1.1Atha pasūrasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Idheva suddhiṁ iti vādayanti,</b>2.2<b>Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;</b>2.3<b>Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā,</b>2.4<b>Paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.</b>

3.1<b>Idheva suddhiṁ iti vādayantī</b>ti.3.2Idheva suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.3.3“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.3.4“Asassato loko …3.5antavā loko …3.6anantavā loko …3.7taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …3.8aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …3.9hoti tathāgato paraṁ maraṇā …3.10na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …3.11hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …3.12neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—3.13idheva suddhiṁ iti vādayanti.

4.1<b>Nāññesu dhammesu visuddhimāhū</b>ti.4.2Attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti.4.3“So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, na tattha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti—4.4evamāhaṁsu evaṁ vadanti evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—4.5nāññesu dhammesu visuddhimāhu.

5.1<b>Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā</b>ti.5.2<b>Yaṁ nissitā</b>ti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.5.3<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.5.4<b>Subhaṁ vadānā</b>ti subhavādā sobhanavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—5.5yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā.

6.1<b>Paccekasaccesu puthū niviṭṭhā</b>ti.6.2Puthū samaṇabrāhmaṇā puthū paccekasaccesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.6.3“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.6.4“Asassato loko …pe…6.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—6.6paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.

7.1Tenāha bhagavā—

8.1∥“Idheva suddhiṁ iti vādayanti,8.2Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;8.3Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā,8.4Paccekasaccesu puthū niviṭṭhā”ti.

9.1∥<b>Te vādakāmā parisaṁ vigayha,</b>9.2<b>Bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ;</b>9.3<b>Vadanti te aññasitā kathojjaṁ,</b>9.4<b>Pasaṁsakāmā kusalāvadānā.</b>

10.1<b>Te vādakāmā parisaṁ vigayhā</b>ti.10.2<b>Te vādakāmā</b>ti te vādakāmā vādatthikā vādādhippāyā vādapurekkhārā vādapariyesanaṁ carantā.10.3<b>Parisaṁ vigayhā</b>ti khattiyaparisaṁ brāhmaṇaparisaṁ gahapatiparisaṁ samaṇaparisaṁ vigayha ogayha ajjhogāhetvā pavisitvāti—10.4te vādakāmā parisaṁ vigayha.

11.1<b>Bālaṁ dahantī mithu aññamaññan</b>ti.11.2<b>Mithū</b>ti dve janā dve kalahakārakā dve bhaṇḍanakārakā dve bhassakārakā dve vivādakārakā dve adhikaraṇakārakā dve vādino dve sallāpakā;11.3te aññamaññaṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti—11.4bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ.

12.1<b>Vadanti te aññasitā kathojjan</b>ti.12.2Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.12.3<b>Kathojjaṁ</b> vuccati kalaho bhaṇḍanaṁ viggaho vivādo medhagaṁ.12.4Atha vā <b>kathojjan</b>ti anojavantī sā kathā kathojjaṁ vadanti, kalahaṁ vadanti, bhaṇḍanaṁ vadanti, viggahaṁ vadanti, vivādaṁ vadanti, medhagaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—12.5vadanti te aññasitā kathojjaṁ.

13.1<b>Pasaṁsakāmā kusalāvadānā</b>ti.13.2<b>Pasaṁsakāmā</b>ti pasaṁsakāmā pasaṁsatthikā pasaṁsādhippāyā pasaṁsapurekkhārā pasaṁsapariyesanaṁ carantā.13.3<b>Kusalāvadānā</b>ti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—13.4pasaṁsakāmā kusalāvadānā.

14.1Tenāha bhagavā—

15.1∥“Te vādakāmā parisaṁ vigayha,15.2Bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ;15.3Vadanti te aññasitā kathojjaṁ,15.4Pasaṁsakāmā kusalāvadānā”ti.

16.1∥<b>Yutto kathāyaṁ parisāya majjhe,</b>16.2<b>Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti;</b>16.3<b>Apāhatasmiṁ pana maṅku hoti,</b>16.4<b>Nindāya so kuppati randhamesī.</b>

17.1<b>Yutto kathāyaṁ parisāya majjhe</b>ti.17.2Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano kathāyaṁ yutto payutto āyutto samāyutto sampayutto kathetunti—17.3yutto kathāyaṁ parisāya majjhe.

