0.31.3. Ānāpānassatikathā
1.01.3.1 Gaṇanavāra
1.1PTS 1.162Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti—1.2aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
2.1Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni?2.2Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṁ samādhissa upakāraṁ.2.3Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṁ.2.4Thinamiddhaṁ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṁ.2.5Uddhaccaṁ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṁ.2.6Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṁ samādhissa upakāraṁ.2.7Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṁ samādhissa upakāraṁ.2.8Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṁ samādhissa upakāraṁ.2.9Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā.2.10Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.
2.11Gaṇanavāro paṭhamo.
3.01.3.2. Soḷasañāṇaniddesa
3.1PTS 1.163Imehi soḷasahi ākārehi uducitaṁ cittaṁ samuducitaṁ cittaṁ ekatte santiṭṭhati, nīvaraṇehi visujjhati.3.2Katame te ekattā?3.3Nekkhammaṁ ekattaṁ, abyāpādo ekattaṁ, ālokasaññā ekattaṁ, avikkhepo ekattaṁ, dhammavavatthānaṁ ekattaṁ, ñāṇaṁ ekattaṁ, pāmojjaṁ ekattaṁ, sabbepi kusalā dhammā ekattā.
4.1<b>Nīvaraṇā</b>ti, katame te nīvaraṇā?4.2Kāmacchando nīvaraṇaṁ, byāpādo nīvaraṇaṁ, thinamiddhaṁ nīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccaṁ nīvaraṇaṁ, vicikicchā nīvaraṇaṁ, avijjā nīvaraṇaṁ, arati nīvaraṇaṁ, sabbepi akusalā dhammā nīvaraṇā.
5.1<b>Nīvaraṇā</b>ti, kenaṭṭhena nīvaraṇā?5.2Niyyānāvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā.
6.1Katame <b>te niyyānā</b>?
7.1Nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.7.2Tena ca nekkhammena ariyā niyyanti.7.3Kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.7.4Tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—7.5kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.
8.1Abyāpādo ariyānaṁ niyyānaṁ.8.2Tena ca abyāpādena ariyā niyyanti.8.3Byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.8.4Tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—8.5byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.
9.1Ālokasaññā ariyānaṁ niyyānaṁ.9.2Tāya ca ālokasaññāya ariyā niyyanti.9.3Thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.9.4Tena ca thinamiddhena nivutattā ālokasaññaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—9.5thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.
10.1Avikkhepo ariyānaṁ niyyānaṁ.10.2Tena ca avikkhepena ariyā niyyanti.10.3Uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ.10.4Tena ca uddhaccena nivutattā avikkhepaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—10.5uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ.
11.1Dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.11.2Tena ca dhammavavatthānena ariyā niyyanti.11.3Vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ.11.4Tāya ca vicikicchāya nivutattā dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—11.5vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ.
12.1Ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.12.2Tena ca ñāṇena ariyā niyyanti.12.3Avijjā niyyānāvaraṇaṁ.12.4Tāya ca avijjāya nivutattā ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—12.5avijjā niyyānāvaraṇaṁ.
13.1Pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.13.2Tena ca pāmojjena ariyā niyyanti.13.3Arati niyyānāvaraṇaṁ.13.4Tāya ca aratiyā nivutattā pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—13.5arati niyyānāvaraṇaṁ.
14.1Sabbepi kusalā dhammā ariyānaṁ niyyānaṁ.14.2Tehi ca kusalehi dhammehi ariyā niyyanti.14.3Sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.14.4Tehi ca akusalehi dhammehi nivutattā kusale dhamme ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—14.5sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.
14.6Soḷasañāṇaniddeso dutiyo.
15.0.11.3.3. Upakkilesañāṇaniddesa
15.0.21.3.3.1. Paṭhamacchakka
15.1PTS 1.164Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā katame aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti?15.2Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattavikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.15.3Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.15.4Assāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.15.5Passāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.15.6Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.15.7Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.
16.1Anugacchanā ca assāsaṁ,16.2Passāsaṁ anugacchanā;16.3Sati ajjhattavikkhepā-16.4Kaṅkhanā bahiddhāvikkhepapatthanā.
17.1Assāsenābhitunnassa,17.2Passāsapaṭilābhe mucchanā;17.3Passāsenābhitunnassa,17.4Assāsapaṭilābhe mucchanā.
18.1Cha ete upakkilesā,18.2Ānāpānassatisamādhissa;18.3Yehi vikkhippamānassa,18.4No ca cittaṁ vimuccati;18.5Vimokkhaṁ appajānantā,18.6Te honti parapattiyāti.
19.01.3.3.2. Dutiyacchakka
19.1Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—19.2samādhissa paripantho.19.3Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—19.4samādhissa paripantho.19.5Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—19.6samādhissa paripantho.19.7Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—19.8samādhissa paripantho.19.9Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—19.10samādhissa paripantho.19.11Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—19.12samādhissa paripantho.
20.1PTS 1.165Nimittaṁ āvajjamānassa,20.2assāse vikkhipate mano;20.3Assāsaṁ āvajjamānassa,20.4nimitte cittaṁ vikampati.
21.1Nimittaṁ āvajjamānassa,21.2passāse vikkhipate mano;21.3Passāsaṁ āvajjamānassa,21.4nimitte cittaṁ vikampati.
22.1Assāsaṁ āvajjamānassa,22.2passāse vikkhipate mano;22.3Passāsaṁ āvajjamānassa,22.4assāse cittaṁ vikampati.
23.1Cha ete upakkilesā,23.2Ānāpānassatisamādhissa;23.3Yehi vikkhippamānassa,23.4No ca cittaṁ vimuccati;23.5Vimokkhaṁ appajānantā,23.6Te honti parapattiyāti.
24.01.3.3.3. Tatiyacchakka
24.1Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ—24.2samādhissa paripantho.24.3Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ—24.4samādhissa paripantho.24.5Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ—24.6samādhissa paripantho.24.7Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ—24.8samādhissa paripantho.24.9Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ—24.10samādhissa paripantho.24.11Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ—24.12samādhissa paripantho.
