1.1Atha māgaṇḍiyasuttaniddesaṁ vakkhati—

2.1∥<b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,</b>2.2<b>Nāhosi chando api methunasmiṁ;</b>2.3<b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,</b>2.4<b>Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.</b>

3.1<b>Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasmin</b>ti.3.2Taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro disvā passitvā methunadhamme chando vā rāgo vā pemaṁ vā nāhosīti—3.3disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca nāhosi chando api methunasmiṁ.

4.1<b>Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche</b>ti.4.2Kimevidaṁ sarīraṁ muttapuṇṇaṁ karīsapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ rudhiramaṁsāvalepanaṁ cammavinaddhaṁ chaviyā paṭicchannaṁ chiddāvachiddaṁ uggharantaṁ paggharantaṁ kimisaṅghanisevitaṁ nānākalimalaparipūraṁ pādena akkamituṁ na iccheyya, kuto pana saṁvāso vā samāgamo vāti—4.3kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.4.4Anacchariyañcetaṁ manusso dibbe kāme patthayanto mānusake kāme na iccheyya, mānusake vā kāme patthayanto dibbe kāme na iccheyya.4.5Yaṁ tvaṁ ubhopi na icchasi na sādiyasi na patthesi na pihesi nābhijappasi, kiṁ te dassanaṁ, katamāya tvaṁ diṭṭhiyā samannāgatoti pucchatīti.

5.1Tenāha bhagavā—

6.1∥“Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,6.2Nāhosi chando api methunasmiṁ;6.3Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,6.4Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche”ti.

7.1∥<b>Etādisañce ratanaṁ na icchasi,</b>7.2<b>Nāriṁ narindehi bahūhi patthitaṁ;</b>7.3<b>Diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ,</b>7.4<b>Bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṁ.</b>

8.1∥<b>Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,</b>8.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)8.3<b>Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;</b>8.4<b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,</b>8.5<b>Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.</b>

9.1<b>Idaṁ vadāmīti na tassa hotī</b>ti.9.2<b>Idaṁ vadāmī</b>ti idaṁ vadāmi, etaṁ vadāmi, ettakaṁ vadāmi, ettāvatā vadāmi, idaṁ diṭṭhigataṁ vadāmi—9.3“sassato loko”ti vā …pe…9.4“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.9.5<b>Na tassa hotī</b>ti na mayhaṁ hoti, “ettāvatā vadāmī”ti na tassa hotīti—9.6idaṁ vadāmīti na tassa hoti.

10.1<b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.10.2<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—10.3māgaṇḍiyāti bhagavā.

11.1<b>Dhammesu niccheyya samuggahītan</b>ti.11.2<b>Dhammesū</b>ti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.11.3<b>Niccheyyā</b>ti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.11.4<b>Samuggahītan</b>ti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ,11.5natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—11.6dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.

12.1<b>Passañca diṭṭhīsu anuggahāyā</b>ti.12.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.12.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.12.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

13.1Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.13.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.13.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.13.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

14.1Atha vā “asassato loko, antavā loko, anantavā loko, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.14.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.14.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.14.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

15.1Atha vā imā diṭṭhiyo evaṅgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṅgatikā bhavissanti evaṁabhisamparāyāti.15.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.15.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.15.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

16.1Atha vā imā diṭṭhiyo nirayasaṁvattanikā tiracchānayonisaṁvattanikā pettivisayasaṁvattanikāti.16.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.16.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.16.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

17.1Atha vā imā diṭṭhiyo aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti.17.2Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.17.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.17.4Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.

18.1<b>Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan</b>ti.18.2Ajjhattasantiṁ ajjhattaṁ rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ santiṁ.18.3<b>Pacinan</b>ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,18.4“sabbe saṅkhārā aniccā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,18.5“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …18.6“sabbe dhammā anattā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto …18.7“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.18.8<b>Adassan</b>ti adassaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—18.9ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.

19.1Tenāha bhagavā—

20.1∥“Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,20.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)20.3Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;20.4Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,20.5Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan”ti.