18.1<b>Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hotī</b>ti.18.2<b>Pasaṁsamicchan</b>ti pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahāriyaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappanto.18.3<b>Vinighāti hotī</b>ti pubbeva sallāpā kathaṅkathī vinighātī hoti.18.4“Jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṁ niggahaṁ karissāmi, kathaṁ paṭikammaṁ karissāmi, kathaṁ visesaṁ karissāmi, kathaṁ paṭivisesaṁ karissāmi, kathaṁ āveṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ nibbeṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ chedaṁ karissāmi, kathaṁ maṇḍalaṁ karissāmī”ti, evaṁ pubbeva sallāpā kathaṅkathī vinighāti hotīti—18.5pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti.

19.1<b>Apāhatasmiṁ pana maṅku hotī</b>ti.19.2Ye te pañhavīmaṁsakā parisā pārisajjā pāsārikā, te apaharanti.19.3“Atthāpagataṁ bhaṇitan”ti atthato apaharanti,19.4“byañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti byañjanato apaharanti,19.5“atthabyañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti atthabyañjanato apaharanti,19.6“attho te dunnīto, byañjanaṁ te duropitaṁ, atthabyañjanaṁ te dunnītaṁ duropitaṁ, niggaho te akato, paṭikammaṁ te dukkaṭaṁ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā, chedo te akato, maṇḍalaṁ te dukkaṭaṁ visamakathaṁ dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitan”ti apaharanti.19.7<b>Apāhatasmiṁ pana maṅku hotī</b>ti.19.8Apāhatasmiṁ maṅku hoti pīḷito ghaṭṭito byādhito domanassito hotīti—19.9apāhatasmiṁ pana maṅku hoti.

20.1<b>Nindāya so kuppati randhamesī</b>ti.20.2Nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti—20.3nindāya so kuppati.20.4<b>Randhamesī</b>ti virandhamesī aparaddhamesī khalitamesī gaḷitamesī vivaramesīti—20.5nindāya so kuppati randhamesī.

21.1Tenāha bhagavā—

22.1∥“Yutto kathāyaṁ parisāya majjhe,22.2Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti;22.3Apāhatasmiṁ pana maṅku hoti,22.4Nindāya so kuppati randhamesī”ti.

23.1∥<b>Yamassa vādaṁ parihīnamāhu,</b>23.2<b>Apāhataṁ pañhavimaṁsakāse;</b>23.3<b>Paridevati socati hīnavādo,</b>23.4<b>Upaccagā manti anutthunāti.</b>

24.1<b>Yamassa vādaṁ parihīnamāhū</b>ti yaṁ tassa vādaṁ hīnaṁ nihīnaṁ parihīnaṁ parihāpitaṁ na paripūritaṁ, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—24.2yamassa vādaṁ parihīnamāhu.

25.1<b>Apāhataṁ pañhavimaṁsakāse</b>ti.25.2Ye te pañhavīmaṁsakā parisā pārisajjā pāsārikā, te apaharanti.25.3“Atthāpagataṁ bhaṇitan”ti atthato apaharanti,25.4“byañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti byañjanato apaharanti,25.5“atthabyañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti atthabyañjanato apaharanti,25.6“attho te dunnīto, byañjanaṁ te duropitaṁ, atthabyañjanaṁ te dunnītaṁ duropitaṁ, niggaho te akato, paṭikammaṁ te dukkaṭaṁ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā, chedo te akato, maṇḍalaṁ te dukkaṭaṁ visamakathaṁ dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitan”ti, apaharantīti—25.7apāhataṁ pañhavimaṁsakāse.

