Skip to content
True DhammaLibrary · Community
Ne 147 min read

Conveying Descriptions: Analysis

Paññattihāravibhaṅga

Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Public domain (CC0) via SuttaCentral

  • 0.1Netti
  • 0.2Paṭiniddesavāra
  • 0.3Vibhaṅga 11

0.4Paññattihāravibhaṅga

1.1Tattha katamo paññattihāro?1.2“Ekaṁ bhagavā dhammaṁ paññattīhi vividhāhi desetī”ti.

2.1Yā pakatikathāya desanā.2.2Ayaṁ nikkhepapaññatti.2.3Kā ca pakatikathāya desanā, cattāri saccāni.2.4Yathā bhagavā āha—2.5“idaṁ dukkhan”ti ayaṁ paññatti pañcannaṁ khandhānaṁ channaṁ dhātūnaṁ aṭṭhārasannaṁ dhātūnaṁ dvādasannaṁ āyatanānaṁ dasannaṁ indriyānaṁ nikkhepapaññatti.

3.1Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.3.2Yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti.3.3Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.3.4Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.3.5Yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.3.6Yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sadaraṁ saupāyāsanti vadāmi.

4.1Phasse ce …pe…4.2manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre.4.3Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.4.4Yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti.4.5Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.4.6Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.4.7Yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.4.8Yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sadaraṁ saupāyāsanti vadāmi.4.9Ayaṁ pabhavapaññatti dukkhassa ca samudayassa ca.

5.1Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ.5.2Yattha appatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti.5.3Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.5.4Yattha natthi saṅkhārānaṁ vuddhi, natthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.5.5Yattha natthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.5.6Yattha natthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, asokaṁ taṁ, bhikkhave, adaraṁ anupāyāsanti vadāmi.

6.1Phasse ce …pe…6.2manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre.6.3Viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ avirūḷhaṁ.6.4Yattha appatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti.6.5Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.6.6Yattha natthi saṅkhārānaṁ vuddhi, natthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.6.7Yattha natthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.6.8Yattha natthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, asokaṁ taṁ, bhikkhave, adaraṁ anupāyāsanti vadāmi.

7.1Ayaṁ pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.

8.1Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha.8.2Appamatto nipako sato, samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṁ pajānāti.8.3Kiñca yathābhūtaṁ pajānāti?8.4“Cakkhu aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.8.5“Rūpā aniccā”ti yathābhūtaṁ pajānāti “cakkhuviññāṇaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.8.6“Cakkhusamphasso anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.8.7Yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti.

9.1Sotaṁ …pe…9.2ghānaṁ …9.3jivhā …9.4kāyo …9.5“mano anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.9.6“Dhammā aniccā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.9.7“Manoviññāṇaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.9.8“Manosamphasso anicco”ti yathābhūtaṁ pajānāti.9.9Yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi aniccanti yathābhūtaṁ pajānāti.

10.1Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.

11.1Rūpaṁ, rādha, vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷaniyaṁ karotha, paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha.11.2Taṇhakkhayā dukkhakkhayo, dukkhakkhayā nibbānaṁ.11.3Vedanaṁ …pe…11.4saññaṁ …11.5saṅkhāre viññāṇaṁ vikiratha vidhamatha viddhaṁsetha vikīḷaniyaṁ karotha, paññāya taṇhakkhayāya paṭipajjatha.11.6Taṇhakkhayā dukkhakkhayo, dukkhakkhayā nibbānaṁ.

12.1Ayaṁ nirodhapaññatti nirodhassa, nibbidāpaññatti assādassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti nirodhassa.

13.1“So idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

14.1Ayaṁ paṭivedhapaññatti saccānaṁ, nikkhepapaññatti dassanabhūmiyā, bhāvanāpaññatti maggassa, sacchikiriyāpaññatti sotāpattiphalassa.14.2“So ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti.14.3“Ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.14.4“Ime āsavā asesaṁ nirujjhantī”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

15.1Ayaṁ uppādapaññatti khaye ñāṇassa, okāsapaññatti anuppāde ñāṇassa, bhāvanāpaññatti maggassa, pariññāpaññatti dukkhassa, pahānapaññatti samudayassa, ārambhapaññatti vīriyindriyassa, āhaṭanāpaññatti āsāṭikānaṁ, nikkhepapaññatti bhāvanābhūmiyā, abhinighātapaññatti pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ.

16.1Idaṁ “dukkhan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.16.2Ayaṁ “dukkhasamudayo”ti me, bhikkhave …pe…16.3ayaṁ “dukkhanirodho”ti me, bhikkhave ….16.4Ayaṁ “dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

17.1Ayaṁ desanāpaññatti saccānaṁ, nikkhepapaññatti sutamayiyā paññāya sacchikiriyāpaññatti anaññātaññassāmītindriyassa, pavattanāpaññatti dhammacakkassa.

18.1“Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ pariññeyyan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.18.2“So kho panāyaṁ dukkhasamudayo pahātabbo”ti me, bhikkhave …pe…18.3“so kho panāyaṁ dukkhanirodho sacchikātabbo”ti me, bhikkhave …pe…18.4“sā kho panāyaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvetabbā”ti me, bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

19.1Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, nikkhepapaññatti cintāmayiyā paññāya, sacchikiriyāpaññatti aññindriyassa.

20.1“Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ pariññātan”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.20.2“So kho panāyaṁ dukkhasamudayo pahīno”ti me, bhikkhave …pe…20.3so kho panāyaṁ dukkhanirodho sacchikato”ti me, bhikkhave …pe…20.4“sā kho panāyaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā bhāvitā”ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

21.1Ayaṁ bhāvanāpaññatti maggassa, nikkhepapaññatti bhāvanāmayiyā paññāya, sacchikiriyāpaññatti aññātāvino indriyassa, pavattanāpaññatti dhammacakkassa.