21.1∥<b>Vinicchayā yāni pakappitāni,</b>21.2(iti māgaṇḍiyo)21.3<b>Te ve munī brūsi anuggahāya;</b>21.4<b>Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,</b>21.5<b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.</b>

22.1<b>Vinicchayā yāni pakappitānī</b>ti.22.2Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā.22.3<b>Pakappitānī</b>ti kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi pakappitā.22.4Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā vipariṇāmadhammātipi pakappitāti—22.5vinicchayā yāni pakappitāni.

23.1<b>Iti māgaṇḍiyo</b>ti.23.2<b>Itī</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—23.3itīti.23.4<b>Māgaṇḍiyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro—23.5iti māgaṇḍiyoti.

24.1<b>Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthan</b>ti.24.2<b>Te ve</b>ti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.24.3<b>Munī</b>ti.24.4<b>Monaṁ</b> vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti.24.5<b>Anuggahāyā</b>ti diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmīti ca bhaṇasi, ajjhattasantīti ca bhaṇasi.24.6<b>Yametamatthan</b>ti yaṁ paramatthanti—24.7te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthaṁ.

25.1<b>Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan</b>ti.25.2<b>Kathaṁ nū</b>ti padaṁ saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, evaṁ nu kho nanu kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti—25.3kathaṁ nu.25.4<b>Dhīrehī</b>ti dhīrehi paṇḍitehi paññavantehi buddhimantehi ñāṇīhi vibhāvīhi medhāvīhi.25.5<b>Paveditan</b>ti veditaṁ paveditaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—25.6kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.

26.1Tenāha so brāhmaṇo—

27.1∥“Vinicchayā yāni pakappitāni,27.2(iti māgaṇḍiyo)27.3Te ve munī brūsi anuggahāya;27.4Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,27.5Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan”ti.

28.1∥<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>28.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)28.3<b>Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</b>28.4<b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,</b>28.5<b>Asīlatā abbatā nopi tena;</b>28.6<b>Ete ca nissajja anuggahāya,</b>28.7<b>Santo anissāya bhavaṁ na jappe.</b>

29.1<b>Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti.29.2Diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;29.3sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;29.4diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;29.5ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—29.6na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.

30.1<b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.30.2<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—30.3māgaṇḍiyāti bhagavā.

31.1<b>Sīlabbatenāpi na suddhimāhā</b>ti.31.2Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;31.3vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;31.4sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—31.5sīlabbatenāpi na suddhimāha.

32.1<b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenā</b>ti.32.2Diṭṭhipi icchitabbā.32.3Dasavatthukā sammādiṭṭhi—32.4atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;32.5savanampi icchitabbaṁ—32.6parato ghoso, suttaṁ, geyyaṁ, veyyākaraṇaṁ, gāthā, udānaṁ, itivuttakaṁ, jātakaṁ, abbhutadhammaṁ, vedallaṁ;32.7ñāṇampi icchitabbaṁ—32.8kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikañāṇaṁ, abhiññāñāṇaṁ, samāpattiñāṇaṁ;32.9sīlampi icchitabbaṁ—32.10pātimokkhasaṁvaro;32.11vatampi icchitabbaṁ—32.12aṭṭha dhutaṅgāni—32.13āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅganti.

33.1<b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenā</b>ti.33.2Nāpi sammādiṭṭhimattena, nāpi savanamattena, nāpi ñāṇamattena, nāpi sīlamattena, nāpi vatamattena ajjhattasantiṁ patto hoti, nāpi vinā etehi dhammehi ajjhattasantiṁ pāpuṇāti.33.3Api ca sambhārā ime dhammā honti ajjhattasantiṁ pāpuṇituṁ adhigantuṁ phassituṁ sacchikātunti—33.4adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā asīlatā abbatā nopi tena.

34.1<b>Ete ca nissajja anuggahāyā</b>ti.34.2<b>Ete</b>ti kaṇhapakkhikānaṁ dhammānaṁ samugghātato pahānaṁ icchitabbaṁ, tedhātukesu kusalesu dhammesu atammayatā icchitabbā, yato kaṇhapakkhiyā dhammā samugghātapahānena pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tedhātukesu ca kusalesu dhammesu atammayatā hoti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.34.3Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.34.4Evampi ete ca nissajja anuggahāya.34.5Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.34.6Evampi ete ca nissajja anuggahāya.

