.1Yathā ninnā pavattanti,9.2chandena pariṇāmitā;9.3Acchinnadhārā vattanti,9.4saḷāyatanapaccayā.

10.1Anidhānagatā bhaggā,10.2puñjo natthi anāgate;10.3Nibbattā ye ca tiṭṭhanti,10.4āragge sāsapūpamā.

11.1Nibbattānañca dhammānaṁ,11.2bhaṅgo nesaṁ purakkhato;11.3Palokadhammā tiṭṭhanti,11.4purāṇehi amissitā.

12.1Adassanato āyanti,12.2bhaṅgā gacchantyadassanaṁ;12.3Vijjuppādova ākāse,12.4uppajjanti vayanti cā”ti.

13.1Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.

14.1Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?14.2Assāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibaddhaṁ jīvitaṁ.14.3Mūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā, ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā, sahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā.14.4Aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.14.5Aññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.14.6Yopi nibbattako so na vijjati.

15.1“Na ca kenaci koci hāyati,15.2Gandhabbā ca ime hi sabbaso;15.3Purimehi pabhāvikā ime,15.4Yepi pabhāvikā te pure matā;15.5Purimāpi ca pacchimāpi ca,15.6Aññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti.

16.1Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.

17.1∥Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.17.2Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…17.3yāmānaṁ devānaṁ …17.4tusitānaṁ devānaṁ …17.5nimmānaratīnaṁ devānaṁ …17.6paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ …17.7brahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.17.8Vuttañhetaṁ bhagavatā—17.9“appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu, gamaniyo samparāyo, mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.17.10Yo, bhikkhave, ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.

18.1Appamāyu manussānaṁ,18.2hīḷeyya naṁ suporiso;18.3Careyyādittasīsova,18.4natthi maccussanāgamo.

19.1Accayanti ahorattā,19.2jīvitaṁ uparujjhati;19.3Āyu khiyyati maccānaṁ,19.4kunnadīnaṁva odakan”ti.

20.1Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ.

21.1<b>Oraṁ vassasatāpi miyyatī</b>ti.21.2Kalalakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.3abbudakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.4pesikālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.5ghanakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.6pasākhakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.7jātamattopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.8sūtigharepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.9addhamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.10māsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.11dvemāsikopi …21.12temāsikopi …21.13catumāsikopi …21.14pañcamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.15chamāsikopi …21.16sattamāsikopi …21.17aṭṭhamāsikopi …21.18navamāsikopi …21.19dasamāsikopi …21.20saṁvaccharikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,21.21dvevassikopi …21.22tivassikopi …21.23catuvassikopi …21.24pañcavassikopi …21.25chavassikopi …21.26sattavassikopi …21.27aṭṭhavassikopi …21.28navavassikopi …21.29dasavassikopi …21.30vīsativassikopi …21.31tiṁsavassikopi …21.32cattārīsavassikopi …21.33paññāsavassikopi …21.34saṭṭhivassikopi …21.35sattativassikopi …21.36asītivassikopi …21.37navutivassikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjatīti—21.38oraṁ vassasatāpi miyyati.

22.1<b>Yo cepi aticca jīvatī</b>ti.22.2Yo vassasataṁ atikkamitvā jīvati so ekaṁ vā vassaṁ jīvati,22.3dve vā vassāni jīvati,22.4tīṇi vā vassāni jīvati,22.5cattāri vā vassāni jīvati,22.6pañca vā vassāni jīvati …pe…22.7dasa vā vassāni jīvati,22.8vīsati vā vassāni jīvati,22.9tiṁsaṁ vā vassāni jīvati, cattārīsaṁ vā vassāni jīvatīti—22.10yo cepi aticca jīvati.22.11<b>Atha kho so jarasāpi miyyatī</b>ti.22.12Yadā jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto khaṇḍadanto palitakeso vilūnaṁ khalitasiro valinaṁ tilakāhatagatto vaṅko bhoggo daṇḍaparāyano, so jarāyapi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, natthi maraṇamhā mokkho.