25.1Atītānudhāvanaṁ cittaṁ,25.2Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ līnaṁ;25.3Atipaggahitaṁ abhinataṁ,25.4Apanataṁ cittaṁ na samādhiyati.
26.1Cha ete upakkilesā,26.2Ānāpānassatisamādhissa;26.3Yehi upakkiliṭṭhasaṅkappo,26.4Adhicittaṁ nappajānātīti.
27.1PTS 1.166Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattaṁ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.27.2Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.27.3Assāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.27.4Passāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.27.5Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.27.6Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
28.1Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.2Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.3Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.4Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.5Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.6Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.7Atītānudhāvanena cittena vikkhepānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.8Anāgatapaṭikaṅkhanena cittena vikampitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.9Līnena cittena kosajjānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.10Atipaggahitena cittena uddhaccānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.11Abhinatena cittena rāgānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.28.12Apanatena cittena byāpādānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
29.1Ānāpānassati yassa,29.2paripuṇṇā abhāvitā;29.3Kāyopi iñjito hoti,29.4cittampi hoti iñjitaṁ;29.5Kāyopi phandito hoti,29.6cittampi hoti phanditaṁ.
30.1Ānāpānassati yassa,30.2Paripuṇṇā subhāvitā;30.3Kāyopi aniñjito hoti,30.4Cittampi hoti aniñjitaṁ;30.5Kāyopi aphandito hoti,30.6Cittampi hoti aphanditanti.
31.1Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā ime aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti.
31.2Upakkilesañāṇaniddeso tatiyo.
32.01.3.4. Vodānañāṇaniddesa
32.1PTS 1.167Katamāni terasa vodāne ñāṇāni?32.2Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ;32.3taṁ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati—32.4evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.5Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ;32.6taṁ vivajjayitvā tattheva adhimoceti—32.7evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.8Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ;32.9taṁ paggaṇhitvā kosajjaṁ pajahati—32.10evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.11Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ;32.12taṁ viniggaṇhitvā uddhaccaṁ pajahati—32.13evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.14Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ;32.15taṁ sampajāno hutvā rāgaṁ pajahati—32.16evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.17Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ;32.18taṁ sampajāno hutvā byāpādaṁ pajahati—32.19evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.32.20Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṁ cittaṁ pariyodātaṁ ekattagataṁ hoti.
33.1Katame te ekattā?33.2Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṁ, nirodhupaṭṭhānekattaṁ.33.3Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ cāgādhimuttānaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattañca adhicittamanuyuttānaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṁ, nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṁ—33.4imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṁ cittaṁ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti, upekkhānubrūhitañca, ñāṇena ca sampahaṁsitaṁ.
34.1PTS 1.168Paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?34.2Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.34.3Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.34.4Ādissa kati lakkhaṇāni?34.5Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.34.6Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.34.7Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.34.8Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.34.9Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.34.10Tena vuccati—34.11“paṭhamaṁ jhānaṁ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.
35.1Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.35.2Majjhassa kati lakkhaṇāni?35.3Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.35.4Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.35.5Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati—35.6paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.35.7Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni.35.8Tena vuccati—35.9“paṭhamaṁ jhānaṁ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.
36.1Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.36.2Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?36.3Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.36.4Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.36.5Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.36.6Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.36.7Tena vuccati—36.8“paṭhamaṁ jhānaṁ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.36.9Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
37.1Dutiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?37.2Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ …pe…37.3evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
38.1PTS 1.169Tatiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…38.2evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
39.1Catutthassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…39.2evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
40.1Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā …pe…40.2viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …40.3ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …40.4nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…40.5evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca …pe…40.6paññāsampannañca.
41.1Aniccānupassanāya ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…41.2evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.41.3Dukkhānupassanāya …pe…41.4anattānupassanāya …41.5nibbidānupassanāya …41.6virāgānupassanāya …41.7nirodhānupassanāya …41.8paṭinissaggānupassanāya …41.9khayānupassanāya …41.10vayānupassanāya …41.11vipariṇāmānupassanāya …41.12animittānupassanāya …41.13appaṇihitānupassanāya …41.14suññatānupassanāya …41.15adhipaññādhammavipassanāya …41.16yathābhūtañāṇadassanāya …41.17ādīnavānupassanāya …41.18paṭisaṅkhānupassanāya …41.19vivaṭṭanānupassanāya …
42.1PTS 1.170Sotāpattimaggassa …pe…42.2sakadāgāmimaggassa …42.3anāgāmimaggassa …42.4arahattamaggassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?42.5Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.42.6Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.42.7Ādissa kati lakkhaṇāni?42.8Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.42.9Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.42.10Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati—42.11arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.42.12Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.42.13Tena vuccati—42.14“arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
43.1Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe.43.2Majjhassa kati lakkhaṇāni?43.3Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.43.4Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.43.5Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.43.6Tena vuccati—43.7“arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
44.1Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.44.2Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?44.3Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.44.4Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.44.5Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.44.6Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.44.7Tena vuccati—44.8“arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.44.9Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
45.1Nimittaṁ assāsapassāsā,45.2Anārammaṇamekacittassa;45.3Ajānato ca tayo dhamme,45.4Bhāvanā nupalabbhati.
46.1PTS 1.171Nimittaṁ assāsapassāsā,46.2Anārammaṇamekacittassa;46.3Jānato ca tayo dhamme,46.4Bhāvanā upalabbhatīti.
47.1Kathaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati?47.2Seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.47.3Tamenaṁ puriso kakacena chindeyya.47.4Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti;47.5na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti.47.6Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.47.7Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.47.8Evaṁ upanibandhanā nimittaṁ.47.9Yathā kakacadantā, evaṁ assāsapassāsā.47.10Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.47.11Evamevaṁ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṁ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.47.12Visesamadhigacchati padhānañca.
48.1PTS 1.172Katamaṁ padhānaṁ?48.2Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṁ hoti—48.3idaṁ padhānaṁ.48.4Katamo payogo?48.5Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā vūpasammanti—48.6ayaṁ payogo.48.7Katamo viseso?48.8Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti.48.9Ayaṁ viseso.48.10Evaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.