35.1Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.35.2Evampi ete ca nissajja anuggahāya.

36.1<b>Santo anissāya bhavaṁ na jappe</b>ti.36.2<b>Santo</b>ti rāgassa samitattā santo, dosassa samitattā santo, mohassa samitattā santo, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—36.3santo.

37.1<b>Anissāyā</b>ti dve nissayā—37.2taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…37.3ayaṁ taṇhānissayo …pe…37.4ayaṁ diṭṭhinissayo.37.5Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissāya, sotaṁ anissāya, ghānaṁ anissāya, jivhaṁ anissāya, kāyaṁ anissāya, manaṁ anissāya, rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissāya aggaṇhitvā aparāmasitvā anabhinivisitvāti—37.6santo anissāya.37.7<b>Bhavaṁ na jappe</b>ti kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya nappajappeyya na abhijappeyyāti—37.8santo anissāya bhavaṁ na jappe.

38.1Tenāha bhagavā—

39.1∥“Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,39.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)39.3Sīlabbatenāpi na suddhimāha;39.4Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,39.5Asīlatā abbatā nopi tena;39.6Ete ca nissajja anuggahāya,39.7Santo anissāya bhavaṁ na jappe”ti.

40.1∥<b>No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,</b>40.2(iti māgaṇḍiyo)40.3<b>Sīlabbatenāpi na suddhimāha;</b>40.4<b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,</b>40.5<b>Asīlatā abbatā nopi tena;</b>40.6<b>Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,</b>40.7<b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.</b>

41.1<b>No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenā</b>ti.41.2Diṭṭhiyāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;41.3sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …41.4diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …41.5ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—41.6no ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.

42.1<b>Iti māgaṇḍiyo</b>ti <b>itī</b>ti padasandhi …pe….42.2<b>Māgaṇḍiyo</b>ti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe…42.3iti māgaṇḍiyo.

43.1<b>Sīlabbatenāpi na suddhimāhā</b>ti.43.2Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…43.3vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…43.4sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—43.5sīlabbatenāpi na suddhimāha.

44.1<b>Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenā</b>ti.44.2Diṭṭhipi icchitabbāti evaṁ bhaṇasi, savanampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, ñāṇampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, na sakkosi ekaṁsena anujānituṁ, napi sakkosi ekaṁsena paṭikkhipitunti—44.3adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tena.

45.1<b>Maññāmahaṁ momuhameva dhamman</b>ti.45.2Momūhadhammo ayaṁ tuyhaṁ bāladhammo mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammoti evaṁ maññāmi evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—45.3maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ.

46.1<b>Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin</b>ti.46.2Suddhidiṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;46.3“sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;46.4“asassato loko …pe…46.5neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—46.6diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.

47.1Tenāha so brāhmaṇo—

48.1∥“No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,48.2(iti māgaṇḍiyo)48.3Sīlabbatenāpi na suddhimāha;48.4Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,48.5Asīlatā abbatā nopi tena;48.6Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,48.7Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin”ti.

49.1∥<b>Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,</b>49.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)49.3<b>Samuggahītesu pamohamāgā;</b>49.4<b>Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,</b>49.5<b>Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.</b>

50.1<b>Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno</b>ti.50.2Māgaṇḍiyo brāhmaṇo diṭṭhiṁ nissāya diṭṭhiṁ pucchati, lagganaṁ nissāya lagganaṁ pucchati, bandhanaṁ nissāya bandhanaṁ pucchati, palibodhaṁ nissāya palibodhaṁ pucchati.50.3<b>Anupucchamāno</b>ti punappunaṁ pucchatīti—50.4diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno.

51.1<b>Māgaṇḍiyā</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.51.2<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—51.3māgaṇḍiyāti bhagavā.