23.1“Phalānamiva pakkānaṁ,23.2pāto patanato bhayaṁ;23.3Evaṁ jātāna maccānaṁ,23.4niccaṁ maraṇato bhayaṁ.

24.1Yathāpi kumbhakārassa,24.2kataṁ mattikabhājanaṁ;24.3Sabbaṁ bhedanapariyantaṁ,24.4evaṁ maccāna jīvitaṁ.

25.1Daharā ca mahantā ca,25.2ye bālā ye ca paṇḍitā;25.3Sabbe maccuvasaṁ yanti,25.4sabbe maccuparāyanā.

26.1Tesaṁ maccuparetānaṁ,26.2gacchataṁ paralokato;26.3Na pitā tāyate puttaṁ,26.4ñātī vā pana ñātake.

27.1Pekkhataññeva ñātīnaṁ,27.2passa lālappataṁ puthu;27.3Ekamekova maccānaṁ,27.4govajjho viya niyyati;27.5Evamabbhāhato loko,27.6maccunā ca jarāya cā”ti.

28.1Atha kho so jarasāpi miyyati.

29.1Tenāha bhagavā—

30.1∥“Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,30.2Oraṁ vassasatāpi miyyati;30.3Yo cepi aticca jīvati,30.4Atha kho so jarasāpi miyyatī”ti.

31.1∥<b>Socanti janā mamāyite,</b>31.2<b>Na hi santi niccā pariggahā;</b>31.3<b>Vinābhāvaṁ santamevidaṁ,</b>31.4<b>Iti disvā nāgāramāvase.</b>

32.1<b>Socanti janā mamāyite</b>ti.32.2<b>Janā</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.32.3<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—32.4taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…32.5idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…32.6idaṁ diṭṭhimamattaṁ.32.7Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti.32.8Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—32.9socanti janā mamāyite.

33.1∥<b>Na hi santi niccā pariggahā</b>ti.33.2Dve pariggahā—33.3taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…33.4ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…33.5ayaṁ diṭṭhipariggaho.33.6Taṇhāpariggaho anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo.33.7Diṭṭhipariggahopi anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo.33.8Vuttañhetaṁ bhagavatā—33.9“passatha no tumhe, bhikkhave, taṁ pariggahaṁ yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti?33.10“No hetaṁ, bhante”.33.11“Sādhu, bhikkhave.33.12Ahampi kho taṁ, bhikkhave, pariggahaṁ na samanupassāmi, yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti.33.13Pariggahā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā natthi na santi na saṁvijjanti na labbhantīti—33.14na hi santi niccā pariggahā.

34.1∥<b>Vinābhāvaṁ santamevidan</b>ti.34.2Nānābhāve vinābhāve aññathābhāve sante saṁvijjamāne upalabbhiyamāne.34.3Vuttañhetaṁ bhagavatā —34.4“alaṁ, ānanda.34.5Mā soci mā paridevi.34.6Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ—34.7‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo.34.8Taṁ kutettha, ānanda, labbhā—34.9yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjī’ti.34.10Netaṁ ṭhānaṁ vijjati.34.11Purimānaṁ purimānaṁ khandhānaṁ dhātūnaṁ āyatanānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā pacchimā pacchimā khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni ca pavattantī”ti—34.12vinābhāvaṁ santamevidaṁ.

35.1<b>Iti disvā nāgāramāvase</b>ti.35.2<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ.35.3<b>Itī</b>ti iti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—35.4iti disvā.35.5<b>Nāgāramāvase</b>ti sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—35.6iti disvā nāgāramāvase.

36.1Tenāha bhagavā—

37.1∥“Socanti janā mamāyite,37.2Na hi santi niccā pariggahā;37.3Vinābhāvaṁ santamevidaṁ,37.4Iti disvā nāgāramāvase”ti.