26.1<b>Paridevati socati hīnavādo</b>ti.26.2<b>Paridevatī</b>ti “aññaṁ mayā āvajjitaṁ aññaṁ cintitaṁ aññaṁ upadhāritaṁ, aññaṁ upalakkhitaṁ so mahāpakkho mahāpariso mahāparivāro;26.3parisā cāyaṁ vaggā, na samaggā;26.4samaggāya parisāya hetu kathāsallāpo puna bhañjissāmī”ti, yā evarūpā vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti—26.5paridevati.26.6<b>Socatī</b>ti “tassa jayo”ti socati,26.7“mayhaṁ parājayo”ti socati,26.8“tassa lābho”ti socati,26.9“mayhaṁ alābho”ti socati,26.10“tassa yaso”ti socati,26.11“mayhaṁ ayaso”ti socati,26.12“tassa pasaṁsā”ti socati,26.13“mayhaṁ nindā”ti socati,26.14“tassa sukhan”ti socati,26.15“mayhaṁ dukkhan”ti socati,26.16“so sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ, ahamasmi asakkato agarukato amānito apūjito anapacito na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjatīti—26.17paridevati socati.26.18<b>Hīnavādo</b>ti hīnavādo nihīnavādo parihīnavādo parihāpitavādo na paripūravādoti—26.19paridevati socati hīnavādo.

27.1<b>Upaccagā manti anutthunātī</b>ti.27.2So maṁ vādena vādaṁ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti.27.3Evampi upaccagā manti.27.4Atha vā maṁ vādena vādaṁ abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā maddayitvā carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpetīti.27.5Evampi upaccagā manti.27.6<b>Anutthunā</b> vuccati vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti—27.7upaccagā manti anutthunāti.

28.1Tenāha bhagavā—

29.1∥“Yamassa vādaṁ parihīnamāhu,29.2Apāhataṁ pañhavimaṁsakāse;29.3Paridevati socati hīnavādo,29.4Upaccagā manti anutthunātī”ti.

30.1∥<b>Ete vivādā samaṇesu jātā,</b>30.2<b>Etesu ugghātinighāti hoti;</b>30.3<b>Etampi disvā virame kathojjaṁ,</b>30.4<b>Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.</b>

31.1<b>Ete vivādā samaṇesu jātā</b>ti.31.2<b>Samaṇā</b>ti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.31.3Ete diṭṭhikalahā diṭṭhibhaṇḍanā diṭṭhiviggahā diṭṭhivivādā diṭṭhimedhagā samaṇesu jātā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtāti—31.4ete vivādā samaṇesu jātā.

32.1<b>Etesu ugghātinighāti hotī</b>ti.32.2Jayaparājayo hoti,32.3lābhālābho hoti,32.4yasāyaso hoti,32.5nindāpasaṁsā hoti,32.6sukhadukkhaṁ hoti,32.7somanassadomanassaṁ hoti,32.8iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti,32.9anunayapaṭighaṁ hoti,32.10ugghātitanigghātitaṁ hoti,32.11anurodhavirodho hoti,32.12jayena cittaṁ ugghātitaṁ hoti parājayena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.13lābhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti alābhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.14yasena cittaṁ ugghātitaṁ hoti ayasena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.15pasaṁsāya cittaṁ ugghātitaṁ hoti nindāya cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.16sukhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti dukkhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.17somanassena cittaṁ ugghātitaṁ hoti domanassena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,32.18unnatiyā cittaṁ ugghātitaṁ hoti,32.19onatiyā cittaṁ nigghātitaṁ hotīti—32.20etesu ugghātinighāti hoti.

33.1<b>Etampi disvā virame kathojjan</b>ti.33.2<b>Etampi disvā</b>ti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—33.3<b>etampi disvā virame kathojjan</b>ti.33.4<b>Kathojja</b>ṁ vuccati kalaho bhaṇḍanaṁ viggaho vivādo medhagaṁ.33.5Atha vā <b>kathojjan</b>ti anojavantī sā kathā kathojjaṁ na kareyya,33.6kalahaṁ na kareyya,33.7bhaṇḍanaṁ na kareyya,33.8viggahaṁ na kareyya,33.9vivādaṁ na kareyya,33.10medhagaṁ na kareyya,33.11kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya,33.12kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—33.13etampi disvā virame kathojjaṁ.