52.1<b>Samuggahītesu pamohamāgā</b>ti.52.2Yā sā diṭṭhi tayā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttā, tāyeva tvaṁ diṭṭhiyā mūḷhosi pamūḷhosi sammūḷhosi mohaṁ āgatosi pamohaṁ āgatosi sammohaṁ āgatosi andhakāraṁ pakkhandosīti—52.3samuggahītesu pamohamāgā.

53.1<b>Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññan</b>ti.53.2Ito ajjhattasantito vā paṭipadāto vā dhammadesanāto vā, yuttasaññaṁ pattasaññaṁ lakkhaṇasaññaṁ kāraṇasaññaṁ ṭhānasaññaṁ na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.53.3Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.53.4Atha vā aniccaṁ vā aniccasaññānulomaṁ vā, dukkhaṁ vā dukkhasaññānulomaṁ vā, anattaṁ vā anattasaññānulomaṁ vā, saññuppādamattaṁ vā sañjānitamattaṁ vā na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.53.5Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.

54.1<b>Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī</b>ti.54.2<b>Tasmā</b>ti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā momūhadhammato bāladhammato mūḷhadhammato aññāṇadhammato amarāvikkhepadhammato dahāsi passasi dakkhasi olokesi nijjhāyasi upaparikkhasīti—54.3tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.

55.1Tenāha bhagavā—

56.1∥“Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,56.2(māgaṇḍiyāti bhagavā)56.3Samuggahītesu pamohamāgā;56.4Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,56.5Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī”ti.

57.1∥<b>Samo visesī uda vā nihīno,</b>57.2<b>Yo maññati so vivadetha tena;</b>57.3<b>Tīsu vidhāsu avikampamāno,</b>57.4<b>Samo visesīti na tassa hoti.</b>

58.1<b>Samo visesī uda vā nihīno, yo maññati so vivadetha tenā</b>ti.58.2Sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā yo maññati, so tena mānena tāya diṭṭhiyā tena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—58.3“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—58.4samo visesī uda vā nihīno yo maññati so vivadetha tena.

59.1<b>Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hotī</b>ti.59.2Yassetā tisso vidhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so tīsu vidhāsu na kampati na vikampati, avikampamānassa puggalassa sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā.59.3<b>Na tassa hotī</b>ti.59.4Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti—59.5na tassa hoti.

60.1Tenāha bhagavā—

61.1∥“Samo visesī uda vā nihīno,61.2Yo maññati so vivadetha tena;61.3Tīsu vidhāsu avikampamāno,61.4Samo visesīti na tassa hotī”ti.

62.1∥<b>Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,</b>62.2<b>Musāti vā so vivadetha kena;</b>62.3<b>Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,</b>62.4<b>Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.</b>

63.1<b>Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyā</b>ti.63.2<b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.63.3<b>Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyā</b>ti.63.4“Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyya;63.5“asassato loko …pe…63.6neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyyāti—63.7saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya.

64.1<b>Musāti vā so vivadetha kenā</b>ti.64.2Brāhmaṇo mayhaṁva saccaṁ, tuyhaṁ musāti kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—64.3“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…64.4nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—64.5musāti vā so vivadetha kena.

65.1<b>Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthī</b>ti.65.2<b>Yasmin</b>ti yasmiṁ puggale arahante khīṇāsave sadisohamasmīti māno natthi, seyyohamasmīti māno natthi, hīnohamasmīti omāno natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—65.3yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi.

66.1<b>Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā</b>ti.66.2So kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena vādaṁ paṭisaṁyojeyya paṭibaleyya kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—66.3“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…66.4nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—66.5sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.

67.1Tenāha bhagavā—

68.1∥“Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,68.2Musāti vā so vivadetha kena;68.3Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,68.4Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā”ti.

69.1∥<b>Okaṁ pahāya aniketasārī,</b>69.2<b>Gāme akubbaṁ muni santhavāni;</b>69.3<b>Kāmehi ritto apurakkharāno,</b>69.4<b>Kathaṁ na viggayha janena kayirā.</b>

70.1Atha kho hāliddakāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.70.2Ekamantaṁ nisinno kho hāliddakāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca—70.3“vuttamidaṁ, bhante kaccāna, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—

71.1‘Okaṁ pahāya aniketasārī,71.2Gāme akubbaṁ muni santhavāni;71.3Kāmehi ritto apurakkharāno,71.4Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.