49.1Ānāpānassati yassa,49.2paripuṇṇā subhāvitā;49.3Anupubbaṁ paricitā,49.4yathā buddhena desitā;49.5So imaṁ lokaṁ pabhāseti,49.6abbhā muttova candimāti.
50.1<b>Ānan</b>ti assāso, no passāso.50.2<b>Āpānan</b>ti passāso, no assāso.50.3Assāsavasena upaṭṭhānaṁ sati, passāsavasena upaṭṭhānaṁ sati.
51.1Yo assasati tassupaṭṭhāti, yo passasati tassupaṭṭhāti.51.2<b>Paripuṇṇā</b>ti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā, parivāraṭṭhena paripuṇṇā, paripūraṭṭhena paripuṇṇā.51.3<b>Subhāvitā</b>ti catasso bhāvanā—51.4tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.51.5Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
52.1PTS 1.173<b>Yānīkatā</b>ti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappatto.52.2Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.52.3Tena vuccati—52.4“yānīkatā”ti.52.5<b>Vatthukatā</b>ti yasmiṁ yasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti.52.6Yasmiṁ yasmiṁ vā pana vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti.52.7Tena vuccati—52.8“vatthukatā”ti.52.9<b>Anuṭṭhitā</b>ti vatthusmiṁ yena yena cittaṁ abhinīharati tena tena sati anuparivattati.52.10Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṁ abhinīharati.52.11Tena vuccati—52.12“anuṭṭhitā”ti.52.13<b>Paricitā</b>ti pariggahaṭṭhena paricitā, parivāraṭṭhena paricitā, paripūraṭṭhena paricitā.52.14Satiyā pariggaṇhanto jināti pāpake akusale dhamme.52.15Tena vuccati—52.16“paricitā”ti.52.17<b>Susamāraddhā</b>ti cattāro susamāraddhā—52.18tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena susamāraddhā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena susamāraddhā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā, tappaccanīkānaṁ kilesānaṁ susamūhatattā susamāraddhā.
53.1<b>Susaman</b>ti atthi samaṁ, atthi susamaṁ.53.2Katamaṁ samaṁ?53.3Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā—53.4idaṁ samaṁ.53.5Katamaṁ susamaṁ?53.6Yaṁ tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ ārammaṇaṁ nirodho nibbānaṁ—53.7idaṁ susamaṁ.53.8Iti idañca samaṁ idañca susamaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya.53.9Āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ.53.10Tena vuccati—53.11“susamāraddhā”ti.
54.1<b>Anupubbaṁ paricitā</b>ti dīghaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.54.2Dīghaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.54.3Rassaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.54.4Rassaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā …pe…54.5paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.54.6Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.54.7Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṁ paricitā ceva honti anuparicitā ca.54.8Tena vuccati—54.9“anupubbaparicitā”ti.
55.1PTS 1.174<b>Yathā</b>ti dasa yathatthā—55.2attadamathattho yathattho, attasamathattho yathattho, attaparinibbāpanattho yathattho, abhiññattho yathattho, pariññattho yathattho, pahānattho yathattho, bhāvanattho yathattho, sacchikiriyattho yathattho, saccābhisamayattho yathattho, nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho.
56.1<b>Buddho</b>ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi, balesu ca vasībhāvaṁ.
57.1<b>Buddho</b>ti kenaṭṭhena buddho?57.2Bujjhitā saccānīti—57.3buddho.57.4Bodhetā pajāyāti—57.5buddho.57.6Sabbaññutāya buddho.57.7Sabbadassāvitāya buddho.57.8Anaññaneyyatāya buddho.57.9Visavitāya buddho.57.10Khīṇāsavasaṅkhātena buddho.57.11Nirupalepasaṅkhātena buddho.57.12Ekantavītarāgoti—57.13buddho.57.14Ekantavītadosoti—57.15buddho.57.16Ekantavītamohoti—57.17buddho.57.18Ekantanikkilesoti—57.19buddho.57.20Ekāyanamaggaṁ gatoti—57.21buddho.57.22Eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti—57.23buddho.57.24Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā—57.25buddho.57.26Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ.57.27Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ—57.28buddhoti.57.29<b>Desitā</b>ti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito, attasamathattho yathattho yathā buddhena desito, attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito …pe…57.30nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito.
58.1PTS 1.175<b>So</b>ti gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā.58.2<b>Loko</b>ti khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko.58.3Eko loko—58.4sabbe sattā āhāraṭṭhitikā …pe…58.5aṭṭhārasa lokā—58.6aṭṭhārasa dhātuyo.58.7<b>Pabhāsetī</b>ti attadamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.58.8So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.58.9Attasamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.58.10So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.58.11Attaparinibbāpanatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.58.12So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti …pe…58.13nirodhe patiṭṭhāpakatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.58.14So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.
59.1<b>Abbhā muttova candimā</b>ti yathā abbhā, evaṁ kilesā.59.2Yathā cando, evaṁ ariyañāṇaṁ.59.3Yathā candimā devaputto, evaṁ bhikkhu.59.4Yathā cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca, evamevaṁ bhikkhu sabbakilesehi vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca.59.5Tena vuccati—59.6“abbhā muttova candimā”ti.59.7Imāni terasa vodāne ñāṇāni.
59.8Vodānañāṇaniddeso catuttho.
59.9Bhāṇavāro.