34.1<b>Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā</b>ti.34.2Pasaṁsalābhā añño attho natthi attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho,34.3samparāyiko vā attho,34.4uttāno vā attho,34.5gambhīro vā attho,34.6gūḷho vā attho,34.7paṭicchanno vā attho,34.8neyyo vā attho,34.9nīto vā attho,34.10anavajjo vā attho,34.11nikkileso vā attho,34.12vodāno vā attho,34.13paramattho vā attho natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhantīti—34.14na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.

35.1Tenāha bhagavā—

36.1∥“Ete vivādā samaṇesu jātā,36.2Etesu ugghātinighāti hoti;36.3Etampi disvā virame kathojjaṁ,36.4Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā”ti.

37.1∥<b>Pasaṁsito vā pana tattha hoti,</b>37.2<b>Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;</b>37.3<b>So hassatī unnamatī ca tena,</b>37.4<b>Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.</b>

38.1<b>Pasaṁsito vā pana tattha hotī</b>ti.38.2<b>Tatthā</b>ti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito hotīti—38.3pasaṁsito vā pana tattha hoti.

39.1<b>Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe</b>ti.39.2Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano vādaṁ akkhāya ācikkhitvā anuvādaṁ akkhāya ācikkhitvā thambhayitvā brūhayitvā dīpayitvā jotayitvā voharitvā pariggaṇhitvāti—39.3akkhāya vādaṁ parisāya majjhe.

40.1<b>So hassatī unnamatī ca tenā</b>ti.40.2So tena jayatthena tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo.40.3Atha vā dantavidaṁsakaṁ hasamāno.40.4<b>So hassatī unnamatī ca tenā</b>ti so tena jayatthena unnato hoti unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—40.5so hassatī unnamatī ca tena.

41.1<b>Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahū</b>ti.41.2Taṁ jayatthaṁ pappuyya pāpuṇitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā.41.3<b>Yathā mano ahū</b>ti yathā mano ahu, yathā citto ahu, yathā saṅkappo ahu, yathā viññāṇo ahūti—41.4pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.

42.1Tenāha bhagavā—

43.1∥“Pasaṁsito vā pana tattha hoti,43.2Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;43.3So hassatī unnamatī ca tena,43.4Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahū”ti.

44.1∥<b>Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,</b>44.2<b>Mānātimānaṁ vadate paneso;</b>44.3<b>Etampi disvā na vivādayetha,</b>44.4<b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.</b>

45.1<b>Yā unnatī sāssa vighātabhūmī</b>ti.45.2Yā unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—45.3yā unnati.45.4<b>Sāssa vighātabhūmī</b>ti sā tassa vighātabhūmi upaghātabhūmi pīḷanabhūmi ghaṭṭanabhūmi upaddavabhūmi upasaggabhūmīti—45.5yā unnatī sāssa vighātabhūmi.

46.1<b>Mānātimānaṁ vadate paneso</b>ti.46.2So puggalo mānañca vadati atimānañca vadatīti—46.3mānātimānaṁ vadate paneso.

47.1<b>Etampi disvā na vivādayethā</b>ti.47.2Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—47.3etampi disvā.47.4<b>Na vivādayethā</b>ti na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—47.5etampi disvā na vivādayetha.

48.1<b>Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī</b>ti.48.2<b>Kusalā</b>ti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā diṭṭhikalahena diṭṭhibhaṇḍanena diṭṭhiviggahena diṭṭhivivādena diṭṭhimedhagena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—48.3na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.

49.1Tenāha bhagavā—

50.1∥“Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,50.2Mānātimānaṁ vadate paneso;50.3Etampi disvā na vivādayetha,50.4Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.

51.1∥<b>Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,</b>51.2<b>Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;</b>51.3<b>Yeneva so tena palehi sūra,</b>51.4<b>Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.</b>

52.1<b>Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho</b>ti.52.2<b>Sūro</b>ti sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī.52.3<b>Rājakhādāya puṭṭho</b>ti rājakhādanīyena rājabhojanīyena puṭṭho posito āpādito vaḍḍhitoti—52.4sūro yathā rājakhādāya puṭṭho.