72.1Imassa nu kho, bhante kaccāna, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?

73.1“Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko rūpadhāturāgavinibaddhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.73.2Vedanādhātu kho, gahapati …73.3saññādhātu kho, gahapati …73.4saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.73.5Evaṁ kho, gahapati, okasārī hoti.

74.1Kathañca, gahapati, anokasārī hoti?74.2Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;74.3tasmā tathāgato anokasārīti vuccati.74.4Vedanādhātuyā kho, gahapati …74.5saññādhātuyā kho, gahapati …74.6saṅkhāradhātuyā kho, gahapati …74.7viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;74.8tasmā tathāgato anokasārīti vuccati.74.9Evaṁ kho, gahapati, anokasārī hoti.

75.1Kathañca, gahapati, niketasārī hoti?75.2Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.75.3Saddanimitta …75.4gandhanimitta …75.5rasanimitta …75.6phoṭṭhabbanimitta …75.7dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.75.8Evaṁ kho, gahapati, niketasārī hoti.

76.1Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti?76.2Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;76.3tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.76.4Saddanimitta …76.5gandhanimitta …76.6rasanimitta …76.7phoṭṭhabbanimitta …76.8dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;76.9tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.76.10Evaṁ kho, gahapati, aniketasārī hoti.

77.1Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto hoti?77.2Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.77.3Evaṁ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.

78.1Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti?78.2Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.78.3Evaṁ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.

79.1Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti?79.2Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho.79.3Evaṁ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.

80.1Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti?80.2Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho.80.3Evaṁ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.

81.1∥Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti?81.2Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno evaṁ hoti—81.3‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …81.4‘evaṁvedano siyaṁ …81.5evaṁsañño siyaṁ …81.6evaṁsaṅkhāro siyaṁ …81.7evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …81.8evaṁ kho, gahapati, purakkharāno hoti.

82.1Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti?82.2Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno na evaṁ hoti—82.3‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …82.4‘evaṁvedano siyaṁ …82.5evaṁsañño siyaṁ …82.6evaṁsaṅkhāro siyaṁ …82.7evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …82.8evaṁ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.

83.1Kathañca, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti?83.2Idha, gahapati, ekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—83.3‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.83.4Evaṁ kho, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti.

84.1Kathañca, gahapati, kathaṁ na viggayha janena kattā hoti?84.2Idha, gahapati, ekacco na evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—84.3‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…84.4nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.84.5Evaṁ kho, gahapati, na viggayha janena kattā hoti.84.6Iti kho, gahapati, yaṁ taṁ vuttaṁ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—

85.1‘Okaṁ pahāya aniketasārī,85.2Gāme akubbaṁ muni santhavāni;85.3Kāmehi ritto apurakkharāno,85.4Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.

86.1Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.

87.1Tenāha bhagavā—

88.1∥“Okaṁ pahāya aniketasārī,88.2Gāme akubbaṁ muni santhavāni;88.3Kāmehi ritto apurakkharāno,88.4Kathaṁ na viggayha janena kayirā”ti.

89.1∥<b>Yehi vivitto vicareyya loke,</b>89.2<b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo;</b>89.3<b>Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,</b>89.4<b>Jalena paṅkena canūpalittaṁ;</b>89.5<b>Evaṁ munī santivādo agiddho,</b>89.6<b>Kāme ca loke ca anūpalitto.</b>

90.1<b>Yehi vivitto vicareyya loke</b>ti.90.2<b>Yehī</b>ti yehi diṭṭhigatehi.90.3<b>Vivitto</b>ti kāyaduccaritena ritto vivitto pavivitto, vacīduccaritena …90.4manoduccaritena …90.5rāgena …pe…90.6sabbākusalābhisaṅkhārehi ritto vivitto pavivitto.90.7<b>Vicareyyā</b>ti vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.90.8<b>Loke</b>ti manussaloketi—90.9yehi vivitto vicareyya loke.