38.1∥<b>Maraṇenapi taṁ pahīyati,</b>38.2<b>Yaṁ puriso mamidanti maññati;</b>38.3<b>Etampi viditvāna paṇḍito,</b>38.4<b>Na mamattāya nametha māmako.</b>

39.1∥<b>Maraṇenapi taṁ pahīyatī</b>ti.39.2<b>Maraṇan</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccumaraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo.39.3<b>Tan</b>ti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.39.4<b>Pahīyatī</b>ti pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati.39.5Bhāsitampi hetaṁ—

40.1“Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā,40.2Maccova ne pubbataraṁ jahāti;40.3Asassatā bhogino kāmakāmī,40.4Tasmā na socāmahaṁ sokakāle.

41.1Udeti āpūrati veti cando,41.2Atthaṁ tapetvāna paleti sūriyo;41.3Viditā mayā sattuka lokadhammā,41.4Tasmā na socāmahaṁ sokakāle”ti.

42.1∥<b>Maraṇenapi taṁ pahīyati.</b>42.2<b>Yaṁ puriso mamidanti maññatī</b>ti.42.3<b>Yan</b>ti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.42.4<b>Puriso</b>ti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.42.5<b>Mamidanti maññatī</b>ti taṇhāmaññanāya maññati, diṭṭhimaññanāya maññati, mānamaññanāya maññati, kilesamaññanāya maññati, duccaritamaññanāya maññati, payogamaññanāya maññati, vipākamaññanāya maññatīti—42.6yaṁ puriso mamidanti maññati.

43.1<b>Etampi viditvāna paṇḍito</b>ti.43.2Etaṁ ādīnavaṁ ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti, etampi viditvā paṇḍito dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—43.3etampi viditvāna paṇḍito.

44.1<b>Na mamattāya nametha māmako</b>ti.44.2<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—44.3taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…44.4idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…44.5idaṁ diṭṭhimamattaṁ.44.6<b>Māmako</b>ti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako.44.7So bhagavantaṁ mamāyati, bhagavā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti.44.8Vuttañhetaṁ bhagavatā—44.9“ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā;44.10apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.44.11Na ca te imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.44.12Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā;44.13anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.44.14Te ca imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.

45.1Kuhā thaddhā lapā siṅgī,45.2unnaḷā asamāhitā;45.3Na te dhamme virūhanti,45.4sammāsambuddhadesite.

46.1Nikkuhā nillapā dhīrā,46.2atthaddhā susamāhitā;46.3Te ve dhamme virūhanti,46.4sammāsambuddhadesite”.

47.1<b>Na mamattāya nametha māmako</b>ti.47.2Māmako taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattāya na nameyya na onameyya, na tanninno assa na tappoṇo na tappabbhāro na tadadhimutto na tadadhipateyyoti—47.3na mamattāya nametha māmako.

48.1Tenāha bhagavā—

49.1∥“Maraṇenapi taṁ pahīyati,49.2Yaṁ puriso mamidanti maññati;49.3Etampi viditvāna paṇḍito,49.4Na mamattāya nametha māmako”ti.

50.1∥<b>Supinena yathāpi saṅgataṁ,</b>50.2<b>Paṭibuddho puriso na passati;</b>50.3<b>Evampi piyāyitaṁ janaṁ,</b>50.4<b>Petaṁ kālaṅkataṁ na passati.</b>

51.1<b>Supinena yathāpi saṅgatan</b>ti.51.2Saṅgataṁ samāgataṁ samāhitaṁ sannipatitanti—51.3supinena yathāpi saṅgataṁ.51.4<b>Paṭibuddho puriso na passatī</b>ti yathā puriso supinagato candaṁ passati, sūriyaṁ passati, mahāsamuddaṁ passati, sineruṁ pabbatarājānaṁ passati, hatthiṁ passati, assaṁ passati, rathaṁ passati, pattiṁ passati, senābyūhaṁ passati, ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati, vanarāmaṇeyyakaṁ … bhūmirāmaṇeyyakaṁ … pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati;51.5paṭibuddho na kiñci passatīti—51.6paṭibuddho puriso na passati.

52.1<b>Evampi piyāyitaṁ janan</b>ti.52.2<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.52.3<b>Piyāyitaṁ janan</b>ti mamāyitaṁ janaṁ mātaraṁ vā pitaraṁ vā bhātaraṁ vā bhaginiṁ vā puttaṁ vā dhītaraṁ vā mittaṁ vā amaccaṁ vā ñātiṁ vā sālohitaṁ vāti—52.4evampi piyāyitaṁ janaṁ.