60.01.3.5. Satokāriñāṇaniddesa
60.1PTS 1.176Katamāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni?60.2Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.60.3So satova assasati sato passasati.60.4Dīghaṁ vā assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti.60.5Dīghaṁ vā passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti.60.6Rassaṁ vā assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti.60.7Rassaṁ vā passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti.60.8“Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati.60.9“Sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati.60.10“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati.60.11“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.60.12Pītipaṭisaṁvedī …pe…60.13sukhapaṭisaṁvedī …60.14cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī …60.15passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ …60.16cittapaṭisaṁvedī …60.17abhippamodayaṁ cittaṁ …60.18samādahaṁ cittaṁ …60.19vimocayaṁ cittaṁ …60.20aniccānupassī …60.21virāgānupassī …60.22nirodhānupassī …60.23“paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati.60.24“Paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
61.1<b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṁ ādāye, imasmiṁ dhamme, imasmiṁ vinaye, imasmiṁ dhammavinaye, imasmiṁ pāvacane, imasmiṁ brahmacariye, imasmiṁ satthusāsane.61.2Tena vuccati—61.3“idhā”ti.61.4<b>Bhikkhū</b>ti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekkho vā arahā vā akuppadhammo.61.5<b>Araññan</b>ti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.61.6<b>Rukkhamūlan</b>ti yattha bhikkhuno āsanaṁ paññattaṁ hoti mañco vā pīṭhaṁ vā bhisi vā taṭṭikā vā cammakhaṇḍo vā tiṇasantharo vā paṇṇasantharo vā palālasantharo vā, tattha bhikkhu caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.61.7<b>Suññan</b>ti kenaci anākiṇṇaṁ hoti gahaṭṭhehi vā pabbajitehi vā.61.8<b>Agāran</b>ti vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.61.9<b>Nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā</b>ti nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā.61.10<b>Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāyā</b>ti ujuko hoti kāyo ṭhito supaṇihito.61.11<b>Parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā</b>ti <b>parī</b>ti pariggahaṭṭho.61.12<b>Mukhan</b>ti niyyānaṭṭho.61.13<b>Satī</b>ti upaṭṭhānaṭṭho.61.14Tena vuccati—61.15“parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti.
62.1PTS 1.177<b>Satova assasati, sato passasatī</b>ti bāttiṁsāya ākārehi sato kārī hoti.62.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.62.3Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.62.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.62.5Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.62.6Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.62.7Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.62.8Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.62.9Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti …pe…62.10paṭinissaggānupassī assāsavasena …62.11paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.62.12Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
63.01.3.5.1. Paṭhamacatukkaniddesa
63.1Kathaṁ dīghaṁ assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti, dīghaṁ passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti?63.2Dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.63.3Dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.63.4Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.63.5Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.63.6Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.63.7Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṁ assāsapassāsāpi cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.63.8Imehi navahākārehi dīghaṁ assāsapassāsā kāyo.63.9Upaṭṭhānaṁ sati.63.10Anupassanā ñāṇaṁ.63.11Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;63.12sati upaṭṭhānañceva sati ca.63.13Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.63.14Tena vuccati—63.15“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
64.1PTS 1.178<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati?64.2Aniccato anupassati, no niccato.64.3Dukkhato anupassati, no sukhato.64.4Anattato anupassati, no attato.64.5Nibbindati, no nandati.64.6Virajjati, no rajjati.64.7Nirodheti, no samudeti.64.8Paṭinissajjati, no ādiyati.64.9Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati.64.10Dukkhato anupassanto sukhasaññaṁ pajahati.64.11Anattato anupassanto attasaññaṁ pajahati.64.12Nibbindanto nandiṁ pajahati.64.13Virajjanto rāgaṁ pajahati.64.14Nirodhento samudayaṁ pajahati.64.15Paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.64.16Evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.
65.1<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā—65.2tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.65.3Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.65.4Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.65.5Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
66.1Kathaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?66.2Kathaṁ vedanāya uppādo vidito hoti?66.3Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti—66.4paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti.66.5Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti …66.6kammasamudayā vedanāsamudayoti …66.7phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti.66.8Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vedanāya uppādo vidito hoti.66.9Evaṁ vedanāya uppādo vidito hoti.
67.1Kathaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?67.2Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.67.3Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.67.4Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.67.5Evaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
68.1PTS 1.179Kathaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti?68.2Avijjānirodhā vedanānirodhoti—68.3paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.68.4Taṇhānirodhā vedanānirodhoti …pe…68.5kammanirodhā vedanānirodhoti …pe…68.6phassanirodhā vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.68.7Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.68.8Evaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti.68.9Evaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
69.1Kathaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?69.2Kathaṁ saññāya uppādo vidito hoti?69.3Avijjāsamudayā saññāsamudayoti—69.4paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.69.5Taṇhāsamudayā saññāsamudayoti …pe…69.6kammasamudayā saññāsamudayoti …pe…69.7phassasamudayā saññāsamudayoti—69.8paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.69.9Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi saññāya uppādo vidito hoti.69.10Evaṁ saññāya uppādo vidito hoti.
70.1Kathaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?70.2Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.70.3Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.70.4Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.70.5Evaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
71.1Kathaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti?71.2Avijjānirodhā saññānirodhoti—71.3paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.71.4Taṇhānirodhā saññānirodhoti …pe…71.5kammanirodhā saññānirodhoti …pe…71.6phassanirodhā saññānirodhoti—71.7paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.71.8Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi saññāya atthaṅgamo vidito hoti.71.9Evaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti.71.10Evaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
72.1Kathaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?72.2Kathaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti?72.3Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti—72.4paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.72.5Taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti …pe…72.6kammasamudayā vitakkasamudayoti …pe…72.7saññāsamudayā vitakkasamudayoti—72.8paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.72.9Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.72.10Evaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.
73.1Kathaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?73.2Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.73.3Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.73.4Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.73.5Evaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
74.1PTS 1.180Kathaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti?74.2Avijjānirodhā vitakkanirodhoti—74.3paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.74.4Taṇhānirodhā vitakkanirodhoti …pe…74.5kammanirodhā vitakkanirodhoti …pe…74.6saññānirodhā vitakkanirodhoti—74.7paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.74.8Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.74.9Evaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti.74.10Evaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
75.1Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati …pe…75.2maggaṁ samodhāneti, dhamme samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati.
76.1<b>Indriyāni samodhānetī</b>ti kathaṁ indriyāni samodhāneti?76.2Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ samodhāneti.76.3Ayaṁ puggalo imāni indriyāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.76.4Tena vuccati—76.5“indriyāni samodhānetī”ti.