22.1“Tulamatulañca sambhavaṁ,22.2Bhavasaṅkhāramavassaji muni;22.3Ajjhattarato samāhito,22.4Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.

23.1“Tulan”ti saṅkhāradhātu.23.2“Atulan”ti nibbānadhātu, “tulamatulañca sambhavan”ti abhiññāpaññatti sabbadhammānaṁ.23.3Nikkhepapaññatti dhammapaṭisambhidāya.23.4“Bhavasaṅkhāramavassaji munī”ti pariccāgapaññatti samudayassa.23.5Pariññāpaññatti dukkhassa.23.6“Ajjhattarato samāhito”ti bhāvanāpaññatti kāyagatāya satiyā.23.7Ṭhitipaññatti cittekaggatāya.23.8“Abhindi kavacamivattasambhavan”ti abhinibbidāpaññatti cittassa, upādānapaññatti sabbaññutāya, padālanāpaññatti avijjaṇḍakosānaṁ.23.9Tenāha bhagavā “tulamatulañca sambhavan”ti.

24.1“Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṁ,24.2Kāmesu so jantu kathaṁ nameyya;24.3Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā,24.4Tesaṁ satīmā vinayāya sikkhe”ti.

25.1<b>“Yo dukkhan”</b>ti vevacanapaññatti ca dukkhassa pariññāpaññatti ca.25.2<b>“Yatonidānan”</b>ti pabhavapaññatti ca samudayassa pahānapaññatti ca.25.3<b>“Addakkhī”</b>ti vevacanapaññatti ca ñāṇacakkhussa paṭivedhapaññatti ca.25.4<b>“Kāmesu so jantu kathaṁ nameyyā”</b>ti vevacanapaññatti ca kāmataṇhāya abhinivesapaññatti ca.25.5<b>“Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā”</b>ti paccatthikato dassanapaññatti kāmānaṁ.25.6Kāmā hi aṅgārakāsūpamā maṁsapesūpamā pāvakakappā papātauragopamā ca.25.7<b>“Tesaṁ satīmā”</b>ti apacayapaññatti pahānāya, nikkhepapaññatti kāyagatāya satiyā, bhāvanāpaññatti maggassa.25.8<b>“Vinayāya sikkhe”</b>ti paṭivedhapaññatti rāgavinayassa dosavinayassa mohavinayassa.25.9<b>“Jantū”</b>ti vevacanapaññatti yogissa.25.10Yadā hi yogī kāmā saṅgoti pajānāti.25.11So kāmānaṁ anuppādāya kusale dhamme uppādayati, so anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya vāyamati.25.12Ayaṁ vāyāmapaññatti appattassa pattiyā.25.13Nikkhepapaññatti oramattikāya asantuṭṭhiyā.25.14Tattha so uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā vāyamatīti ayaṁ appamādapaññatti bhāvanāya, nikkhepapaññatti vīriyindriyassa, ārakkhapaññatti kusalānaṁ dhammānaṁ, ṭhitipaññatti adhicittasikkhāya.25.15Tenāha bhagavā “yo dukkhamaddakkhi yatonidānan”ti.

26.1“Mohasambandhano loko,26.2bhabbarūpova dissati;26.3Upadhibandhano bālo,26.4tamasā parivārito;26.5Assirī viya khāyati,26.6passato natthi kiñcanan”ti.

27.1<b>“Mohasambandhano loko”</b>ti desanāpaññatti vipallāsānaṁ.27.2<b>“Bhabbarūpova dissatī”</b>ti viparītapaññatti lokassa.27.3<b>“Upadhibandhano bālo”</b>ti pabhavapaññatti pāpakānaṁ icchāvacarānaṁ, kiccapaññatti pariyuṭṭhānānaṁ.27.4Balavapaññatti kilesānaṁ.27.5Virūhanāpaññatti saṅkhārānaṁ.27.6<b>“Tamasā parivārito”</b>ti desanāpaññatti avijjandhakārassa vevacanapaññatti ca.27.7<b>“Assirī viya khāyatī”</b>ti dassanapaññatti dibbacakkhussa, nikkhepapaññatti paññācakkhussa.27.8<b>“Passato natthi kiñcanan”</b>ti paṭivedhapaññatti sattānaṁ, rāgo kiñcanaṁ doso kiñcanaṁ moho kiñcanaṁ.27.9Tenāha bhagavā “mohasambandhano loko”ti.

28.1“Atthi, bhikkhave, ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, no cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ.28.2Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyetha.28.3Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhataṁ, tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti.

29.1“No cetaṁ, bhikkhave, abhavissa ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhatan”ti desanāpaññatti nibbānassa vevacanapaññatti ca.29.2“Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyethā”ti vevacanapaññatti saṅkhatassa upanayanapaññatti ca.29.3“Yasmā ca kho, bhikkhave, atthi ajātaṁ abhūtaṁ akataṁ asaṅkhatan”ti vevacanapaññatti nibbānassa jotanāpaññatti ca.29.4“Tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṁ paññāyatī”ti ayaṁ vevacanapaññatti nibbānassa, niyyānikapaññatti maggassa, nissaraṇapaññatti saṁsārato.29.5Tenāha bhagavā “no cetaṁ, bhikkhave, abhavissā”ti.29.6Tenāha āyasmā mahākaccāyano “ekaṁ bhagavā dhammaṁ, paññattīhi vividhāhi desetī”ti.

29.7Niyutto paññatti hāro.