53.1<b>Abhigajjameti paṭisūramicchan</b>ti.53.2So gajjanto uggajjanto abhigajjanto eti upeti upagacchati paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—53.3abhigajjameti paṭisūramicchaṁ.

54.1<b>Yeneva so tena palehi sūrā</b>ti.54.2Yeneva so diṭṭhigatiko tena palehi, tena vaja, tena gaccha, tena atikkama, so tuyhaṁ paṭisūro paṭipuriso paṭisattu paṭimalloti—54.3yeneva so tena palehi sūra.

55.1<b>Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyā</b>ti.55.2Pubbeva bodhiyā mūle ye paṭisenikarā kilesā paṭilomakarā paṭikaṇḍakakarā paṭipakkhakarā te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.55.3<b>Yadidaṁ yudhāyā</b>ti yadidaṁ yuddhatthāya kalahatthāya bhaṇḍanatthāya viggahatthāya vivādatthāya medhagatthāyāti—55.4pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.

56.1Tenāha bhagavā—

57.1∥“Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,57.2Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;57.3Yeneva so tena palehi sūra,57.4Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyā”ti.

58.1∥<b>Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,</b>58.2<b>Idameva saccanti ca vādayanti;</b>58.3<b>Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,</b>58.4<b>Vādamhi jāte paṭisenikattā.</b>

59.1<b>Ye diṭṭhimuggayha vivādayantī</b>ti ye dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā gaṇhitvā uggaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—59.2“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—59.3ye diṭṭhimuggayha vivādayanti.

60.1<b>Idameva saccanti ca vādayantī</b>ti.60.2“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.60.3“Asassato loko …pe…60.4neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—60.5idameva saccanti ca vādayanti.

61.1<b>Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattā</b>ti.61.2Te tvaṁ diṭṭhigatike vadassu vādena vādaṁ, niggahena niggahaṁ, paṭikammena paṭikammaṁ, visesena visesaṁ, paṭivisesena paṭivisesaṁ, āveṭhiyāya āveṭhiyaṁ, nibbeṭhiyāya nibbeṭhiyaṁ, chedena chedaṁ, maṇḍalena maṇḍalaṁ, te tuyhaṁ paṭisūrā paṭipurisā paṭisattū paṭimallāti—61.3te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi.61.4<b>Vādamhi jāte paṭisenikattā</b>ti.61.5Vāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūteyeva paṭisenikattā paṭilomakattā paṭikaṇḍakakattā paṭipakkhakattā kalahaṁ kareyyuṁ bhaṇḍanaṁ kareyyuṁ viggahaṁ kareyyuṁ vivādaṁ kareyyuṁ medhagaṁ kareyyuṁ, te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā …pe…61.6ñāṇagginā daḍḍhāti—61.7te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi vādamhi jāte paṭisenikattā.

62.1Tenāha bhagavā—

63.1∥“Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,63.2Idameva saccanti ca vādayanti;63.3Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,63.4Vādamhi jāte paṭisenikattā”ti.

64.1∥<b>Visenikatvā pana ye caranti,</b>64.2<b>Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;</b>64.3<b>Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,</b>64.4<b>Yesīdha natthi paramuggahītaṁ.</b>

65.1<b>Visenikatvā pana ye carantī</b>ti.65.2Senā vuccati mārasenā.65.3Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, lobho mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.

66.1Vuttañhetaṁ bhagavatā—

67.1∥“Kāmā te paṭhamā senā,67.2dutiyā arati vuccati;67.3…pe…67.4Na naṁ asuro jināti,67.5jetvāva labhate sukhan”ti.

68.1∥Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccati visenikatvāti.68.2<b>Ye</b>ti arahanto khīṇāsavā.68.3<b>Carantī</b>ti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—68.4visenikatvā pana ye caranti.

69.1<b>Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā</b>ti.69.2Yesaṁ dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, te diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā appaṭivirujjhamānā appahīyamānā appaṭihaññamānā appaṭihatamānāti—69.3diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā.

70.1<b>Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūrā</b>ti.70.2Tesu arahantesu khīṇāsavesu kiṁ labhetho paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallanti—70.3tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra.