77.1<b>Gocarañca pajānātī</b>ti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.77.2Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ.77.3<b>Pajānātī</b>ti puggalo.77.4Pajānanā paññā.
78.1<b>Saman</b>ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.78.2<b>Attho</b>ti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.78.3<b>Paṭivijjhatī</b>ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.78.4Tena vuccati—78.5“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
79.1<b>Balāni samodhānetī</b>ti kathaṁ balāni samodhāneti?79.2Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṁ samodhāneti, kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṁ samodhāneti, pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṁ samodhāneti, uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṁ samodhāneti, avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṁ samodhāneti.79.3Ayaṁ puggalo imāni balāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.79.4Tena vuccati—79.5balāni samodhānetīti.79.6Gocarañca pajānātīti …pe…79.7tena vuccati—79.8“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
80.1PTS 1.181<b>Bojjhaṅge samodhānetī</b>ti kathaṁ bojjhaṅge samodhāneti?80.2Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgaṁ samodhāneti.80.3Ayaṁ puggalo ime bojjhaṅge imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.80.4Tena vuccati—80.5“bojjhaṅge samodhānetī”ti.80.6Gocarañca pajānātīti …pe…80.7tena vuccati—80.8“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
81.1<b>Maggaṁ samodhānetī</b>ti kathaṁ maggaṁ samodhāneti?81.2Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhiṁ samodhāneti, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappaṁ samodhāneti, pariggahaṭṭhena sammāvācaṁ samodhāneti, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammantaṁ samodhāneti, vodānaṭṭhena sammāājīvaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsatiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhiṁ samodhāneti.81.3Ayaṁ puggalo imaṁ maggaṁ imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.81.4Tena vuccati—81.5“maggaṁ samodhānetī”ti.81.6Gocarañca pajānātīti …pe…81.7tena vuccati—81.8“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
82.1PTS 1.182<b>Dhamme samodhānetī</b>ti kathaṁ dhamme samodhāneti?82.2Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni samodhāneti, akampiyaṭṭhena balāni samodhāneti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅge samodhāneti, hetuṭṭhena maggaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānaṁ samodhāneti, padahanaṭṭhena sammappadhānaṁ samodhāneti, ijjhanaṭṭhena iddhipādaṁ samodhāneti tathaṭṭhena saccaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samathaṁ samodhāneti, anupassanaṭṭhena vipassanaṁ samodhāneti, ekarasaṭṭhena samathavipassanaṁ samodhāneti, anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ samodhāneti, saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhiṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiṁ samodhāneti, vimuttaṭṭhena vimokkhaṁ samodhāneti, paṭivedhaṭṭhena vijjaṁ samodhāneti, pariccāgaṭṭhena vimuttiṁ samodhāneti, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ samodhāneti, paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ samodhāneti, chandaṁ mūlaṭṭhena samodhāneti, manasikāraṁ samuṭṭhānaṭṭhena samodhāneti, phassaṁ samodhānaṭṭhena samodhāneti, vedanaṁ samosaraṇaṭṭhena samodhāneti, samādhiṁ pamukhaṭṭhena samodhāneti, satiṁ ādhipateyyaṭṭhena samodhāneti, paññaṁ taduttaraṭṭhena samodhāneti, vimuttiṁ sāraṭṭhena samodhāneti, amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena samodhāneti.82.3Ayaṁ puggalo ime dhamme imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.82.4Tena vuccati—82.5“dhamme samodhānetī”ti.
83.1<b>Gocarañca pajānātī</b>ti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.83.2Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ <b>pajānātī</b>ti puggalo.83.3Pajānanā paññā.83.4<b>Saman</b>ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.83.5<b>Attho</b>ti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.83.6<b>Paṭivijjhatī</b>ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.83.7Tena vuccati—83.8“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
84.1PTS 1.183Kathaṁ rassaṁ assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti, rassaṁ passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti?84.2Rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.84.3Rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.84.4Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati.84.5Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati.84.6Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.84.7Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.84.8Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.84.9Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi rassā assāsapassāsā cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.84.10Imehi navahākārehi rassā assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.84.11Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;84.12sati upaṭṭhānañceva sati ca.84.13Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.84.14Tena vuccati—84.15“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
85.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…85.2evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.85.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…85.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.85.5Rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…85.6rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…85.7tena vuccati—85.8“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
86.1Kathaṁ “sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?86.2<b>Kāyo</b>ti dve kāyā—86.3nāmakāyo ca rūpakāyo ca.86.4Katamo nāmakāyo?86.5Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro, nāmañca nāmakāyo ca, ye ca vuccanti cittasaṅkhārā—86.6ayaṁ nāmakāyo.86.7Katamo rūpakāyo?86.8Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ, assāso ca passāso ca, nimittañca upanibandhanā, ye ca vuccanti kāyasaṅkhārā—86.9ayaṁ rūpakāyo.
87.1Kathaṁ te kāyā paṭividitā honti?87.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.87.3Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.87.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.87.5Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.87.6Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.87.7Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.87.8Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.87.9Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
88.1PTS 1.184Āvajjato te kāyā paṭividitā honti, pajānato te kāyā paṭividitā honti, passato te kāyā paṭividitā honti, paccavekkhato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ adhiṭṭhahato te kāyā paṭividitā honti, saddhāya adhimuccato te kāyā paṭividitā honti, vīriyaṁ paggaṇhato te kāyā paṭividitā honti, satiṁ upaṭṭhāpayato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ samādahato te kāyā paṭividitā honti, paññāya pajānato te kāyā paṭividitā honti, abhiññeyyaṁ abhijānato te kāyā paṭividitā honti, pariññeyyaṁ parijānato te kāyā paṭividitā honti, pahātabbaṁ pajahato te kāyā paṭividitā honti, bhāvetabbaṁ bhāvayato te kāyā paṭividitā honti, sacchikātabbaṁ sacchikaroto te kāyā paṭividitā honti.88.2Evaṁ te kāyā paṭividitā honti.88.3Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.88.4Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati.88.5Sati upaṭṭhānañceva sati ca.88.6Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.88.7Tena vuccati—88.8“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
89.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…89.2evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.89.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…89.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.