53.1<b>Petaṁ kālaṅkataṁ na passatī</b>ti.53.2<b>Peto</b> vuccati mato.53.3Kālaṅkataṁ na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—53.4petaṁ kālaṅkataṁ na passati.

54.1Tenāha bhagavā—

55.1∥“Supinena yathāpi saṅgataṁ,55.2Paṭibuddho puriso na passati;55.3Evampi piyāyitaṁ janaṁ,55.4Petaṁ kālaṅkataṁ na passatī”ti.

56.1∥<b>Diṭṭhāpi sutāpi te janā,</b>56.2<b>Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;</b>56.3<b>Nāmaṁyevāvasissati</b><b>,</b>56.4<b>Akkheyyaṁ petassa jantuno.</b>

57.1<b>Diṭṭhāpi sutāpi te janā</b>ti.57.2<b>Diṭṭhā</b>ti ye cakkhuviññāṇābhisambhūtā.57.3<b>Sutā</b>ti ye sotaviññāṇābhisambhūtā.57.4<b>Te janā</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā cāti—57.5diṭṭhāpi sutāpi te janā.

58.1<b>Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccatī</b>ti.58.2<b>Yesan</b>ti yesaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.58.3<b>Nāman</b>ti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.58.4<b>Pavuccatī</b>ti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—58.5yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati.

59.1<b>Nāmaṁyevāvasissati akkheyyan</b>ti.59.2Rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati, nāmaṁyevāvasissati.59.3<b>Akkheyyan</b>ti.59.4Akkhātuṁ kathetuṁ bhaṇituṁ dīpayituṁ voharitunti—59.5nāmaṁ evāvasissati akkheyyaṁ.59.6<b>Petassa jantuno</b>ti.59.7<b>Petassā</b>ti matassa kālaṅkatassa.59.8<b>Jantuno</b>ti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti—59.9petassa jantuno.

60.1Tenāha bhagavā—

61.1∥“Diṭṭhāpi sutāpi te janā,61.2Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;61.3Nāmaṁyevāvasissati,61.4Akkheyyaṁ petassa jantuno”ti.

62.1∥<b>Sokapparidevamaccharaṁ,</b>62.2<b>Na pajahanti giddhā mamāyite;</b>62.3<b>Tasmā munayo pariggahaṁ,</b>62.4<b>Hitvā acariṁsu khemadassino.</b>

63.1<b>Sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite</b>ti.63.2<b>Soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antodāho antoparidāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.63.3<b>Paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…63.4diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.63.5<b>Macchariyan</b>ti pañca macchariyāni—63.6āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.63.7Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—63.8idaṁ vuccati macchariyaṁ.63.9Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—63.10idaṁ vuccati macchariyaṁ.63.11Gedho vuccati taṇhā.63.12Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.63.13<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—63.14taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…63.15idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…63.16idaṁ diṭṭhimamattaṁ.63.17Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.63.18Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.63.19Mamāyitaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti;63.20mamāyitasmiṁ vatthusmiṁ sokaṁ na jahanti, paridevaṁ na jahanti, macchariyaṁ na jahanti, gedhaṁ na jahanti na pajahanti na vinodenti na byantiṁ karonti na anabhāvaṁ gamentīti—63.21sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite.

64.1<b>Tasmā munayo pariggahaṁ, hitvā acariṁsu khemadassino</b>ti.64.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamānā mamattesūti—64.3tasmā.64.4<b>Munayo</b>ti <b>monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ.64.5Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.64.6Tena ñāṇena samannāgatā munayo monappattā.64.7Tīṇi moneyyāni—64.8kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ …pe…64.9saṅgajālamaticca so muni.64.10<b>Pariggaho</b>ti dve pariggahā—64.11taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…64.12ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…64.13ayaṁ diṭṭhipariggaho.64.14Munayo taṇhāpariggahaṁ pariccajitvā diṭṭhipariggahaṁ paṭinissajjitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā acariṁsu vihariṁsu iriyiṁsu vattiṁsu pāliṁsu yapiṁsu yāpiṁsu.64.15<b>Khemadassino</b>ti <b>khemaṁ</b> vuccati amataṁ nibbānaṁ.64.16Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.64.17<b>Khemadassino</b>ti khemadassino tāṇadassino leṇadassino saraṇadassino abhayadassino accutadassino amatadassino nibbānadassinoti—64.18tasmā munayo pariggahaṁ hitvā acariṁsu khemadassino.