91.1<b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo</b>ti.91.2<b>Nāgo</b>ti āguṁ na karotīti—91.3nāgo, na gacchatīti—91.4nāgo, nāgacchatīti—91.5nāgo.91.6Kathaṁ āguṁ na karotīti—91.7nāgo?91.8Āgū vuccanti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

92.1∥Āguṁ na karoti kiñci loke,92.2(sabhiyāti bhagavā)92.3Sabbasaññoge visajja bandhanāni;92.4Sabbattha na sajjatī vimutto,92.5Nāgo tādi pavuccate tathattā.

93.1Evaṁ āguṁ na karotīti—93.2nāgo.

94.1Kathaṁ na gacchatīti—94.2nāgo?94.3Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, nānusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.94.4Evaṁ na gacchatīti—94.5nāgo.

95.1Kathaṁ nāgacchatīti—95.2nāgo?95.3Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.95.4Sakadāgāmimaggena …95.5anāgāmimaggena …95.6arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.95.7Evaṁ nāgacchatīti—95.8nāgo.

96.1<b>Na tāni uggayha vadeyya nāgo</b>ti.96.2Nāgo na tāni diṭṭhigatāni gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya;96.3“sassato loko …pe…96.4neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—96.5na tāni uggayha vadeyya nāgo.

97.1<b>Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, jalena paṅkena canūpalittan</b>ti.97.2Elaṁ vuccati udakaṁ, ambujaṁ vuccati padumaṁ, kaṇḍako vuccati kharadaṇḍo, vāri vuccati udakaṁ, vārijaṁ vuccati padumaṁ vārisambhavaṁ, jalaṁ vuccati udakaṁ, paṅko vuccati kaddamo.97.3Yathā padumaṁ vārijaṁ vārisambhavaṁ jalena ca paṅkena ca na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ asaṁlittaṁ anupalittanti—97.4elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā jalena paṅkena canūpalittaṁ.

98.1<b>Evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto</b>ti.98.2<b>Evan</b>ti opammasaṁpaṭipādanaṁ.98.3<b>Munī</b>ti.98.4Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.98.5<b>Santivādo</b>ti santivādo muni tāṇavādo leṇavādo saraṇavādo abhayavādo accutavādo amatavādo nibbānavādoti—98.6evaṁ muni santivādo.98.7<b>Agiddho</b>ti.98.8<b>Gedho</b> vuccati taṇhā.98.9Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.98.10Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so vuccati agiddho.98.11So rūpe agiddho, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre … kāmadhātuyā … rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave … ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave … atīte … anāgate … paccuppanne … diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—98.12evaṁ muni santivādo agiddho.

99.1<b>Kāme ca loke ca anūpalitto</b>ti.99.2<b>Kāmā</b>ti udānato dve kāmā—99.3vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…99.4ime vuccanti vatthukāmā …pe…99.5ime vuccanti kilesakāmā.99.6<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.99.7<b>Lepā</b>ti dve lepā—99.8taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…99.9ayaṁ taṇhālepo …pe…99.10ayaṁ diṭṭhilepo.99.11Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā kāme ca loke ca na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—99.12evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto.

100.1Tenāha bhagavā—

101.1∥“Yehi vivitto vicareyya loke,101.2Na tāni uggayha vadeyya nāgo;101.3Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,101.4Jalena paṅkena canūpalittaṁ;101.5Evaṁ munī santivādo agiddho,101.6Kāme ca loke ca anūpalitto”ti.

102.1∥<b>Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,</b>102.2<b>Sa mānameti na hi tammayo so;</b>102.3<b>Na kammunā nopi sutena neyyo,</b>102.4<b>Anūpanīto sa nivesanesu.</b>

103.1∥<b>Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, sa mānametī</b>ti.103.2<b>Nā</b>ti paṭikkhepo.103.3<b>Vedagū</b>ti.103.4Vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ, paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.103.5Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto, vedānaṁ vā antaṁ gatoti vedagū, vedehi vā antaṁ gatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū, sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

104.1∥Vedāni viceyya kevalāni,104.2(sabhiyāti bhagavā)104.3Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;104.4Sabbavedanāsu vītarāgo,104.5Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.