90.1Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.90.2Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā.90.3Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā.90.4Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā.90.5Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkhati, satiṁ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṁ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto sikkhati, pahātabbaṁ pajahanto sikkhati, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkhati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.
91.1Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…91.2sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…91.3tena vuccati—91.4“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
92.1Kathaṁ “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?92.2Katamo kāyasaṅkhāro?92.3Dīghaṁ assāsā kāyikā.92.4Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.92.5Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.92.6Dīghaṁ passāsā kāyikā.92.7Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.92.8Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.92.9Rassaṁ assāsā rassaṁ passāsā.92.10Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsā sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsā kāyikā.92.11Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.92.12Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
93.1PTS 1.185Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā pakampanā—93.2passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.93.3Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā santaṁ sukhumaṁ passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.
94.1Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.94.2Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā na hoti;94.3na ca naṁ taṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.
95.1PTS 1.186Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.95.2Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti.95.3Ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;95.4tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.95.5Yathā kathaṁ viya?95.6Seyyathāpi kaṁse ākoṭite paṭhamaṁ oḷārikā saddā pavattanti.95.7Oḷārikānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde, atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti.95.8Sukhumakānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde, atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṁ pavattati.95.9Evamevaṁ paṭhamaṁ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti;95.10oḷārikānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse, atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti.95.11Sukhumakānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse, atha pacchā sukhumakaassāsapassāsānaṁ nimittārammaṇatāpi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
96.1Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;96.2tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.96.3Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.96.4Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;96.5sati upaṭṭhānañceva sati ca.96.6Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.96.7Tena vuccati—96.8“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
97.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…97.2evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.97.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…97.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.97.5Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ, assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.97.6Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;97.7yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;97.8yo tattha dassanaṭṭho ayaṁ adhipaññāsikkhā.97.9Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati …pe…97.10sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…97.11passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…97.12tena vuccati—97.13“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
98.1Aṭṭha anupassanāñāṇāni, aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo, cattāri suttantikavatthūni kāye kāyānupassanāya.
98.2Bhāṇavāro.
99.01.3.5.2. Dutiyacatukkaniddesa
99.1PTS 1.187Kathaṁ “pītipaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati “pītipaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?99.2Katamā pīti?99.3Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.99.4Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.99.5Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ …pe…99.6rassaṁ assāsavasena, rassaṁ passāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.99.7Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—99.8ayaṁ pīti.
100.1Kathaṁ sā pīti paṭividitā hoti?100.2Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.100.3Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.100.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.100.5Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.100.6Rassaṁ assāsavasena …pe…100.7rassaṁ passāsavasena …100.8sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena …100.9sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena …100.10passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena …100.11passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.100.12Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.100.13Āvajjato sā pīti paṭividitā hoti, jānato …100.14passato …100.15paccavekkhato …100.16cittaṁ adhiṭṭhahato …100.17saddhāya adhimuccato …100.18vīriyaṁ paggaṇhato …100.19satiṁ upaṭṭhāpayato …100.20cittaṁ samādahato …100.21paññāya pajānato …100.22abhiññeyyaṁ abhijānato …100.23pariññeyyaṁ parijānato …100.24pahātabbaṁ pajahato …100.25bhāvetabbaṁ bhāvayato …100.26sacchikātabbaṁ sacchikaroto sā pīti paṭividitā hoti.100.27Evaṁ sā pīti paṭividitā hoti.
101.1Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.101.2Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;101.3sati upaṭṭhānañceva sati ca.101.4Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.101.5Tena vuccati—101.6“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
102.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?102.2Aniccato anupassati …pe…102.3evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.102.4<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…102.5āsevanaṭṭhena bhāvanā.102.6Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…102.7pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…102.8pajānanto indriyāni samodhāneti.102.9Tena vuccati—102.10“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
103.1PTS 1.188Kathaṁ “sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?103.2<b>Sukhan</b>ti dve sukhāni—103.3kāyikañca sukhaṁ, cetasikañca sukhaṁ.103.4Katamaṁ kāyikaṁ sukhaṁ?103.5Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ, kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—103.6idaṁ kāyikaṁ sukhaṁ.103.7Katamaṁ cetasikaṁ sukhaṁ?103.8Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ, cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—103.9idaṁ cetasikaṁ sukhaṁ.
104.1Kathaṁ te sukhā paṭividitā honti?104.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.104.3Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti.104.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.104.5Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti …pe…104.6sacchikātabbaṁ sacchikaroto te sukhā paṭividitā honti.104.7Evaṁ te sukhā paṭividitā honti.104.8Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.104.9Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;104.10sati upaṭṭhānañceva sati ca.104.11Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.104.12Tena vuccati—104.13“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
105.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.105.2Aniccato anupassati …pe…105.3evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.105.4<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…105.5āsevanaṭṭhena bhāvanā.105.6Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…105.7sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…105.8pajānanto indriyāni samodhāneti.105.9Tena vuccati—105.10“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
106.1Kathaṁ “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?106.2Katamo cittasaṅkhāro?106.3Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—106.4ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.106.5Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—106.6ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā …pe…106.7sukhapaṭisaṁvedī assāsavasena …106.8sukhapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—106.9ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā—106.10ayaṁ cittasaṅkhāro.
107.1PTS 1.189Kathaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti?107.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.107.3Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.107.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.107.5Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti …pe…107.6sacchikātabbaṁ sacchikaroto te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.107.7Evaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.107.8Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;107.9sati upaṭṭhānañceva sati ca.107.10Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.107.11Tena vuccati—107.12“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
108.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?108.2Aniccato anupassati …pe…108.3evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.108.4<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…108.5āsevanaṭṭhena bhāvanā.108.6Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…108.7cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…108.8pajānanto indriyāni samodhāneti.108.9Tena vuccati—108.10“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
109.1Kathaṁ “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?109.2Katamo cittasaṅkhāro?109.3Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—109.4ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.109.5Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.109.6Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—109.7ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.109.8Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.109.9Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsavasena …109.10cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—109.11ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.109.12Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.109.13Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.109.14Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;109.15sati upaṭṭhānañceva sati ca.109.16Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.109.17Tena vuccati—109.18“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
110.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati …pe…110.2evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.110.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…110.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.110.5Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…110.6passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…110.7pajānanto indriyāni samodhāneti.110.8Tena vuccati—110.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
111.1Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni vedanāsu vedanānupassanāya.