71.1<b>Yesīdha natthi paramuggahītan</b>ti.71.2Yesaṁ arahantānaṁ khīṇāsavānaṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—71.3yesīdha natthi paramuggahītaṁ.

72.1Tenāha bhagavā—

73.1∥“Visenikatvā pana ye caranti,73.2Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;73.3Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,73.4Yesīdha natthi paramuggahītan”ti.

74.1∥<b>Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,</b>74.2<b>Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;</b>74.3<b>Dhonena yugaṁ samāgamā,</b>74.4<b>Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.</b>

75.1<b>Atha tvaṁ pavitakkamāgamā</b>ti.75.2<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā petaṁ—75.3athāti.75.4<b>Pavitakkamāgamā</b>ti takkento vitakkento saṅkappento “jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṁ niggahaṁ karissāmi, kathaṁ paṭikammaṁ karissāmi, kathaṁ visesaṁ karissāmi, kathaṁ paṭivisesaṁ karissāmi, kathaṁ āveṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ nibbeṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ chedaṁ karissāmi, kathaṁ maṇḍalaṁ karissāmi” evaṁ takkento vitakkento saṅkappento āgatosi upagatosi sampattosi mayā saddhiṁ samāgatosīti—75.5atha tvaṁ pavitakkamāgamā.

76.1∥<b>Manasā diṭṭhigatāni cintayanto</b>ti.76.2<b>Mano</b>ti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ, mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.76.3Cittena diṭṭhiṁ cintento vicintento “sassato loko”ti vā,76.4“asassato loko”ti vā …pe…76.5“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vāti—76.6manasā diṭṭhigatāni cintayanto.

77.1<b>Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave</b>ti.77.2<b>Dhonā</b> vuccati paññā.77.3Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.77.4Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?77.5Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,77.6vacīduccaritaṁ …pe…77.7sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.77.8Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi …77.9sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo …pe…77.10sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.77.11Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …77.12sabbe duccaritā …77.13sabbe darathā …77.14sabbe pariḷāhā …77.15sabbe santāpā …77.16sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.77.17Bhagavā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā bhagavā dhono.77.18So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—77.19dhonoti.

78.1<b>Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave</b>ti.78.2Pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.78.3Taṁ kissa hetu?78.4Pasūro paribbājako hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto.78.5So hi bhagavā aggo ca seṭṭho ca visiṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.78.6Yathā saso na paṭibalo mattena mātaṅgena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.7yathā kotthuko na paṭibalo sīhena migaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.8yathā vacchako taruṇako dhenupako na paṭibalo usabhena calakakunā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.9yathā dhaṅko na paṭibalo garuḷena venateyyena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.10yathā caṇḍālo na paṭibalo raññā cakkavattinā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.11yathā paṁsupisācako na paṭibalo indena devaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;78.12evamevaṁ pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.78.13Taṁ kissa hetu?78.14Pasūro paribbājako hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño.78.15So hi bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido, catuvesārajjappatto dasabaladhārī, purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho, anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā, netā vinetā anunetā, paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.78.16So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.

79.1So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato;79.2natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.79.3Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.79.4Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi dhammaṁ jānitabbaṁ.79.5Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.

80.1Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti, sabbaṁ vacīkammaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ manokammaṁ ñāṇānuparivatti.80.2Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.80.3Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.80.4Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammā phusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati aññamaññapariyantaṭṭhāyino;80.5evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino;80.6yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.80.7Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

81.1Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.81.2Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati, sabbesañca sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti anusayaṁ jānāti caritaṁ jānāti adhimuttiṁ jānāti.81.3Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.81.4Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

82.1Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;82.2evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.82.3Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;82.4evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti.82.5Buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.

83.1Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā Vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgate upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.83.2Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.83.3Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.83.4Atha kho bhagavāva tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti—83.5dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.

84.1Tenāha bhagavā—

85.1∥“Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,85.2Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;85.3Dhonena yugaṁ samāgamā,85.4Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave”ti.

86.1Pasūrasuttaniddeso aṭṭhamo.