105.1<b>Na diṭṭhiyā</b>ti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.105.2So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati, napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—105.3na vedagū diṭṭhiyā.105.4<b>Na mutiyā</b>ti mutarūpena vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā mānaṁ neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—105.5na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā sa mānameti.

106.1<b>Na hi tammayo so</b>ti na taṇhāvasena diṭṭhivasena tammayo hoti tapparamo tapparāyaṇo.106.2Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno cassa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā ettāvatā na tammayo hoti na tapparamo na tapparāyaṇoti—106.3sa mānameti na hi tammayo so.

107.1<b>Na kammunā nopi sutena neyyo</b>ti.107.2<b>Na kammunā</b>ti puññābhisaṅkhārena vā apuññābhisaṅkhārena vā āneñjābhisaṅkhārena vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—107.3na kammunā.107.4<b>Nopi sutena neyyo</b>ti sutasuddhiyā vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—107.5na kammunā nopi sutena neyyo.

108.1<b>Anūpanīto sa nivesanesū</b>ti.108.2<b>Upayā</b>ti dve upayā—108.3taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…108.4ayaṁ taṇhūpayo …pe…108.5ayaṁ diṭṭhūpayo.108.6Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.108.7Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā so nivesanesu anūpanīto anupalitto anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—108.8anūpanīto sa nivesanesu.

109.1Tenāha bhagavā—

110.1∥“Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,110.2Sa mānameti na hi tammayo so;110.3Na kammunā nopi sutena neyyo,110.4Anūpanīto sa nivesanesū”ti.

111.1∥<b>Saññāvirattassa na santi ganthā,</b>111.2<b>Paññāvimuttassa na santi mohā;</b>111.3<b>Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,</b>111.4<b>Te ghaṭṭayantā vicaranti loke.</b>

112.1<b>Saññāvirattassa na santi ganthā</b>ti.112.2Yo samathapubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti tassa ādito upādāya ganthā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato ganthā ca mohā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—112.3saññāvirattassa na santi ganthā.

113.1<b>Paññāvimuttassa na santi mohā</b>ti.113.2Yo vipassanāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti, tassa ādito upādāya mohā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato mohā ca ganthā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—113.3paññāvimuttassa na santi mohā.

114.1<b>Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, te ghaṭṭayantā vicaranti loke</b>ti.114.2Ye saññaṁ gaṇhanti kāmasaññaṁ byāpādasaññaṁ vihiṁsāsaññaṁ te saññāvasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti.114.3Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.114.4Te tattha kalahaviggahavivādamāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti.114.5Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.114.6Ye diṭṭhiṁ gaṇhanti “sassato loko”ti vā …pe…114.7“neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā te diṭṭhivasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti, satthārato satthāraṁ ghaṭṭenti, dhammakkhānato dhammakkhānaṁ ghaṭṭenti, gaṇato gaṇaṁ ghaṭṭenti, diṭṭhiyā diṭṭhiṁ ghaṭṭenti, paṭipadāya paṭipadaṁ ghaṭṭenti, maggato maggaṁ ghaṭṭenti.

115.1Atha vā te vivadanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—115.2“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…115.3nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.115.4Tesaṁ abhisaṅkhārā appahīnā;115.5abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā ghaṭṭenti, niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyā ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ … upapattiyā upapattiṁ … paṭisandhiyā paṭisandhiṁ … bhavena bhavaṁ … saṁsārena saṁsāraṁ … vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti vadanti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.115.6<b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—115.7saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ te ghaṭṭayantā vicaranti loke.

116.1Tenāha bhagavā—

117.1∥“Saññāvirattassa na santi ganthā,117.2Paññāvimuttassa na santi mohā;117.3Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,117.4Te ghaṭṭayantā vicaranti loke”ti.

118.1Māgaṇḍiyasuttaniddeso navamo.