112.01.3.5.3. Tatiyacatukkaniddesa
112.1PTS 1.190Kathaṁ “cittapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?112.2Katamaṁ taṁ cittaṁ?112.3Dīghaṁ assāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.112.4Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.112.5Dīghaṁ passāsavasena …pe…112.6passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsavasena …112.7passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.112.8Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu—112.9idaṁ cittaṁ.
113.1Kathaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti?113.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.113.3Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.113.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.113.5Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti …pe…113.6sacchikātabbaṁ sacchikaroto taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.113.7Evaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.113.8Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.113.9Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;113.10sati upaṭṭhānañceva sati ca.113.11Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.113.12Tena vuccati—113.13“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
114.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…114.2evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.114.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…114.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.114.5Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…114.6cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…114.7pajānanto indriyāni samodhāneti.114.8Tena vuccati—114.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
115.1Kathaṁ “abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?115.2Katamo cittassa abhippamodo?115.3Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.115.4Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.115.5Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.115.6Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa …pe…115.7cittapaṭisaṁvedī assāsavasena …115.8cittapaṭisaṁvedī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.115.9Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—115.10ayaṁ cittassa abhippamodo.115.11Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.115.12Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;115.13sati upaṭṭhānañceva sati ca.115.14Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.115.15Tena vuccati—115.16“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
116.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…116.2evaṁ taṁ cittaṁ anupassatīti.116.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…116.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.116.5Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…116.6abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…116.7pajānanto indriyāni samodhāneti.116.8Tena vuccati—116.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
117.1PTS 1.191Kathaṁ “samādahaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “samādahaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?117.2Katamo samādhi?117.3Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.117.4Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…117.5samādahaṁ cittaṁ assāsavasena …pe…117.6samādahaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.117.7Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—117.8ayaṁ samādhi.117.9Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.117.10Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;117.11sati upaṭṭhānañceva sati ca.117.12Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.117.13Tena vuccati—117.14“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
118.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…118.2evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.118.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…118.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.118.5Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…118.6samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…118.7pajānanto indriyāni samodhāneti.118.8Tena vuccati—118.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
119.1Kathaṁ “vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?119.2“Rāgato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “rāgato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.119.3“Dosato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “dosato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.119.4“Mohato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati …pe…119.5mānato vimocayaṁ cittaṁ …119.6diṭṭhiyā vimocayaṁ cittaṁ …119.7vicikicchāya vimocayaṁ cittaṁ …119.8thinato vimocayaṁ cittaṁ …119.9uddhaccato vimocayaṁ cittaṁ …119.10ahirikato vimocayaṁ cittaṁ …119.11“anottappato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “anottappato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.119.12Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati …pe….
120.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…120.2evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.120.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…120.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.120.5Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…120.6vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…120.7pajānanto indriyāni samodhāneti.120.8Tena vuccati—120.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
121.1Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya.
122.01.3.5.4. Catutthacatukkaniddesa
122.1PTS 1.192Kathaṁ “aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati?122.2<b>Aniccan</b>ti kiṁ aniccaṁ?122.3Pañcakkhandhā aniccā.122.4Kenaṭṭhena aniccā?122.5Uppādavayaṭṭhena aniccā.122.6Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?122.7Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati.122.8Pañcannaṁ khandhānaṁ udayabbayaṁ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.
123.1“Rūpe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.123.2“Vedanāya …pe…123.3saññāya …123.4saṅkhāresu …123.5viññāṇe …123.6cakkhusmiṁ …pe…123.7jarāmaraṇe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.123.8Aniccānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.123.9Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;123.10sati upaṭṭhānañceva sati ca.123.11Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.123.12Tena vuccati—123.13“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
124.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…124.2evaṁ te dhamme anupassati.124.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…124.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.124.5Aniccānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…124.6aniccānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…124.7pajānanto indriyāni samodhāneti.124.8Tena vuccati—124.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
125.1Kathaṁ “virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati?125.2Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.125.3“Rūpe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.125.4Vedanāya …pe…125.5saññāya …125.6saṅkhāresu …125.7viññāṇe …125.8cakkhusmiṁ …pe…125.9jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.125.10“Jarāmaraṇe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.125.11Virāgānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.125.12Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;125.13sati upaṭṭhānañceva sati ca.125.14Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.125.15Tena vuccati—125.16“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
126.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…126.2evaṁ te dhamme anupassati.126.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…126.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.126.5Virāgānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…126.6virāgānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…126.7pajānanto indriyāni samodhāneti.126.8Tena vuccati—126.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
127.1Kathaṁ “nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati?127.2Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.127.3“Rūpe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.127.4Vedanāya …pe…127.5saññāya …127.6saṅkhāresu …127.7viññāṇe …127.8cakkhusmiṁ …pe…127.9jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.127.10“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
128.1Katihākārehi avijjāya ādīnavo hoti?128.2Katihākārehi avijjā nirujjhati?128.3Pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.128.4Aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.
129.1PTS 1.193Katamehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti?129.2Aniccaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, anattaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, santāpaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, vipariṇāmaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti—129.3imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.