65.1Tenāha bhagavā—

66.1∥“Sokapparidevamaccharaṁ,66.2Na jahanti giddhā mamāyite;66.3Tasmā munayo pariggahaṁ,66.4Hitvā acariṁsu khemadassino”ti.

67.1∥<b>Patilīnacarassa bhikkhuno,</b>67.2<b>Bhajamānassa vivittamāsanaṁ;</b>67.3<b>Sāmaggiyamāhu tassa taṁ,</b>67.4<b>Yo attānaṁ bhavane na dassaye.</b>

68.1<b>Patilīnacarassa bhikkhuno</b>ti.68.2Patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.68.3Arahā patilīno.68.4Kiṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā?68.5Te tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti,68.6sotadvāre cittaṁ …pe…68.7ghānadvāre cittaṁ …68.8jivhādvāre cittaṁ …68.9kāyadvāre cittaṁ …68.10manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.68.11Yathā kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ patilīyati patikuṭati pativaṭṭati na sampasāriyati;68.12evamevaṁ tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ …68.13sotadvāre cittaṁ …68.14ghānadvāre cittaṁ …68.15jivhādvāre cittaṁ …68.16kāyadvāre cittaṁ …68.17manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.68.18Taṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.68.19<b>Bhikkhuno</b>ti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—68.20patilīnacarassa bhikkhuno.

69.1<b>Bhajamānassa vivittamāsanan</b>ti <b>āsanaṁ</b> vuccati yattha nisīdanti—69.2mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.69.3Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyagandhaghāyanena … asappāyarasasāyanena … asappāyaphoṭṭhabbaphusanena … asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.69.4Taṁ vivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—69.5bhajamānassa vivittamāsanaṁ.

70.1<b>Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye</b>ti.70.2<b>Sāmaggiyo</b>ti tisso sāmaggiyo—70.3gaṇasāmaggī, dhammasāmaggī, anabhinibbattisāmaggī.70.4Katamā gaṇasāmaggī?70.5Bahū cepi bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharanti—70.6ayaṁ gaṇasāmaggī.70.7Katamā dhammasāmaggī?70.8Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.70.9Te ekato pakkhandanti pasīdanti sampatiṭṭhanti vimuccanti;70.10na tesaṁ dhammānaṁ vivādo pavivādo atthi—70.11ayaṁ dhammasāmaggī.70.12Katamā anabhinibbattisāmaggī?70.13Bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti;70.14na tesaṁ nibbānadhātuyā ūnattaṁ vā puṇṇattaṁ vā paññāyati—70.15ayaṁ anabhinibbattisāmaggī.70.16<b>Bhavane</b>ti nerayikānaṁ nirayo bhavanaṁ, tiracchānayonikānaṁ tiracchānayoni bhavanaṁ, pettivisayikānaṁ pettivisayo bhavanaṁ, manussānaṁ manussaloko bhavanaṁ, devānaṁ devaloko bhavananti.70.17<b>Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye</b>ti.70.18Tassesā sāmaggī etaṁ channaṁ etaṁ patirūpaṁ etaṁ anucchavikaṁ etaṁ anulomaṁ, yo evaṁ paṭicchanne niraye attānaṁ na dasseyya, tiracchānayoniyaṁ attānaṁ na dasseyya, pettivisaye attānaṁ na dasseyya, manussaloke attānaṁ na dasseyya, devaloke attānaṁ na dasseyyāti evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—70.19sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye.

71.1Tenāha bhagavā—

72.1∥“Patilīnacarassa bhikkhuno,72.2Bhajamānassa vivittamāsanaṁ;72.3Sāmaggiyamāhu tassa taṁ,72.4Yo attānaṁ bhavane na dassaye”ti.

73.1∥<b>Sabbattha munī anissito,</b>73.2<b>Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;</b>73.3<b>Tasmiṁ paridevamaccharaṁ,</b>73.4<b>Paṇṇe vāri yathā na limpati.</b>

74.1<b>Sabbattha munī anissito</b>ti.74.2Sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni—74.3cakkhuñceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca.74.4<b>Munī</b>ti.74.5Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.74.6<b>Anissito</b>ti.74.7Dve nissayā—74.8taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…74.9ayaṁ taṇhānissayo …pe…74.10ayaṁ diṭṭhinissayo.74.11Muni taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito sotaṁ anissito ghānaṁ anissito jivhaṁ anissito kāyaṁ anissito manaṁ anissito74.12rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …74.13kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …74.14kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …74.15ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …74.16atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …74.17diṭṭhaṁ … sutaṁ … mutaṁ … viññātaṁ … sabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—74.18sabbattha muni anissito.

75.1<b>Na piyaṁ kubbati nopi appiyan</b>ti.75.2<b>Piyā</b>ti dve piyā—75.3sattā vā saṅkhārā vā.75.4Katame sattā piyā?75.5Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītarā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—75.6ime sattā piyā.75.7Katame saṅkhārā piyā?75.8Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā—75.9ime saṅkhārā piyā.75.10<b>Appiyā</b>ti dve appiyā—75.11sattā vā saṅkhārā vā.75.12Katame sattā appiyā?75.13Idha yassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—75.14ime sattā appiyā.75.15Katame saṅkhārā appiyā?75.16Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā amanāpikā gandhā amanāpikā rasā amanāpikā phoṭṭhabbā—75.17ime saṅkhārā appiyā.75.18<b>Na piyaṁ kubbati nopi appiyan</b>ti.75.19“Ayaṁ me satto piyo, ime ca saṅkhārā manāpā”ti rāgavasena piyaṁ na karoti;75.20“ayaṁ me satto appiyo, ime ca saṅkhārā amanāpā”ti paṭighavasena appiyaṁ na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—75.21na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ.

76.1<b>Tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpatī</b>ti.76.2<b>Tasmin</b>ti tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave.76.3<b>Paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.76.4<b>Macchariyan</b>ti pañca macchariyāni—76.5āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.76.6Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—76.7idaṁ vuccati macchariyaṁ.76.8Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—76.9idaṁ vuccati macchariyaṁ.

77.1<b>Paṇṇe vāri yathā na limpatī</b>ti.77.2<b>Paṇṇaṁ</b> vuccati padumapattaṁ.77.3<b>Vāri</b> vuccati udakaṁ.77.4Yathā vāri padumapattaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittaṁ, evamevaṁ tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave paridevo macchariyañca na limpati na palimpati na upalimpati alittā apalittā anupalittā.77.5So ca puggalo arahanto tehi kilesehi na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—77.6tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpati.

78.1Tenāha bhagavā—

79.1∥“Sabbattha munī anissito,79.2Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;79.3Tasmiṁ paridevamaccharaṁ,79.4Paṇṇe vāri yathā na limpatī”ti.

80.1∥<b>Udabindu yathāpi pokkhare,</b>80.2<b>Padume vāri yathā na limpati;</b>80.3<b>Evaṁ muni nopalimpati,</b>80.4<b>Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.</b>

81.1<b>Udabindu yathāpi pokkhare</b>ti.81.2Udabindu vuccati udakathevo.81.3Pokkharaṁ vuccati padumapattaṁ.81.4Yathā udabindu padumapatte na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—81.5udabindu yathāpi pokkhare.81.6<b>Padume vāri yathā na limpatī</b>ti.81.7Padumaṁ vuccati padumapupphaṁ.81.8Vāri vuccati udakaṁ.81.9Yathā vāri padumapupphaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—81.10padume vāri yathā na limpati.