130.1Katamehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati?130.2Nidānanirodhena avijjā nirujjhati, samudayanirodhena avijjā nirujjhati, jātinirodhena avijjā nirujjhati, pabhavanirodhena avijjā nirujjhati, hetunirodhena avijjā nirujjhati, paccayanirodhena avijjā nirujjhati, ñāṇuppādena avijjā nirujjhati, nirodhupaṭṭhānena avijjā nirujjhati—130.3imehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.130.4Imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavaṁ disvā—130.5imehi aṭṭhahākārehi avijjānirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.130.6“Avijjāya nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “avijjāya nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
131.1Katihākārehi saṅkhāresu ādīnavo hoti, katihākārehi saṅkhārā nirujjhanti …pe…131.2katihākārehi viññāṇe ādīnavo hoti, katihākārehi viññāṇaṁ nirujjhati …131.3katihākārehi nāmarūpe ādīnavo hoti, katihākārehi nāmarūpaṁ nirujjhati …131.4katihākārehi saḷāyatane ādīnavo hoti, katihākārehi saḷāyatanaṁ nirujjhati …131.5katihākārehi phasse ādīnavo hoti, katihākārehi phasso nirujjhati …131.6katihākārehi vedanāya ādīnavo hoti, katihākārehi vedanā nirujjhati …131.7katihākārehi taṇhāya ādīnavo hoti, katihākārehi taṇhā nirujjhati …131.8katihākārehi upādāne ādīnavo hoti, katihākārehi upādānaṁ nirujjhati …131.9katihākārehi bhave ādīnavo hoti, katihākārehi bhavo nirujjhati …131.10katihākārehi jātiyā ādīnavo hoti, katihākārehi jāti nirujjhati …131.11katihākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, katihākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?131.12Pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.
132.1PTS 1.194Katamehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti?132.2Aniccaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena …pe…132.3anattaṭṭhena …pe…132.4santāpaṭṭhena …pe…132.5vipariṇāmaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti—132.6imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti.
133.1Katamehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?133.2Nidānanirodhena jarāmaraṇaṁ nirujjhati, samudayanirodhena …pe…133.3jātinirodhena …pe…133.4pabhavanirodhena …133.5hetunirodhena …133.6paccayanirodhena …133.7ñāṇuppādena …pe…133.8nirodhupaṭṭhānena jarāmaraṇaṁ nirujjhati—133.9imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.133.10Imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.133.11“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.133.12Nirodhānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.133.13Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;133.14sati upaṭṭhānañceva sati ca.133.15Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.133.16Tena vuccati—133.17“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
134.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…134.2evaṁ te dhamme anupassati.134.3<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā …pe…134.4āsevanaṭṭhena bhāvanā.134.5Nirodhānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…134.6nirodhānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…134.7pajānanto indriyāni samodhāneti.134.8Tena vuccati—134.9“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
135.1Kathaṁ “paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati?135.2<b>Paṭinissaggā</b>ti dve paṭinissaggā—135.3pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca.135.4Rūpaṁ pariccajatīti—135.5pariccāgapaṭinissaggo.135.6Rūpanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—135.7pakkhandanapaṭinissaggo.135.8“Rūpe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.135.9Vedanaṁ …pe…135.10saññaṁ …135.11saṅkhāre …135.12viññāṇaṁ …135.13cakkhuṁ …pe…135.14jarāmaraṇaṁ pariccajatīti—135.15pariccāgapaṭinissaggo.135.16Jarāmaraṇanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—135.17pakkhandanapaṭinissaggo.135.18“Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.135.19Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.135.20Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;135.21sati upaṭṭhānañceva sati ca.135.22Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.135.23Tena vuccati—135.24“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
136.1<b>Anupassatī</b>ti kathaṁ te dhamme anupassati?136.2Aniccato anupassati, no niccato …pe…136.3paṭinissajjati, no ādiyati.136.4Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati …pe…136.5paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.136.6Evaṁ te dhamme anupassati.136.7<b>Bhāvanā</b>ti catasso bhāvanā.136.8Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā …pe…136.9āsevanaṭṭhena bhāvanā.136.10Paṭinissaggānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.136.11Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;136.12yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;136.13yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā—136.14imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati jānanto sikkhati …pe…136.15sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.
137.1Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti …pe…137.2paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati;137.3balāni samodhāneti …137.4bojjhaṅge samodhāneti …137.5maggaṁ samodhāneti …137.6dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati.
138.1<b>Indriyāni samodhānetī</b>ti kathaṁ indriyāni samodhāneti?138.2Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti …pe…138.3tena vuccati—138.4“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
139.1Aṭṭha anupassane ñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni dhammesu dhammānupassanāya.139.2Imāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni.
139.3Satokāriñāṇaniddeso pañcamo.
140.01.3.6. Ñāṇarāsichakkaniddesa
140.1Katamāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni?140.2Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…140.3vimocayaṁ cittaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vimocayaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.140.4Imāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni.
141.1PTS 1.195Katamāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni?141.2Dīghaṁ assāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā, dīghaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā …pe…141.3vimocayaṁ cittaṁ assāsaṁ, vimocayaṁ cittaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.141.4Imāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni.
142.1Katamāni aṭṭha nibbidāñāṇāni?142.2Aniccānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—142.3nibbidāñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—142.4nibbidāñāṇaṁ …pe…142.5paṭinissaggānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—142.6nibbidāñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—142.7nibbidāñāṇaṁ.142.8Imāni aṭṭha nibbidāñāṇāni.
143.1Katamāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni?143.2Aniccānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ …pe…143.3paṭinissaggānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ—143.4imāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni.
144.1Katamāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni?144.2Aniccānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ …pe…144.3paṭinissaggānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ—144.4imāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni.
145.1PTS 1.196Katamāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni?145.2Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, vicikicchāya pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sīlabbataparāmāsassa …pe…145.3diṭṭhānusayassa, vicikicchānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sakadāgāmimaggena oḷārikassa, kāmarāgasaññojanassa …pe…145.4paṭighasaññojanassa, oḷārikassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, anāgāmimaggena anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa …pe…145.5paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, arahattamaggena, rūparāgassa …pe…145.6arūparāgassa, mānassa, uddhaccassa, avijjāya, mānānusayassa, bhavarāgānusayassa, avijjānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ.145.7Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.145.8Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni imāni dve ñāṇasatāni uppajjanti.
145.9Ānāpānassatikathā niṭṭhitā.