82.1<b>Evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.82.2<b>Evan</b>ti opammasampaṭipādanaṁ.82.3<b>Munī</b>ti.82.4<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.82.5<b>Lepā</b>ti dve lepā—82.6taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…82.7ayaṁ taṇhālepo …pe…82.8ayaṁ diṭṭhilepo.82.9Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—82.10evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.

83.1Tenāha bhagavā—

84.1∥“Udabindu yathāpi pokkhare,84.2Padume vāri yathā na limpati;84.3Evaṁ muni nopalimpati,84.4Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā”ti.

85.1∥<b>Dhono na hi tena maññati,</b>85.2<b>Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;</b>85.3<b>Nāññena visuddhimicchati,</b>85.4<b>Na hi so rajjati no virajjati.</b>

86.1<b>Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.86.2<b>Dhono</b>ti <b>dhonā</b> vuccati paññā.86.3Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.86.4Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?86.5Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,86.6vacīduccaritaṁ …86.7manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,86.8rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,86.9doso …86.10moho …86.11kodho …86.12upanāho …86.13makkho …86.14paḷāso …86.15issā …86.16macchariyaṁ …86.17māyā …86.18sāṭheyyaṁ …86.19thambho …86.20sārambho …86.21māno …86.22atimāno …86.23mado …86.24pamādo …86.25sabbe kilesā …86.26sabbe duccaritā …86.27sabbe darathā …86.28sabbe pariḷāhā …86.29sabbe santāpā …86.30sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.86.31Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.

87.1Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca,87.2sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,87.3sammāvācāya micchāvācā dhutā ca …87.4sammākammantena micchākammanto dhuto ca …87.5sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …87.6sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …87.7sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …87.8sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca …87.9sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutañca …87.10sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.

88.1Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …88.2sabbe duccaritā …88.3sabbe darathā …88.4sabbe pariḷāhā …88.5sabbe santāpā …88.6sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.88.7Arahā imehi dhonehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.88.8Tasmā arahā dhono.88.9So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—88.10dhono.

89.1∥<b>Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā</b>ti.89.2Dhono diṭṭhaṁ na maññati, diṭṭhasmiṁ na maññati, diṭṭhato na maññati, diṭṭhā meti na maññati;89.3sutaṁ na maññati, sutasmiṁ na maññati, sutato na maññati, sutaṁ meti na maññati;89.4mutaṁ na maññati, mutasmiṁ na maññati, mutato na maññati, mutaṁ meti na maññati;89.5viññātaṁ na maññati, viññātasmiṁ na maññati, viññātato na maññati, viññātaṁ meti na maññati.89.6Vuttampi hetaṁ bhagavatā—89.7“asmīti, bhikkhave, maññitametaṁ, ayamahamasmīti maññitametaṁ, bhavissanti maññitametaṁ, na bhavissanti maññitametaṁ, rūpī bhavissanti maññitametaṁ, arūpī bhavissanti maññitametaṁ, saññī bhavissanti maññitametaṁ, asaññī bhavissanti maññitametaṁ, nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṁ.89.8Maññitaṁ, bhikkhave, rogo, maññitaṁ gaṇḍo, maññitaṁ sallaṁ, maññitaṁ upaddavo.89.9Tasmātiha, bhikkhave, amaññamānena cetasā viharissāmāti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti—89.10dhono na hi tena maññati yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.

90.1<b>Nāññena visuddhimicchatī</b>ti.90.2Dhono aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nābhijappatīti—90.3nāññena visuddhimicchati.

91.1<b>Na hi so rajjati no virajjatī</b>ti.91.2Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti;91.3arahā neva rajjati no virajjati.91.4Viratto so khayā rāgassa vītarāgattā, khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.91.5So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātijarāmaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—91.6na hi so rajjati no virajjati.

92.1Tenāha bhagavā—

93.1∥“Dhono na hi tena maññati,93.2Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;93.3Nāññena visuddhimicchati,93.4Na hi so rajjati no virajjatī”ti.

94.1Jarāsuttaniddeso chaṭṭho.